Who camest to this world
In human guise,
In this vale of many fears
And sullen tears
Thy great glory hast unfurled
Before our eyes;
90 And thy Son most delicate
By His natural majesty
Of divine birth,
Ah, in blood and wounds prostrate
Is now his state
For our vile infirmity
And little worth.
91 O Thou ruler of the sky,
High God of power divine,
Enduring might,
Who for thy creature, man, to die
Didst not deny
Thy Godhead, and madest Thine
Our mortal plight.
92 And thy daughter, mother, bride,
Noble flower of the skies,
The Virgin blest,
Gentle Dove, when her Son died,
God crucified,
Ah what tears shed by those eyes
Her grief attest.
93 O most precious tears that well
From that virgin heart distilled
One by one,
Flowing at thy sorrow's spell
They those perfect eyes have filled
And still flow on.
94 Who but one of them might have
In it most manifestly
That grief to prove,
Even that woe and suffering grave
Which then overwhelmèd thee
For thy dear love.
95 Fainting then with grief if failed
Thy tears, yet Him they might not fail,
Thy Life, thy Son,
Who unto the Cross was nailed,
Even fresh tears that could avail,
In prayer begun.
96 For far greater woe was His
When He saw thee faint and languish
In thy distress,
More than His own agonies,
And doubled is
All His torture at thy anguish
Measureless.
97 For no words have ever told
No prayer or litany wailed
Such grief and loss:
Our weak thought may not enfold
Nor thee behold
As thou wert when He was nailed
Upon the Cross.
98 For to thee, O lovely face,
Wherein Heaven's beauty shone,
What woe was given
When the Cross on high they place
And thereupon
Nailèd the Son of Heaven,
Even thy Son!
99 Over the crowd's heads on high
He who was ever thy delight
Came to thy sight,
To the Cross nailèd cruelly,
Thou standing by,
Thou the mother of Him who died
There crucified!
100 O frail Queen of Holiness,
Who would not thus weep to see
Thee fainting fall
And lie there all motionless,
Thou patroness
Who dost still uphold and free
The life of all!
101 _St Ambrose._ Thus of yore did Jeremiah
On Mount Sion make lament
In days long spent,
For he knew that the Messiah
Was for our salvation sent.
102 And he mourned the misery
Of ill-starred Jerusalem,
The murderess,
Who should kill unnaturally
Her God born in Bethlehem
Our life to bless.
103 _St Jerome._ O the Holy Lamb to see
Humble amid the wolves' despite,
With mockery fraught,
Condemned to suffer cruelly
Upon the Tree,
And that face, so fair and white,
Thus set at nought!
_St Augustine. (He blesses the table.)_
104 The Eternal Father's blessing rest,
And of the Son, who suffered thus
Even for us,
And of the Spirit holiest,
On thee our guest:
Spirit immortal, Father, Son,
The Three in One.
105 _Church._ Come now, bring water for the hands.
_St Aug._ But thou must wash in tear on tear
Shed for thy past sins' misery,
Most thoroughly,
And then to this fair towel here
Thou mayst draw near,
A towel that is kept for thee
Worked cunningly
106 With finest silk in painlessness
From out the Holy Virgin's veins
That issuèd,
Silk that was spun in bitterness
And dark distress,
And woven with increasing pains
And finishèd.
107 Yet never shall thine eyes be dried:
This pattern sad will ever make
Thy tears downflow,
Such stitches here on either side
Doth it provide
That one's very heart must break
To see such woe.
108 Presented here thou mayest see
With lovely face most natural
--And seeing weep--
Embroiderèd with agony,
O mystery!
God fashioned, who created all,
In human shape.
(_The towel here described is the veronica, which St Augustine takes
from among the dishes and shows to the Soul, and the Mother Church and
the Doctors adore it on their knees, singing _Salve sancta Facies_, and
the Mother Church then says:_)
109 _Church._ Let the first viand be
brought.
_St Jerome._ It was preparèd joylessly
On a sad day,
With no pleasure was it fraught,
With suffering bought,
And its cook was Cruelty,
Eager to slay.
110 With seasoning of tears and shame
Must this course by thee be eaten,
Sorrowfully,
Since the Messiah's holy frame,
Pure, free from blame,
Cruelly was scourged and beaten
For love of thee.
(_The viand so described consists of the scourge which at this stage is
taken from the dishes and presented to the Soul and all kneel and adore,
singing _Ave flagellum_; and Jerome then says:_)
111 _St Jerome._ This second viand of noble worth,
This delicacy,
Must be slowly eaten by thee
In contemplation
Of what the Lord of all the earth
In agony
Sufferèd for thy salvation.
112 This new torture suddenly
He allowed to reach His brain,
That so thy wit
And sense might be restored to thee,
That perished from thee utterly,
Yea that thou Paradise mightst gain
Endured He it.
(_This second viand so described is the crown of thorns, and at this
stage they take it from the plates, and kneeling the holy Doctors
sing _Ave corona spinarum_ and afterwards the Mother Church says:_)
113 _Church._ Another bring in the same strain.
_St Jerome._ This third viand that is brought to thee
Was prepared thrice
In places three, in each with gain
Of subtler pain,
With the wood of the Holy Tree,
Wood of great price.
114 It must be eaten sorrowfully,
Since the Virgin glorious
Saw it garnished,
Her treasure nailèd cruelly
Then did she see,
And her pearl most precious
Pierced and tarnished.
(_At this station St Augustine brings the nails and all kneel and adore
them, singing _Dulce lignum, dulcis clavus_, and when the adoration is
ended the Angel says to the Soul:_)
115 _Angel._ These trappings must thou
lay aside,
This new fare cannot, thou must know,
Be eaten thus:
By them are men's souls vilified
And in their pride
Puffed up with overweening show
Presumptuous.
(_The Soul casts off the dress and jewels that the enemy gave her._)
116 _St Augustine._ O soul, well counselled! well bestowed
To each what is of each by right,
And earth to earth:
Now shalt thou speed along thy road,
Free of this load,
Faring by faith from this stern fight
Victorious forth.
117 _Church._ To the last course I thee
invite.
_St Jerome._ This fourth viand is of a kind
So seasonèd,
It is of value infinite,
Most exquisite,
Prepared by the Divine mind
And perfected:
118 Entrusted first in mystery
To a holy virgin came from Heaven
This secret thing,
Encompassed by divinity
And sanctity,
Then to the Eternal Father given
As offering.
(_St Jerome presents to the Soul a Crucifix, which he takes from among
the dishes, and the Doctors adore it, singing _Domine Jesu Christe_, and
afterwards the Soul says:_)
119 _Soul._ With what heart and mind contrite
May I praise Thee sadly now
Who am nought,
Seeing Thee, God infinite,
To such plight
Of suffering and sorrow bow,
By my sin brought!
120 Lord, how art Thou crushed and broken,
Thou, the Son of God, to die!
And Thy death
By whom ordered, by what token
The word spoken
Thee to judge and crucify,
Who gav'st us breath?
121 _St Aug._ For the fruit to end this feast,
On the altar given thee thus
Lovingly,
To the orchard go we all in quest,
Where lies at rest
The Redeemer, He who died for us
And set us free.
(_And all with the Soul, singing _Te deum laudamus_, went to adore the
tomb._)
LAVS DEO.
EXHORTAÇÃO DA GUERRA
_Exhortação da Guerra[154]._
_Interlocutores_: ¶ Nigromante, ZEBRON, DANOR, Diabos, POLICENA,
PANTASILEA, ARCHILES, ANIBAL, EYTOR, CEPIAM.
_A Tragicomedia seguinte seu nome he Exortação da guerra. Foi
representada ao muyto alto & nobre Rey dom Manoel o primeyro em Portugal
deste nome na sua cidade de Lixboa na partida pera Azamor do illustre &
muy magnifico senhor dõ Gemes Duque de Bargança & de Guimarães, &c. Era
de M.D.xiiij annos._
¶ _Entra primeyramente hum clerigo nigromante & diz:_
CL. Famosos & esclarecidos
principes mui preciosos,
na terra vitoriosos
& no ceo muyto queridos,
5 sou clerigo natural
de Portugal,
venho da coua Sebila
onde se esmera & estila
a sotileza infernal.
10 E venho muy copioso
magico & nigromante,
feyticeyro muy galante,
astrologo bem auondoso.
Tantas artes diabris
15 saber quis
que o mais forte diabo
darey preso polo rabo
ao iffante Dom Luis.
Sey modos dencantamentos
20 quaes nunca soube ninguem,
artes para querer bem,
remedios a pensamentos.
Farey de hum coraçam duro
mais que muro
25 como brando leytoayro,
e farei polo contrayro
que seja sempre seguro.
Sou muy grande encantador,
faço grandes marauilhas,
30 as diabolicas sillas
sam todas em meu favor:
farey cousas impossiveis
muy terribeis,
milagres muy euidentes
35 que he pera pasmar as gentes,
visiueis & invisiueis.
Farey que hũa dama esquiua
por mais çafara que seja
quando o galante a veja
40 que ella folgue de ser viua;
farey a dous namorados
mui penados
questem cada hum per si,
& cousas farey aqui
45 que estareis marauilhados.
Farey por meo vintem
que hũa dama muito fea
que de noyte sem candea
nam pareça mal nem bem;
50 e outra fermosa & bella
como estrella
farey por sino forçado
que qualquer homem hõrrado
nam lhe pesasse um ella.
55 Faruos ey mais pera verdes,
por esconjuro perfeyto,
que caseis todos a eyto
o milhor que vos poderdes;
e farey da noite dia
60 per pura nigromanciia
se o sol alumear,
& farey yr polo ar
toda a van fantesia.
Faruos ey todos dormir
65 em quanto o sono vos durar
& faruos ey acordar
sem a terra vos sentir;
e farey hum namorado
bem penado
70 se amar bem de verdade
que lhe dure essa vontade
atee ter outro cuydado.
Faruos ey que desejeis
cousas que estão por fazer,
75 e faruos ey receber
na hora que vos desposeis,
e farey que esta cidade
estee pedra sobre pedra,
e farey que quem nam medra
80 nunca t̃e prosperidade.
Farey per magicas rasas
chuuas tam desatinadas
que estem as telhas deytadas
pelos telhados das casas;
85 e farey a torre da See,
assi grande como he,
per graça da sua clima
que tenha o alicesse ao pee
& as ameas em cima.
90 Nam me quero mais gabar.
Nome de San Cebriam
esconjurote Satam.
Senhores não espantar!
Zeet zeberet zerregud zebet
95 oo filui soter
rehe zezegot relinzet
oo filui soter
oo chaues das profundezas
abri os porros da terra!
100 Princepe[*] da eterna treua
pareçam tuas grandezas!
conjurote Satanas,
onde estaas,
polo bafo dos dragões,
105 pola ira dos liões,
polo valle de Jurafas.
Polo fumo peçonhento
que sae da tua cadeyra
e pola ardente fugueyra,
110 polo lago do tormento
esconjurote Satam,
de coraçam,
zezegot seluece soter,
conjurote, Lucifer,
115 que ouças minha oraçam.
Polas neuoas ardentes
que estam nas tuas moradas,
pollas poças pouoadas
de bibaras & serpentes,
120 e pello amargo tormento
muy sem tento
que daas aos encacerados,
pollos grytos dos danados
que nunca cessam momento:
125 conjurote, Berzebu,
pola ceguidade Hebrayca
e polla malicia Judayca,
com a qual te alegras tu,
rezeegut Linteser
130 zamzorep tisal
siroofee nafezeri.
_Vêm os diabos Zebron & Danor & diz Zebron:_
_Z._ Que has tu, escomungado?
_C._ Oo yrmãos, venhaes embora!
_D._ Que nos queres tu agora?
135 _C._ Que me façaes hum mandado.
_Z._ Polo altar de Satam,
dom vilam.
_D._ Tomoo por essas gadelhas
& cortemoslhe as orelhas,
140 que este clerigo he ladram.
_C._ Manos, nam me façaes mal,
Compadres, primos, amigos!
_Z._ Não te temos em dous figos.
_C._ Como vay a Belial?
145 sua corte estaa em paz?
_D._ Dalhe aramaa hum bofete,
crismemos este rapaz
& chamemoslhe Zopete.
_C._ Ora fallemos de siso:
150 estais todos de saude?
_Z._ Fideputa, meo almude,
que t̃es tu de ver com isso?
_C._ Minhas potencias relaxo
& me abaxo,
155 falayme doutra maneyra.
_D._ Sois bispo vos da Landeyra
ou vigayro no Cartaxo?
_Z._ He Cura do Lumear,
sochantre da Mealhada,
160 acipreste de canada,
bebe sem desfolegar.
_D._ É capelão terrantees,
bom Ingres,
patriarca em Ribatejo
165 beberaa sobre hum cangrejo
as guelas dũ Frances.
_Z._ Danor, dime, he Cardeal
Darruda ou de Caparica?
_D._ Nenhũa cousa lhe fica
170 senam sempre o vaso tal,
tem um grande Arcebispado
muito honrrado
junto da pedra da estrema
onda põe a diadema
175 & a mitra o tal prelado.
Ladram, sabes o Seyxal
& Almada & pereli?
Oo fideputa alfaqui
albardeyro do Tojal.
180 _C._ Diabos, quereis fazer
o que eu quiser
por bem ou de outra feyçam?
_D._ Oo fideputa ladram
auemoste dobedecer.
185 _C._ Ora eu vos mando & remando
pollas virtudes dos ceos
polla potencia de Deos,
em cujo seruiço ando,
conjurouos da sua parte
190 sem mais arte
que façais o que eu mandar
polla terra & pollo ar,
aqui & em toda a parte.
_Z._ Como te vai com as terças?
195 É viuo aquelle alifante
que foy a Roma tão galante?
_D._ Amargamte a ti estas verças?
_C._ Esconjurote, Danor,
por amor de sam Paulo
200 e de sam Polo.
_Z._ Tu não tens nenhum miolo.
_C._ Eu vos farey vir a dor.
Por esta madre de Deos
de tão alta dinidade,
205 & polla sua humildade,
com que abrio os altos ceos,
polas veas virginaes
emperiaes
de que Christo foi humanado.
210 _Z._ Que queres, escomungado?
Mandanos, nam digas mais.
_C._ Minha merce mãda & ordena
que tragais logo essas horas
diante destas senhoras
215 a Troyana Policena
muyto bem atauiada
& concertada,
assi linda como era.
_D._ Quanta pancada te dera
220 se pudera,
mas t̃esma força quebrada.
_C._ Venha por mar ou por terra
logo muyto sem referta.
_Z._ E a terça da offerta
225 tambem pagas pera a guerra?
_C._ Trazei logo a Policena
muy sem pena
com sua festa diante.
_Z._ Inda yraa outro alifante:
230 pagaraas quarto & vintena.
_Vem Policena & diz:_
_P._ Eu que venho aqui fazer?
Oo que gran pena me destes
pois por força me trouxestes
a um nouo padecer:
235 que quem viue sem ventura,
em gram tristura
ver prazeres lhee mais morte.
Oo belenissima corte,
senhora da fermosura!
240 Nam foy o paço Troyano
dino de vosso primor:
vejo hum Priamo mayor
hum Cesar muy soberano,
outra Ecuba mais alta,
245 mui sem falta,
em poderosa, doce, humana,
a quem por Febo & Diana
cada vez Deos mais esmalta.
E vos, Principe excelente,
250 dayme aluisaras liberais,
que vossas mostras são tais
que todo mundo he contente,
e aos planetas dos ceos
mandou Deos
255 que vos dessem tais fauores
que em grandeza sejais vos
prima dos antecessores.
Por vos, mui fermosa flor,
Iffante Dona Isabel
260 Foram juntos em torpel
por mandando do senhor
o ceo & sua companhia
& julgou Jupiter juiz
que fosseis Emperatriz
265 de Castella & Alemanha.
Senhor Iffante Dom Fernãdo,
vosso sino he de prudencia,
Mercurio per excelencia
fauorece vosso bando,
270 sereis rico & prosperado
e descansado,
sem cuydado & sem fadiga,
& sem guerra & sem briga:
isto vos estaa guardado.
275 Iffante Dona Breatiz,
vos sois dos sinos julgada
que aueis de ser casada
nas partes de flor de lis:
mais bem do que vos cuydais,
280 muyto mais,
vos tem o mundo guardado.
Perdey, senhores, cuydado
pois com Deos tanto priuais.
_C._ Que dizeis vos destas rosas,
285 deste val de fermosura?
_P._ Tal fora minha ventura
como ellas sam de fermosas!
Oo que corte tam lozida
& guarnecida
290 de lindezas para olhar!
quem me pudera ficar
nesta gloriosa vida!
_D._ Nesta vida! la acharaas.
_P._ Quem me trouxe a este fado?
295 _D._ Esse zote escomungado
te trouxe aqui onde estaas.
Perguntalhe que te quer
para ver.
_P._ Homem, a que me trouxeste?
300 _C._ Quee? ainda agora vieste
e has me de responder!
Declara a estes senhores,
pois foste damor ferida,
qual achaste nesta vida
305 que é a moor dor das dores,
e se as penas infernaes
se sam aas do amor yguaes,
ou se dam la mais tormentos
dos que ca dam pensamentos
310 e as penas que nos daes.
_P._ Muyto triste padecer
no inferno sinto eu
mas a dor que o amor me deu
nunca a mais pude esqueecer.
315 _C._ Que manhas, que gentileza
ha de ter o bom galante?
_P._ A primeyra he ser constante,
fundado todo em firmeza;
nobre, secreto, calado,
320 soffrido em ser desdañado,
sempre aberto o coração
pera receber payxão
mas nam pera ser mudado.
Ha de ser mui liberal,
325 todo fundado em franqueza,
esta he a mor gentileza
do amante natural:
porque é tam desuiada
ser o escasso namorado
330 como estar fogo em geada
ou hũa cousa pintada
ser o mesmo encorporado.
Ha de ser o seu comer
dous bocados suspirando
335 & dormir meo velando
sem de todo adormecer.
Ha de ter muy doces modos,
humano, cortessa todos,
seruir sem esperar della,
340 que quem ama com cautela
não segue a t̃eçam dos Godos.
_C._ Qual he a cousa principal
porque deue ser amado?
_P._ Que seja mui esforçado,
345 isto he o que mais lhe val.
Porque hum velho dioso,
feo e muyto tossegoso,
se na guerra tem boa fama
com a mais fermosa dama
350 merece de ser ditoso.
Senhores guerreyros, guerreyros!
& vos senhoras guerreyras
bandeyras & não gorgueyras
lauray pera os caualeyros.
355 Que assi nas guerras Troyãs
eu mesma & minhas irmaãs
teciamos os estandartes
bordados de todas partes
com diuisas mui loucaãs.
360 Com cantares e alegrias
dauamos nossos colares
e nossas joias a pares
per essas capitanias.
Renegay dos desfiados
365 & dos pontos enleuados
destruase aquella terra
dos perros arrenegados.
Oo quem vio Pantasileea
com quarenta mil donzellas,
370 armadas como as estrellas
no campo de Palomea.
_C._ Venha aqui: trazeyma ca.
_Z._ Deyxanos yeramaa.
_C._ Ora sus, questais fazendo?
375 _D._ O' diabo que teu encomendo
& quem tal poder te daa.
_Entra Pantiselea e diz:_
_P._ Que quereis e esta chorosa
rainha Pantasilea,
aa penada, triste, fea,
380 pera corte tam fermosa?
Porque me quereis vos ver
diante vosso poder,
rey das grandes marauilhas
que com pequenas quadrilhas
385 venceis quem quereis vencer?
Se eu, senhor, forra me vira,
do inferno solta agora,
e fora de mi senhora,
meu senhor, eu vos seruira,
390 empregara bem meus dias
em vossas capitanias,
& minha frecha dourada
fora bem auenturada
& nam nas guerras vazias.
395 Oo famoso Portugal
conhece teu bem profundo,
pois atee o Polo segundo
chega o teu poder real.
Auante, auante, senhores,
400 pois que com grandes favores
todo o ceo vos fauorece:
el Rey de Fez esmorece,
& Marrocos daa clamores.
Oo deixay de edificar
405 tantas camaras dobradas
Muy pintadas & douradas.
Que he gastar sem prestar.
Alabardas, alabardas!
espingardas, espingardas!
410 Nam queyrais ser Genoeses
senam muyto Portugueses
& morar em casas pardas.
Cobray fama de ferozes,
nam de ricos, que he perigosa,
415 douray a patria vossa
com mais nozes que as vozes.
Auante, auante Lisboa!
que por todo mundo soa
tua prospera fortuna:
420 pois que fortuna temfuna
faze sempre de pessoa.
Archiles, que foy daqui
de perto desta cidade,
chamay-o: diraa a verdade
425 se não quereis crer a mi.
_C._ Ora sus, sus digo eu.
_Z._ Este clerigo he sandeu.
Onde estou que o nam crismo!
oo fideputa judeu
430 queres vazar o abismo?
_Vem Archiles & diz:_
_A._ Quando Jupiter estaua
em toda sua fortaleza
& seu gran poder reynaua
& seu braço dominaua
435 os cursos da natureza;
quando Martes influya
seus rayos de vencimento
& suas forças repartia;
quando Saturno dormia
440 com todo seu firmamento;
e quando o Sol mais lozia
& seus rayos apuraua
& a Lũa aparecia
mais clara que o meo dia;
445 & quando Venus cãtaua,
e quando Mercurio estaua
mais pronto em dar sapiencia;
& quando o ceo se alegraua
& o mar mais manso estaua
450 & os ventos em clemencia;
e quando os sinos estauam
com mais gloria & alegria
& os poolos senfeytauam
& as nuũes se tirauam
445 & a luz resplandecia;
e quando a alegria vera
foy em todas naturezas,
nesse dia, mes & era
quando tudo isto era
460 naceram vossas altezas.
Eu Archiles fuy criado
nesta terra muytos dias
& sam bem auenturado
ver este reyno exalçado
465 & honrrado por tantas vias.
Oo nobres seus naturaes,
por Deos nam vos descudees,
lembreuos que triumphaes;
oo prelados, nam dormais!
470 clerigos, nam murmureis!
Quando Roma a todas velas
conquistaua toda a terra
todas, donas & donzelas,
dauam suas joyas belas
475 pera manter os da guerra.
Oo pastores da Ygreja
moura a ceyta de Mafoma,
ajuday a tal peleja
que açoutados vos veja
480 sem apelar pera Roma.
Deueis devender as taças,
empenhar os breuiayros,
fazer vasos de cabaças
& comer pão & rabaças
485 por vencer vossos contrayros.
_Z._ Assi, assi, aramaa!
dom zote, que te parece?
_C._ E a mi que se me daa?
quem de seu renda nam ha
490 as terças pouco lhe empece.
_A._ Se viesse aqui Anibal
e Eytor e Cepiam
vereis o que vos diram
das cousas de Portugal
495 com verdade & com razam.
_C._ Sus Danor, e tu Zebram:
venham todos tres aqui.
_D._ Fideputa, rapaz, cam,
perro, clerigo, ladram!
500 _Z._ Mao pesar vejeu de ti.
_Vem Anibal, Eytor, Cepiam & diz Anibal:_
_A._ Que cousa tam escusada
he agora aqui Anibal,
que vossa corte he afamada
per todo mundo em geral.
505 _E._ Nem Eytor nam faz mister.
_C._ Nem tampouco Cepiam.
_A._ Deueis, senhores, esperar
em Deos que vos ha de dar
toda Africa na vossa mão.
510 Africa foi de Christãos,
Mouros vola tem roubada:
Capitães, pondelhas mãos,
que vos vireis mais louçãos
com famosa nomeada.
515 Oo senhoras Portuguesas,
gastay pedras preciosas,
donas, donzelas, duquesas,
que as taes guerras & empresas
sam propriamente vossas.
520 É guerra de deuaçam
por honrra de vossa terra,
commettida com rezam,
formada com descriçam
contra aquella gente perra.
525 Fazey contas de bugalhos,
& perlas de camarinhas,
firmaes de cabeças dalhos;
isto si, senhoras minhas,
& esses que tendes daylhos.
530 Oo ̃q nam honrram vestidos
nem muy ricos atauios
mas os feytos nobrecidos,
nam briaes douro tecidos
com trepas de desuarios:
535 dayos pera capacetes.
& vos, priores honrrados,
reparti os Priorados
a soyços & soldados,
_& centum pro vno accipietis_.
540 A renda que apanhais
o milhor que vos podeis
nas ygrejas nam gastais,
aos proues pouca dais,
eu nam sey que lhe fazeis.
545 Day a terça do que ouuerdes
pera Africa conquistar
com mais prazer que poderdes,
que quanto menos tiuerdes
menos tereis que guardar.
550 Oo senhores cidadãos
Fidalgos & regedores
escutay os atambores
com ouuidos de Christãos!
E a gente popular
555 auante! nam refusar!
Ponde a vida & a fazenda,
porque pera tal contenda
ninguem deue recear.
_Todas estas figuras se ordenaram em caracol & a vozes cantaram &
representaram o que se segue, cantando todos:_
Ta la la la lam, ta la la la lam.
560 _A._ Auante, auante! senhores!
que na guerra com razam
anda Deos de capitam.
_Cãtã._ Ta la la la lam, ta la la la lam.
_A._ Guerra, guerra, todo estado!
565 guerra, guerra muy cruel!
que o gran Rey Dom Manoel
contra Mouros estaa viado.
Tem promettido & jurado
dentro no seu coraçam
570 que poucos lhescaparão.
_Cãtã._ Ta la la la lam, ta la la la lam.
_Anfalado._ Sua Alteza detremina
por acrescentar a fee
fazer da Mesquita See
575 em Fez por graça diuina.
Guerra, guerra muy contina
he sua grande tençam.
_Cãtã._ Ta la la la lam, ta la la la lam.
_A._ Este Rey tam excelente,
580 muyto bem afortunado,
tem o mundo rodeado
doriente ao Ponente:
Deos mui alto, omnipotente,
o seu real coraçam
585 tem posto na sua mão.
_Cãtã._ Ta la la la lam, ta la la la lam.
_E com esta soyça se sayram e fenece a susodita Tragicomedia._
NOTES:
0. _Era de M.D.xiiij_ A. 1513 C, D, E.
25. _leituairo_ C.
100. _Princepes_ A.
117. _estan_ A.
118. _pocas_ A.
119. _viboras_ C.
131. _Lisó fé_ C.
148. _zobete_ C.
167. _Cardial_ C.
221. _tens-me a_ C.
238. _bellenissima_ C.
260. _tropel_ C.
346. _idoso_ C.
347. _muito socegado_ C.
375. _Ó Diabo qu'eu t'encommendo_ C.
515. _senhores Portugueses_ A.
FOOTNOTES:
[154] This play was omitted in B.
ENGLISH TRANSLATION:
_Exhortation to War._
_Dramatis personae_: A necromancer, ZEBRON and DANOR, devils, POLYXENA,
PENTHESILEA, ACHILLES, HANNIBAL, HECTOR, SCIPIO.
_The following tragicomedy is called Exhortation to War. It was played
before the very high and noble King Dom Manuel I of Portugal in his city
of Lisbon on the departure for Azamor of the illustrious and very
magnificent Lord Dom James, Duke of Braganza, Guimarães, etc., in the
year 1513._
¶ _A necromancer priest first enters and says:_