Met Paschen werden de beide jongelieden door hunne respectieve leeraars
als lidmaten der Kerk aangenomen en bevestigd.
Frits, die dezen stap meer beschouwde als de inleiding tot
het maatschappelijk leven, als het overtreden van de grens die
den knaap van den jongeling scheidt, Frits had daarbij veeleer
levendige aandoeningen dan diepe indrukken. Het natuurlijk gevolg
eener oppervlakkige opvatting van hetgeen de diepten des gemoeds had
moeten beroeren.
Willems zelf had daar ook zijne schuld aan. In plaats van met kalmen
ernst tot de consciënties te spreken, had hij het recht treffend willen
maken, had de emotiën opgewekt en de zenuwen in beweging gebracht,
en behaalde een _succès de larmes_, waaronder Frits het meest aan
zijne moeder dacht, die hij verlaten moest en die haar leven vol
opoffering zou voltooien door het afstaan van haar zoon!
Piet Snibs daarentegen gedroeg zich bij de plechtigheid als iets
waaraan hij zich onderwierp, omdat het zoo zijn moest, maar dat
eigenlijk over hem heen ging.
Toch begreep hij, ondanks uiterlijke roerloosheid, de ernstige
beteekenis van de verbintenis die men hem deed aangaan. Maar te meer
was hij daartegen weerstrevig in zijn binnenste.
Van hem kon niet gezegd dat zijn hart verdeeld was tusschen God
en de wereld, maar veeleer dat het in vollen opstand was tegen God
en menschen. Hij voelde zich verdrukt, hij voelde zich miskend en
onbarmhartig teruggezet. Frits was de gelukkige, de beminde, men
legde de handen ineen om hem voort te helpen; dezen werd aangeboden,
wat hij niet eens had gevraagd; _die_ kon dankbaar zijn en Gode zijn
hart wijden; maar een geplaagde en gejaagde als hij, die kon alleen
het hoofd buigen en zich krommen onder zijn juk met verbeten wrok. In
den zestienjarigen knaap, die als een ezel onder den staf des drijvers
was grootgebracht, en die des ondanks in zich de bewustheid voelde
van meer te zijn dan de anderen hem achtten, die van deze bewustheid
leefde en in haar de kracht vond om alles te verdragen met den blik
op eene eindelijke erkenning in de toekomst en die nu plotseling werd
gedwongen om zelfs deze hoop op te geven, in zulk een zestienjarige was
die gemoedstoestand niet onnatuurlijk. Dat dominé Willems, die voor een
welwillend hulpvaardig man bekend stond, die voor _den kunstkenner_ bij
uitnemendheid doorging in het stadje, dat deze hem zijn bijstand had
geweigerd, hem alle aanspraak op talent had ontzegd, dat had hem niet
slechts bitter teleurgesteld, maar in zijn zelfvertrouwen geschokt.
Zoo was het dan maar inbeelding geweest, kunstenaar kon hij niet
worden. Waarom had God dan die onweerstandelijke aandrift in hem
gelegd om zich aan eene kunst te wijden, waarvoor Hij hem geene gaven,
geene krachten had verleend, of indien die brandende begeerte haar
recht had om voldoening te eischen, indien het innerlijk bewustzijn
hem niet bedroog, waarom dan duldde de Hemelsche Vader dat men hem,
juist _hem_ terugzette en tegenstond? Waarom was Frits de uitverkorene,
hij die niet eens door zulke aandrift werd gedreven en die wellicht
nooit die keus zou hebben gedaan, zoo anderen het hem niet in 't
hoofd hadden gepraat?
Waarom had deze eene moeder die haar eigen geluk ten beste gaf voor
de toekomst van haar zoon, terwijl zijne moeder niets voor hem was
dan eene verdrukster, die uit bekrompen eigenbaat hem niet eens de
vrijheid wilde laten om het ambacht te kiezen, dat de geliefde kunst
het meest nabij kwam, dat er de opleiding toe zijn kon.... Waarom
was zijne moeder een vrouw zonder hart en zonder geest, die alleen de
uiterlijke gedaante der godzaligheid had, maar niet het wezen? Haar
ongelukkig kind had tot zijn eigen smart en schaamte oogen des geestes
om dat te onderscheiden!
Zulke smarten, zulke twijfelingen, zulk een gesmoorde oproerkreet
bewogen het gemoed van den vroegrijpen knaap, die nog bij velen, bij
zijne moeder het eerst, voor een stuggen botterik gold, die zwijgend
zat te mokken, terwijl anderen in hunne aandoeningen zwelgden en zich
daarop te goed deden.
»Die is een verworpene, hij heeft een hart van steen en hij verhardt
zich tegen de inwerking der genade," zuchtte vrouw Snibs, want zich
zelve bedriegende eer zij het anderen deed, hield zij zich in hare
koude, dorre rechtzinnigheid voor eene waarachtige Christin, en waar
haar zoon hare vrome gebaren niet nadeed, hare zalvende woorden
niet nasprak, waar hij met kennelijken weerzin de treffendste en
aangrijpendste teksten aanhoorde, die zij hem als steenen tegen het
hoofd wierp, en met verbeten ergernis een antwoord terughield, waarin
een beschamend licht zou zijn opgegaan over haar zelve, daar achtte
zij dit alles verstomping, willekeurige verharding en begreep niets van
de diepte des gemoeds, waarin zoo vroeg zulke strijd werd gestreden.
Maar voor Roestink toch was die niet geheel verborgen gebleven en
mogelijk veroordeelt men hem dat hij, deze zielsstemming doorziende,
toch op het doen van den beslissenden uiterlijken stap had aangedrongen
en het zijne had gedaan om dien mogelijk te maken. Maar Roestink de
verzoekingen voorziende, waaraan deze jongeling zou zijn blootgesteld
in zijn exceptioneelen toestand, achtte de uiterlijke band althans een
hechtsel, al kon die geen krachtige steun zijn, terwijl de kwaliteit
van lidmaat der gemeente Piet een recht gaf van zelfstandigheid
tegenover zijne moeder, al vond deze niet goed hem overigens te
emancipeeren. Daarenboven was de trouwe leeraar niet voornemens dit
jonge schaap zijner kudde aan zich zelven over te laten, te midden van
strijd en dwaling. Door welwillendheid en belangstelling had hij het
vertrouwen en de genegenheid van den verdrukte gewonnen en een zedelijk
overwicht op hem verkregen, waarvan hij partij wilde trekken om hem
te leiden, verder te brengen en te wapenen tegen den strijd des levens.
Hoewel bij de uitspraak van Willems ook zijn geloof aan het talent
van Piet aan het wankelen was gebracht, daar hij zijn eigen oordeel
in dezen moest wantrouwen, de overtuiging dat er in den zonderlingen
knaap een diep gemoed, een groot karakter en eene buitengewone
wilskracht school, die maar behoefden gekweekt en geleid te worden om
zich volledig te ontplooien, die overtuiging kon hij zich niet laten
ontnemen door den twijfel van anderen. Hier had hij alleen zijne eigene
ervaring te raadplegen, zijn eigen blik te scherpen om te weten dat
hij zich niet bedroog, en dat een zonnestraal van levensvreugd, de
koestering eener verstandige liefde op dit schijnbaar weerbarstig en
verstompt gemoed zouden inwerken als de lentegloed op het overijzelde
veld. Terwijl straffe verdrukking en dreiging met Hemelschen toorn
en helsche overmacht alleen strekken kon om het zich nauwer te doen
sluiten en nog stugger te omschorsen.
De moeder, die hem als met vuiststompen het ware gereformeerde geloof
had opgedrongen, stond Piet in den weg om Christen te worden. Roestink
begreep dit en deed wat in zijne macht was om dien schadelijken invloed
te verontzijdigen, om te voorkomen wat hij zag naderen bij het meer en
meer ontwakend zelfbewustzijn van den jongeling, dat hij zijne moeder
ging haten en minachten, zooals de slaaf zijn tiran haat en minacht
en dat hij zich eenmaal als deze op onwettige en gewelddadige wijze
onttrekken zou aan dat misbruikt gezag. De mogelijkheid van zulke
uitkomst hield Roestink vrouw Snibs voor, zoo zij bleef volharden om
uit bekrompenheid en eigenbaat haar zoon in zijne vurigste wenschen, in
't geen men noemen kon zijn kunstenaarsinstinct, te dwarsboomen. Het
mocht niet baten, zelfs zijn voorstel, om al was het maar bij wijze
van proefneming, den knaap teekenen te laten leeren op zijne kosten en
voorts hem in de leer te doen bij een huisschilder, werd met scherpe
afkeuring begroet.
»Zij kon niet begrijpen hoe dominé den jongen in zijne eigenwilligheid
kon sterken. Het was maar dwingen. Zij had haar zoon in hare zaak
noodig en daar kon hij genoeg in te doen vinden om niet te zitten
droomen en mokken, zooals hij veeltijds deed. Dominé zou beter doen
met hem het vijfde gebod voor te houden, dan hem te sterken in zijne
grillen; het was schande en zonde en dominé ging nogal door voor een
verlicht man en een kind Gods! En dan een zoon op te zetten tegen
zijne moeder."
»Maar vrouw Snibs, hoe kunt gij zoo doordraven?" viel Roestink in, »ik
geef het u alleen in overweging. Ik zal mijn best doen om hem te leeren
berusten als gij weigert, maar men zou het toch eens kunnen probeeren,
en ... als dat les nemen geschiedde zonder dat het u iets kostte."
»Daar bedankte zij voor. Al was zij maar eene simpele burgervrouw,
zij behoefde geen onderstand en zou de handen ook niet uitsteken om
giften van anderen, zooals zekere Madam die zich nog wel »juffrouw"
liet noemen, en die zich verbeeldde, dat haar zoon een heer moest
worden op andermans kosten. Neen! wat _haar_ kind noodig had, kon
hij van haar krijgen. Al was zij maar eene weduwe, de Heer had hare
vlijt gezegend, de Man der weduwen had haar niet verlaten en zij was
voorspoedig geweest in haar handel en wandel. Maar ook zij leefde
niet naar de lusten des vleesches, noch trachtte naar de dingen die
haar te hoog waren, zooals de wereldlingen die de grootschheid des
levens en de begeerlijkheden der aarde naliepen, zij was een kind
Gods en onderscheidde zich van de wereld door eenvoud van kleedij,
zij bleef nog een rok en jak dragen, terwijl al hare buurvrouwen..."
»Eilieve, vrouw Snibs! wat doet dat alles er toe," was Roestink
ingevallen, om dien stortvloed van eigengerechtigheid, met geestelijken
hoogmoed vermengd, een dam te stellen.
Het mocht hem niet baten.
»Wat er dat toe doet, dominé!" hervatte zij met eene stem driemaal
scheller en scherper dan te voren. »Wel ik dacht dat een man als u
wel-eerwaarde, dat wel begrijpen kon. Dat zegt zooveel _alsdat_ ik
mijn eenig kind wel naar mijn staat onderhouden kan, en alles meen te
geven wat hem toekomt, zooals iedereen zien zal, als Piet in de loting
valt, en een remplaçant noodig heeft; stuivertje voor stuivertje heb
ik dat sommetje opgegaard, want mijn zoon zal niet den breeden weg
opgaan met dat ruwe soldatenvolk! Neen! o, neen! als Hannah heb ik
hem den Heere gewijd, en al weet ik wel dat de kinderen der wereld
wijzer zijn dan de kinderen des lichts, zoo onnoozel noch onervaren
in de dingen dezes tijds ben ik niet, om niet te weten wat soort van
volkje muzikanten en schilders zijn, die den tijd maar doorbrengen
met luilakken, slampampen en pretmaken! Dat mijn Absalom lust heeft
daarvan zijne gezellen te maken, verwondert mij niet, maar dat dominé,
die toch voor een godzalig leeraar bekend stond, dat dolende schaap
zoo maar aan de wereld en hare verlokkingen wilde overgeven, dàt gaat
mijn verstand te boven, en gedoogen zal ik het niet. Ik wil wel mijn
Izaäk den Heere offeren, maar niet den Moloch!"
Sinds lang schor van het schreeuwen moest vrouw Snibs na die laatste
emphatique tirade huilen, hoesten en bovenal adem scheppen. Roestink,
wiens lankmoedigheid bijkans ten einde was, nam dit intermezzo te
baat, om haar voor te houden dat zij zelve juist bezig was haar zoon
te offeren aan den Moloch van hare heerschzucht en haar egoïsme,
en toen hij op die vermaning de noodige klem legde door bijbelsche
uitspraken, waarvoor zij had moeten bukken, en die haar aan zich
zelve zouden ontdekt hebben, zoo zij oprecht ware geweest in hare
vroomheid, toen weerstreefde zij des te heftiger en werd zeer boos,
en met vinnigheid beet zij hem toe, dat zij moeder en voogdes was,
en dat zij weten moest wat haar zoon paste of niet, dat dominé zich
met diens geloof had te bemoeien en niet met zijn handwerk.
Roestink zelf, wel wat geprikkeld door de walging die de huichelarij
en de brutaliteit dier vrouw in hem opwekte, vergat de voorzichtigheid
en repliceerde dat het juist was om den wille des geloofs dat zij
toe moest geven en dat hij wilde waken, daar de onderdrukking,
waarvan Piet het slachtoffer was in zijn moeders huis, en de wijze
waarop zijne kennelijke roeping voor de kunst werd te keer gegaan,
bij hem noodwendig zulke terugwerking moest hebben, dat hij elders
bevrediging zou zoeken en dat de Roomsche kerk voor zulke naturen,
onder zulke omstandigheden hare eigenaardige verlokkingen had, waaraan
Piet werd blootgesteld, zoo men hem geen ruimer uitzicht opende en
door de koorden der liefde wist te binden.
»Wat!" riep zij uit, de handen in de zijde zettende, »de Roomsche
kerk! wat gaat ons de Roomsche kerk aan, wat hebben wij daarmee
gemeens, hoe kunt gij u zoo iets in het hoofd halen, dominé! zoolang
mijn jongen in mijn huis is, zal hij zijne voeten niet in den
Baäls-tempel zetten, daar kan je zeker van zijn. En liefdekoorden,
ja, een mooi ding voor zoo'n verstokte als hij is, die heel gauw zou
uitspatten als ik hem niet goed onder tucht hield.
»En jij Piet" (tot zijn schade was het beklagenswaardige voorwerp
van de discussie op het geraas zijner moeder komen aanloopen) »en
jij! als ik je ooit attrapeer dat je den voet op den drempel van de
papekerk zet, dan zal je er van lusten! daar kan je op rekenen!"
»Goed moeder, ik _zal_ er op rekenen," was het lakonieke antwoord
van Piet.
Na dit tooneel, na zulk een misverstand van zijne beste bedoelingen,
zijne trouwste vermaningen, was Roestink schaakmat; hij gaf het
althans voor dien dag aan vrouw Snibs gewonnen. Eenige dagen later
toen hij hare drift bekoeld achtte en voor zich zelven eene versche
dosis lijdzaamheid bemachtigd had, dreef belangstelling in Piet hem
nogmaals naar de muffe woning der uitdraagster, met het voorstel om
Piet zijne lidmaten-catechisatie te laten bijwonen; maar het werd met
snibbigheid afgewezen. Dominé wist wel, dat er niet voor niet haast
gemaakt was met het aannemen. Zij had haar zoon noodig in hare zaak
en kon hem zooveel tijd in de week niet geven, daar zij wel zag,
dat het leeren bij dominé hem toch niet verder brengen zou. Als
hij niet onwillig noch doofhuidig was, kon hij genoeg vorderen
onder haar opzicht; hij had altijd gelegenheid hare oefeningen met
hare vrienden bij te wonen; maar dat verkoos hij niet, en als hij
er toe gedwongen werd, zat hij te slapen of te pruilen. Zij had de
overtuiging, dat hij niet dan een vat ter oneere was, en alles wat
menschelijke wijsheid daarin zou werpen, zou hem maar schade doen,
en hem sterken in zijn eigenwaan en verstoktheid. Hij was nu lidmaat
en lag voor zijne eigene rekening; in haar huis werd de Heere gediend
en hij behoefde het niet daarbuiten te zoeken als hij ten goede
wilde, zoo niet, dan was het beste lijdelijk af te wachten, wat er
over hem beschikt was, daar vleeschelijke hulp toch niet baten zou,
dat wist zij maar al te goed. Behalve in den bekrompen eigenbaat,
die den aankomenden jongeling elke ure vrijheids beknibbelen wilde,
lag de oorzaak dezer weigering in de vrees van vrouw Snibs, dat dominé
van het pretext der catechisatie wel eens gebruik zou kunnen maken,
om Piet onderwijs te laten geven in het teekenen, en daarmee was ze
mogelijk niet zoo heel ver van de waarheid, want mevrouw Roestink, die
ondanks haar witte neteldoeksche japon en haar sjaal een allerliefst
talentvol vrouwtje was, had, niet onder voorwendsel _van_, maar _na_
de catechisatie-uren zich willen aanbieden, om Piet zoo wat letterwijs
te maken in de kunst waarnaar zijne brandende begeerte uitging;
zij zou hem om het zoo eens te noemen het a, b, c leeren, en dan
verder zijne oefeningen wat leiden; maar de grimmige wijze waarop
vrouw Snibs de eerste aanbieding afwees, weerhield Roestink om met
de andere voor den dag te komen. Toen hij aftrok sloeg de Xantippe
de deur achter hem dicht met een geweld of zij hem waarschuwen wilde,
dat hij die bij eene nieuwe poging voor goed gesloten zou vinden.
Na zulk eene afwijzing kon hij zijn bezoek niet herhalen, en tot bitter
leedwezen van Piet werd de betrekking tusschen hem en den eenigen
vriend, die hem begreep en voor zijn lijden medegevoel, voor zijne
aspiratiën sympathie had, voor goed afgebroken. Roestink sprak hem wel
eens eene enkele maal vriendelijk toe als hij hem alleen ontmoette,
maar daar hij den zoon niet overhalen wilde tot eenigen stap buiten
zijne moeder om, bleef het daarbij.
Vrouw Snibs meende hare handelwijze jegens dominé Roestink
te rechtvaardigen tegenover hare geloofsverwanten, met te zeggen
»dat hij nog maar ten halve verlicht was, dat hij hinkte op twee
gedachten, en laag neerzag op de kinderen Gods, omdat zijn hart naar
de wereldsche ijdelheden trok." Gelukkig vond de laaghartige onder
deze geloovigen juist geene _lichtgeloovigen_. Zij hadden zelven
al genoeg ervaring van de disharmonie tusschen hare woorden en hare
daden, om op hare aanklacht een man te veroordeelen of te wantrouwen,
wiens handel en wandel in overeenstemming was met zijne stichtelijke
redenen. Zijne profetie omtrent de gevaren die Piet kon loopen,
scheen zich echter niet te verwezelijken. Toch wel niet omdat Piet
naar het voorschrift zijner moeder de Roomsche kerk links liet liggen;
integendeel, hij legde er de obstinatie in van zijne wrokkende rebellie
om precies te _doen_ wat hem onder zulke bedreigingen werd geboden,
te _laten_. Hetzij hij reeds zoo verhard was door het lijden, dat
hare bedreigingen voor hem geene beteekenis meer hadden; hetzij hij
de heimelijke wegen wist te gaan, die voor betrapt worden veiligden;
maar de oude pastoor liet hem stil in zijn hoek zitten, beelden
en schilderijen aangapen en naar het koorgezang luisteren, al had
hij hem meermalen opgemerkt. De zucht tot proselietenmakerij werd
weinig aangemoedigd onder het vaderlijk bestuur van Koning Willem I,
die van uiterlijke orde en rust hield in de kerk en onder kerkelijke
personen, ten koste van den inwendigen vrede mogelijk; maar dàt was
de vraag niet: ieder moest op zijn eigen terrein blijven, platte
kalmte moest er heerschen, geen strijd, geene overdrijving; _surtout
pas de zèle!_" was het wachtwoord, dat den kerkelijken van iedere
gezindheid gegeven was en waaraan zij zich moesten houden. Alleen de
ijver tegen overdrijvers en ijveraars werd uitgezonderd; dat waren de
_bêtes noires_, waarop ieder vrij jacht mocht maken. Onder dit régime
van lauwheid en flauwheid kon de zoon van de stijf gereformeerde
uitdraagster den goeden ouden pastoor wel niet tot een lokaas zijn,
om een geloofsijver te toonen, die zoo weinig _de mise_ was. Piet Snibs
bleef dus onaangevochten denzelfden sleur gaan bij zijne moeder in huis
tot zijn achttiende jaar. Roestink was intusschen naar eene groote stad
beroepen en de arme jongeling had met hem den eenigen vertrouweling
verloren van zijn geheimen strijd, den eenigen vriend, die hem nog wel
eens vluchtig de hand drukte en een woord van deelneming toesprak, of
met eene zachte vermaning tot geduld en berusting stemde. Toen Piet in
de loting viel en tot zijn spijt een hoog nommer trok, wilde hij toch
dienst nemen, hetgeen hem door zijne moeder werd belet, daar zij de
zucht voor den dienst als een pretext beschouwde, om zijne vrijheid
te bekomen en in ledigheid en losbandigheid te kunnen rondslenteren;
de eerste onderstelling was volkomen juist, de andere zeer onbillijk,
daar Piet's gedragingen haar geen het minste recht hadden gegeven,
om hem zulke intentiën toe te dichten.
Maar vrouw Snibs mocht Xantippe zijn zooveel zij wilde, een jonkman van
achttien jaar is niet binnenshuis te houden als een kind, en zij zou
de nutteloosheid van haar dwangstelsel tot hare smart en beschaming
leeren inzien. Op zekeren dag was er groot alarm in haar huis, en
welhaast weerklonk het in hare buurt. Haar zoon, die nooit na tien
ure mocht thuiskomen, was den vorigen Zondag-middag uitgegaan en 's
Maandags-ochtends nog niet terug. Niemand had hem gezien, niemand wist
waar hij gebleven was. Spoedig bleek het haar, dat hij heengegaan was
om niet weer te keeren. Hij had wat kleeren meegenomen en het geld
uit zijn spaarpot. Het steenen varken werd in scherven onder zijne
bedstede gevonden, dit was dus opzet. »Haar verloren zoon was den
breeden weg opgegaan!" Hoewel zij eene advertentie plaatsen liet in
de Haarlemsche Courant, die het slachten van 't gemeste kalf scheen te
beloven bij zijne wederkomst, hij keerde niet terug, om die openlijke
betuiging harer moederliefde op de proef te stellen. Hij was zeker wat
bang voor de al te teedere omklemming dier liefdearmen. Mogelijk ook
kwam de noodiging niet eens tot hem. Hoe dat ook zij, vrouw Snibs
zag haar zoon nooit weer, en van spijt over die ontsnapte prooi,
»van droefheid over haar Absalom," zooals zij zich uitdrukte,
wierp zij zich midden in de wereld, dat wil zeggen, zij brak met
al hare antecedenten en trouwde een gepensioneerd onderofficier,
die bij Quatre-Bras een stijf been veroverd had en aanspraak op de
Willemsorde, die hem echter niet gewerd. Hij verzoette hare verdere
levensdagen door het verhaal zijner krijgsavonturen en het gezelschap
zijner kameraden, voor zoover ze te E. aanwezig waren, en verder
door haar proefondervindelijk kennis te doen maken met de militaire
discipline, die hij op zijne vrouw toepaste, daar hij geen conscrit
meer te drillen had. Het spreekt vanzelve, dat zij zich niet vlotweg
aan dit régime onderwierp, maar na een stormachtige _lune de miel_
triomfeerde de _force brutale_ en vrouw Snibs, die nu juffrouw Doelman
genoemd werd, _was broken to the harness_ zooals het behoorde. Deze
nieuwe Patruccio had zijne helleveeg getemd!
Dominé Willems had inlichtingen kunnen geven over het verdwijnen
van Piet, maar daar ze hem niet gevraagd werden en daar Piet hem ten
dringendste het stilzwijgen had verzocht, hield hij ze voor zich. Een
paar dagen vóór zijne ontsnapping namelijk had Piet verzocht dominé
Willems te spreken. De audiëntie toegestaan zijnde, herinnerde hij
dominé aan zijne vroegere belofte om hem een geschenk in geld te
geven, dat hij toen afgewezen had in de bitterheid eener smartelijke
teleurstelling. Hij verzocht nu ootmoediglijk excuus voor die weigering
en hoopte dat hij de goedheid van dominé niet mocht verbeurd hebben.
»Je bent er dus nòg niet af?" vroeg Willems hem onderzoekend aanziende.
»Neen, dominé! nu ik de hand uitstrek naar uwe gift, kunt u wel
begrijpen waarvoor."
»Nu dan, trotsche stijfhoofd, God zegene u!" sprak Willems met een
bedenkelijk hoofdschudden, of hij nauwelijks aan de kracht van dien
heilwensch geloofde; maar hij verdriedubbelde zijne gift en liet
hem gaan, zonder nadere ophelderingen te vragen, en zonder hem met
vermaningen te kwellen, die toch niet meer zouden baten. Hij giste
wat Piet in zijn schild voerde.
Sedert eenige dagen namelijk was er te E. een voornaam Vlaamsch
kunstschilder aangekomen, die na de bijeenvoeging der Noordelijke en
Zuidelijke Provinciën in den Haag woonde. Belast om een altaarstuk
te vervaardigen, waarmede een rijk Katholiek inwoner zijne kerk wilde
begiftigen, moest hij zich over de grootte en het onderwerp bespreken
met den schenker en met den pastoor, en wilde op de plaats zelve
de voorloopige schets maken, ten einde haar in volkomen harmonie te
brengen met de omgeving. Daar hij bij zijn Maecenas gehuisvest was,
die niets liever wenschte dan hem zoolang mogelijk te houden, dijde
dit verblijf tot weken uit, waarin de schilder gelegenheid vond
om voor zich zelven eenige studies te maken van schilderachtige,
oud-Hollandsche stadsgezichten, waar het stedeke zeer rijk in
was. Huizen met luifels, gebeeldhouwde stoepbanken en trapgevels,
begonnen toen reeds curiositeiten te worden voor een kunstenaar,
die slechts de groote steden bewoond en bereisd had.
Als door magnetische attractie geleid, was Piet in zijne nabijheid
gekomen van den eersten dag af, dat hij buitenshuis teekende, en van
toen aan behoefde de schilder niet eens meer om te zien, hij wist
vooruit wie er achter hem stond, en ieder zijner bewegingen volgde met
zwijgende aandacht. Gewoon ten doel te staan aan de nieuwsgierigheid
van leegloopers en voorbijgangers, werd hij echter getroffen door het
kennelijk onderscheid tusschen genen en dezen jonkman, die verre van
lastig te zijn, of door onbescheiden vragen te hinderen, alleen maar
met gezette aandacht de vorderingen van zijn werk bleef gadeslaan,
zonder hem door die plompe opmerkingen te storen, waarmee het gewone
Hollandsche straatpubliek zoo gul is, zoo ras het iets ongewoons
aanschouwt. Deze kieschheid, deze bescheiden houding, met zooveel
onverzettelijke volharding gepaard, namen den kunstenaar voor hem in
en op zekeren dag begon deze zelf een praatje.
Uit het antwoord dat hij kreeg sprak zoo duidelijk geestdrift voor de
kunst, met diepen weemoed doormengd, dat de schilder hem aanmoedigde
om meer te zeggen. Het praatje werd een gesprek, en daaruit volgde de
noodiging om hem te komen bezoeken ten huize van zijn gastheer. Piet
verstoutte zich van die vrijheid gebruik te maken en bracht zijn
werk mee. Hij had al zoolang geheime wegen gegaan buiten zijn moeder
om! Hij had nooit opgehouden zich te oefenen, ja, hij had zelfs zijn
zakgeld besteed, om in stilte lessen te nemen van Krimpelman. Hij
was bijgevolg wat letterwijs geworden in de kunst, en toen Piet ééns
wist hoe hij een penseel moest houden, had de goede teekenmeester
verbaasd gestaan over hetgeen hij er mee wist te verrichten. De
schilder onderscheidde het talent, dat in zijne studiën verscholen
lag, te midden van al het gebrekkelijke en moedigde hem aan om
het te oefenen met de opgewondenheid die den Vlaamschen kunstenaar
karakteriseert. Wat meer zeide, hij beloofde hem zijne hulp en zijne
leiding, mits hij van zijne moeder vrijheid verkreeg om hem naar
den Haag te vergezellen. Piet, die vooruit wist, dat dit verzoek
tevergeefs zou gedaan worden, verlangde alleen te weten wanneer de
heer N. weer naar zijne woonplaats zoude terugkeeren; deze dacht
binnen een paar dagen te vertrekken. Piet hield het zich voor gezegd;
deed zijn aanzoek bij Willems, en was des anderen daags verdwenen.
Willems, die in zijne kwaliteit van liefhebber den beroemden schilder
een bezoek had gebracht, en van diens kennismaking met den zoon van
vrouw Snibs had gehoord, bracht die overhaaste vlucht natuurlijk
in verband met de aanmoediging dezen door N. gegeven, en begreep
nu--maar voor Piet ongelukkig te laat--dat diens roeping voor de
kunst in vollen zin eene onweerstandelijke moest zijn.
»Ik wil er niet op zweren, dat hij het _savoir faire_ van de kunst
zal vatten..... maar hij heeft _le feu sacré_," getuigde de Vlaming,
»en dat, mijnheer, dàt is toch maar het principale!"