OPMERKINGS:--Dit was in die jaar 1883, ná ons Pietretief as dorp
uitgelê het en op terugreis na Pretoria was, dat die besonderhede
van hierdie verhaal aan ons op die Hoëveld een aand deur 'n
Boesman meegedeel is.
'n Boesman besit 'n sekere mate van trots in hom en voel glad nie
lekker as iemand gedurig van sy kleinheid van persoon gewag maak
nie. Hy voel erg trots as hy iemand iets kan wys waarmee die persoon
onbekend is. Dit het ons een aand in besonder opgemerk.
Ons het skemeraand op die ope Hoëveld uitgespan. Dit was op 'n publieke
uitspanning naby 'n spruit water. Ofskoon dit in die somermaande was,
was dit daardie aand koud, soos dit soms op die Hoëveld kan koud
word. Solank die osse nog wei, was my Kafferdrywer besig misbolle
op te tel om vuur te maak. Onderwyl maak 'n Boesman sy verskyning;
en toe die Kaffer hom op korswelwyse vra waar hy vandaan kom, en of
hy daar somar uit die grond gekruip het, was hy enigsins beledigd en
wou nie verder met die Kaffer praat nie; maar toe dié aan die Boesman
'n pruimpie tabak gee, verander die Boesman dadelik van houding--want
nou neem my Kaffer mos notiesie van hom. Ons het geen wa-leier gehad
nie; dus beloof ons hom 'n vergoeding as hy wil help om vuurmaakgoed
te versamel en een en ander te doen.
Ná die osse aan die juk vasgemaak was, begin die Kaffer vuur te maak;
want daar was nou 'n oorvloed van brandstof. Ons persoonlik klim uit
die wa om langs die vuur te gaan sit.
Die Boesman het die vuur so gestaan en bekyk en het eers niks daaroor
gesê nie. Maar later merk hy op: "Baas, ek kan somar sien julle
witmense, en hier my maat, verstaan nog nie om met misbolle vuur te
maak nie; laat ek vir julle wys."
Hy pak toe die misbolle om die vuur nes 'n skoorsteen van agtien duim
hoog. Spoedig slaan in daardie skoorsteen 'n vlam op asof dit 'n vuur
is wat met hout gemaak is. Dit was natuurlik 'n lekker warm vuur. Ons
vergeet nooit hoe trots hy gevoel het dat hy dit só reggekry het nie,
want hy voeg nog daarby: "Baas verstaan net om droster-vuurtjies
te maak."
Ons het die les vir altyd onthou. Ons bemerk dat hy aan een been,
onderkant die knie, 'n gebrek het, en vra hom wat die oorsaak daarvan
was. Hy wys die plek aan ons en vertel sy verhaal soos volg:--
"Ek was eenmaal saam met my oubaas na die skietveld toe. My werk
was om na die osse te kyk. Daar in die spruit waar ons staanplek
was, was groot seekoegate: maar ons het nie eintlik krokodille daar
gewaar nie. Dus was ons min of meer gerus--in ieder geval, ek was
perdgerus. Maar ek dink dat die bloed van die wild wat my oubaas-hulle
geskiet het, en die bloed-besmeerde goed wat gedurig in die spruit
gewas is, die krokodil aangelok het.
"Ek en my kleinbaas stap eendag deur vlak water (bokant 'n seekoegat)
deur die spruit. Net soos ons halfpad was, het 'n krokodil my aan my
been; hy vang my onderkant my knie en sleep my die seekoegat in. Met
die sleep kom my hand teen die horings van 'n wilde bok waaraan die
krokodil net besig was om te eet. Hy trek my toe in 'n gat onder die
water in. Die gat gaan skuins in die wal op. Die krokodil los my toe
daar en gaan weer aan sy bok vreet. Ek hou my of ek morsdood is.
"Nou, baas sal sien, as 'n witman en 'n Boesman deur water stap, dan
sal die krokodil nooit die witman pak nie, maar wel die Boesman. Net so
met 'n leeu: As 'n Boesman tussen witmense slaap, sal hy die witmense
verbygaan en die Boesman pak en wegdra.
"Wel, in hierdie geval was my kleinbasie nader aan die krokodil,
en tog kom hy my aan die ander kant van die kleinbaas vang. Kan baas
vir my sê waarom ons arme Boesmans sulke ongelukkige skepsels is?"
Ons versoek hom om voort te gaan en te vertel hoe hy van die krokodil
verlos geraak het.
Hy vervolg: "Die krokodil het gedink ek was dood; want ek het my
morsdood aangestel toe hy my in die gat onder die wal insleep. Elke
maal kom hy loer of ek nog stil lê. Ek voel toe so benoud. Ek verwag
dat hy enige tyd sal kom om aan my te vreet, want ek weet mos nie
hoeveel kos hy daar het nie, en ook hoeveel hulle is nie.
"Toe my oë aan die donker gewend raak en ek reg kom (want ek was half
versmoor onder die water), toe kyk ek orals rond en sien 'n ligstraal
bo deur 'n skeur skyn. Ek kruip saggies hoër en sien dis net 'n groot
skeur. My wonde waar die krokodil my gebyt het, bloei--want ek kan
die warm bloed voel tap.
"Net toe ek klaarmaak om bo-uit te vlug, kom die krokodil weer loer
en gee my net 'n seer byt aan die been--glo om te kyk of ek regtig
dood is. Ek lê so stil en haal saggies asem, Hy draai terug en gaan
weer vreet.
"Toe neem ek my kans waar. Ek beur deur die nou skeur. Ek hou my
smal en dun. En bo-uit is ek! en hol vinnig weg. Maar hier borrel
die krokodil ook uit en hol 'n ent agterna; dog ek hardloop met my
seer been skoon van sy lyf weg."