DUO sunt in Nova Francia majores fluvii. Unus ab indigenis Canada

nominatus, & à quo tota regio nomen traxit, nunc fluvius Sancti

Laurentii dicitur, & ab occasu in ortum amplissimo fluit alveo. Alter,

cui nomen Missisipus, per vasta, & ignota magnam adhuc partem, terrarum

spatia fertur à Septentrione in Meridiem. Habent hoc singulare hujus

regionis fluvii, quòd certis in locis ex editiore solo præcipitant

in humiliorem planitiem ingenti cum strepitu. Ea loca saltus vocant

Franci. Catadupa recte dixeris, qualia in Nilo celebrantur. Aqua tota

fluminis, in morem arcuati fornicis, ita sæpe cadit, ut infra suspensum

altè amnem sicco vestigio transire liceat. Barbari, cum huc ventum

est, suas naviculas, è levi compactas cortice, imponunt humeris, & in

placidam fluminis, alveo depressiore fluentis, partem eas deportant,

cum sarcinulis. Urbs novæ Franciæ primaria Kebecum nuncupatur, S.

Laurentii fluvio imposita. Coelo salubri tota regio utitur; at hyeme

frigida, & diuturna vexatur. Hanc efficit partim fluminum & lacuum

crebritas; partim opacitas & amplitudo nemorum, quæ vim solis calidam

infringunt; denique nivium copia, quibus terra tres quatuorve menses,

in iis locis quæ ab Boream propius accedunt, & eidem ac vetus Gallia

parallelo subjacent, continenter inhorrescit. Humus omnium arborum

plantarumque feracissima, præsertim ubi excisæ silvæ locum culturæ

majorem præbuerunt. Quadrupedes eædem, quæ in Europa: nonnullæ regionis

propriæ sunt, ut alces. Magnam belluam indigenæ appellant. Id nominis

invenit à mole corporis: bovem enim æquat magnitudine. Mulum capite

refert; cervum cornibus, pedibus, & cauda. Eam canibus immissis barbari

agitant; defatigatam conficiunt jaculis & missilibus. Si desunt

venatici canes, ipsi vicem illorum obeunt. Per medias quippe nives

incredibili celeritate gradiuntur, ac ne corporis pondus vestigia pedum

altius in nivem deprimat, substernunt plantis, inseruntque pedibus,

lata reticula, illis simillima, quibus pilam lusores vulgò pulsant. Hæc

reticula, spatium nivis ac soli satis magnum amplexa, currentes facile

sustinent. Alces vero crura exilia defigens alte in nivem, ægrè se

expedit. Illius carnibus vescuntur, teguntur pelle, ungula posterioris

sinistri pedis sanantur. Huic ungulæ mira quædam & multiplex virtus

inest, medicorum celeberrimorum testimonio commendata. Valet in primis

adversus morbum comitialem, sive admoveatur pectori, qua parte cor

micat; sive indatur palæ annuli, quem digitus lævæ minimo proximus

gestet; sive demum teneatur in ejusdem sinistræ vola, in pugnum

contracta. Nec minorem vim habet ad sanandam pleuritidem, capitis

vertigines, & sexcentos alios, si credimus expertis, morbos.

Alterum animantis genus illic notissimum & frequentissimum est fiber,

cujus pelle, cum Europæis mercibus mutanda, commercii Canadensis ratio

fere tota constat. Color castaneæ colorem imitatur; modus cor[po]ris

idem, qui exigui vervecis: curti pedes & ad natandum compositi, nam

in aquis perinde ac in terra degit; cauda glabra, crassa & plana,

quæ natanti pro gubernaculo sit: dentes duo, majores ceteris, ex ore

utrimque prominent: iis tanquam gladio & serra utuntur fibri ad arbores

exscindendas, cum domos extruunt; in iis enim fabricandis mira pollent

industria. Eas ponunt ad lacuum fluviorumve ripas: muros è stipitibus

componunt, interjecto cespite uliginoso ac tenaci, calcis instar; vix

ut multa vi effringi opus & convelli possit. Tota casæ fabrica variis

contignationibus distinguitur: infima è transversis lignis crassioribus

constat, instratis desuper ramis, ac relicto foramine & ostiolo,

per quod in fluvium subire, cum videtur, possint: Hæc modice supra

fluminis aquam exstat, aliæ assurgunt altius, in easque, si fluvius

intumescens imum tabulatum vicerit, se receptant. In una è superioribus

contignationibus cubant; præbet molle stratum alga siccior, & arborum

muscus, quo se tutantur a frigore; in altera penum habent, & provisa

in hyemem cibaria. Ædificium fornicato tecto clauditur. Sic hyemem

exigunt: nam æstate, opacum in ripis frigus captant, aut undis immersi

calores æstivos fugiunt. In una sæpe domo ingens, & multorum capitum

familia stabulatur. Quod si loci premuntur angustiis, discedunt

juniores ultro, & sua sibi domicilia moliuntur. In eam curam incumbunt

sub prima autumni frigora, & mutuas sibi invicem operas commodant,

tum ad secanda ligna, tum ad comportanda, ita ut plures uni eidemque

succedant oneri, & ingentia ramalia, nemorisque stragem, devehant. Si

quem fluvium nanciscuntur ad suos accommodatum usus, non tamen satis

alto gurgite, struunt aggerem coercendis aquis, donec ad idoneam

altitudinem assurgant. Ac primo quidem arbores grandiores arrodendo

dejiciunt: deinde transversas ab una ripa ducunt ad alteram. Duplicem

versum & ordinem arborum faciunt; relicto inter illas obliquè sic

positas spatio sex fere pedum, quod referciunt cæmentis, argilla,

ramis, tam solerter, nihil ut perfectius à summo architecto expectes.

Operis longitudo major minorve est, pro fluvii, quem coercere volunt,

modo. Ducenûm aliquando passuum ejusmodi aggeres reperti. At, si amnis

plus justo intumescit, diffringunt aliquam molis partem, ac tantum

emittunt aquæ, quantum satis videtur.

Ut feris silvæ, sic piscibus abundant flumina. Unus est in Iroquæorum

lacu, de quo nihil à priscis legitur proditum scriptoribus. Causarus

ab indigenis vocatur: octo pedes longus, aliquando decem. Crassitudo,

humani femoris; color leucophæus, candido tamen propior; squamis

totus horret tam duris, tamque validè consertis, ut aciem pugionis, &

hastilium, excludant. Caput amplum, & cranio præduro, tanquam casside,

munitum. Hinc piscis armati nomen illi à Gallis inditum. Et vero

perpetua cum aliis piscibus bella gerit, quorum exitio pascitur. Pro

telo rostrum immane gerit, humani brachii longitudine, gemino dentium

ordine instructum. Hoc venabulo non solum reliquos mactat pisces,

verum etiam avibus, cum mutare dapes cupit, insidiatur & illudit. Eam

ob rem occultat se inter carecta: rostrum exertat aquis, ac paulisper

diducit. Sic perstat immotus donec accedant volucres, & incautæ rostro

insideant, arundinem aut virgultum ratæ: continuo perfidus insidiator,

misellarum pedes contracto rostro stringit, & in gurgitem demersas

vorat.

Non minor volucrum est copia, quàm piscium. Certis mensibus palumbes è

silvis prorumpunt in agros tanto numero, ut arborum ramos prægravent;

quibus postquam infederunt noctu, facile capiuntur, & barbaras mensas

regali ferculo cumulant. Præterea in vastissimo sinu, in quem evolvit

se flumen sancti Laurentii, cernitur exigua insula, seu potius

biceps scopulus: insulam volucrum dicunt. Tot enim eò convolant è

finitimo pelago, ut inire numerum nequeas. Indigenæ fustibus prædam

non difficilem comminuunt, aut pedibus conculcant; cymbasque lautis

dapibus, & inemptis [345] plenas referunt. Ludunt in aquis passim

anseres, anates, ardeæ, grues, olores, fulicæ; & aves aliæ, victum ex

undis petere solitæ. Peculiare quiddam habet una, gallinæ similis, si

molem spectes; pennis in tergo nigricantibus, sub alvo candidis. Pedum

alter unguibus aduncis armatur; alter digitos levi & continua pelle

junctos habet, qualis est anatum; hoc natat; illo pisces trahit &

eviscerat.

[344 § x.] Concerning the country and manners of the Savages of New

France.

RIVERS OF NEW FRANCE; NATURE OF THE SOIL; WILD BEASTS, FISH, BIRDS, ETC.

THERE are two great rivers in New France. One, called by the natives

Canada, a name thence extended to the whole country, is now called the

river St. Lawrence, and flows in a very broad channel from west to

east. The other, named Mississippi, flows from North to South, through

vast regions, for the most part still unknown. The rivers of this

land are remarkable because in certain places they are precipitated

with a great uproar from the higher to the lower levels. The French

call those places water-falls. You might justly call them cataracts,

such as are famous in the case of the Nile. The water of an entire

river often falls in the form of an arch, in such fashion that it is

possible to walk dry-shod beneath the stream which rushes overhead. The

savages, when they come to such a spot, shoulder their boats, which are

constructed of light bark, and carry them, together with the baggage,

to the calm portion of the river flowing below. The chief city of new

France is called Kebec, and is situated on the St. Lawrence river. The

whole country possesses a healthful climate, but is harassed by a cold

and long winter. This is caused partly by the frequency of the rivers

and lakes; partly by the thickness and great extent of the forests,

which diminish the force of the sun's heat; finally, by the abundance

of snow with which the land, in its most Northern regions, which lie

upon the same parallel as old France, is continually desolated for

three or four months. The soil is extremely productive of all sorts

of trees and plants, especially where the clearing of the forest has

furnished additional space for cultivation. The same quadrupeds are

found as in Europe; some, as the moose, are peculiar to the country.

The natives call it the "great beast." This name it receives because

of the huge size of its body, for it is as large as an ox. Its head

resembles that of a mule; its horns, hoofs, and tail, those of a stag.

The savages hunt this animal with the aid of dogs; when it is worn

out they dispatch it with spears and missiles. If hunting-dogs are

lacking, they themselves go in place of them. Indeed, they proceed

through the midst of the snow with incredible swiftness; and, in order

that the weight of the body may not sink their feet too deeply into the

snow, they place beneath their soles, and fasten to their feet, broad

pieces of net-work, very similar to those with which players commonly

strike the ball. These pieces of net-work, which cover a sufficiently

large portion of the surface of the snow, readily support them while

running. But the moose, planting their slender legs deeply into the

snow, with difficulty extricate themselves. The savages eat its flesh,

are clothed with its skin, and are cured by the hoof of its left hind

leg. In this hoof there is a certain marvelous and manifold virtue, as

is affirmed by the testimony of the most famous physicians. It avails

especially against the epilepsy, whether it be applied to the breast,

where the heart is throbbing, or whether it be placed in the bezel of

a ring, which is worn upon the finger next to the little finger of the

left hand; or, finally, if it be also held in the hollow of the left

hand, clenched in the fist. Nor does it have less power in the cure of

pleurisy, dizziness, and, if we may believe those familiar with it, six

hundred other diseases.

Another well-known and common sort of animal there, is the beaver; its

skins, which are exchanged for European merchandise, being the basis

of almost the entire system of Canadian commerce. Its color resembles

that of the chestnut; the shape of its body is like that of a small

wether; its legs are short and formed for swimming; its tail, which

it uses as a rudder while swimming, is smooth, thick and flat; two

teeth, larger than the others, project from its mouth on each side;

these, the beavers use like a sword and a saw in cutting down trees

when they build their houses, for in the construction of these they

exhibit wonderful industry. They locate them on the banks of lakes

or rivers; they build walls of logs, placing between them wet and

sticky sods in the place of mortar, so that the work can, even with

great violence, scarcely be torn apart and destroyed. The entire house

is divided into several stories; the lowest is composed of thicker

cross-beams, with branches strewn upon them, and provided with a hole

or small door through which they can pass into the river whenever they

wish; this story extends somewhat above the water of the river, while

the others rise higher, into which they retire if the swelling stream

submerges the lowest floor. They sleep in one of the upper stories; a

soft bed is furnished by dry seaweed and tree moss, with which they

protect themselves from the cold; on another floor they have their

store-room, and food provided for winter. The building is covered with

a dome-shaped roof. Thus they pass the winter, for in summer they

enjoy the shady coolness upon the shores, or escape the summer heat

by plunging into the water. Often a great colony of many members is

lodged in one house. But, if they be incommoded by the narrowness of

the place, the younger ones depart of their own accord and construct

homes for themselves. Upon the advent of cool weather in autumn, they

devote themselves to this task, and lend mutual services in turn, both

in cutting and carrying logs, so that many assist at one and the same

burden, and thus carry down great branches and logs of forest trees.

If they find any river suitable for their purposes, except in having

sufficient depth, they build a dam to keep back the water until it

rises to the required height. And first, by gnawing them, they fell

trees of large size; then they lay them across, from one shore to the

other. They construct a double barrier and rampart of logs, obliquely

placed, leaving between them a space of about six feet, which they so

ingeniously fill in with stones, clay, and branches that one would

expect nothing better from the most skillful architect. The length of

the structure is greater or less, according to the size of the stream

which they wish to restrain. Dams of this kind a fifth of a mile long

are sometimes found. But, if the river swell more than is safe, they

break open some part of the structure, and let through as much water as

seems sufficient.

As the forests abound in wild beasts, so the rivers teem with fish.

There is one in the lake of the Iroquois,[67] which is not mentioned

by early authors. It is called by the natives "Causar," and is eight

feet long, sometimes ten. It is as thick as the human thigh; it is

dun-colored, approaching white; it bristles all over with scales,

so hard and so firmly set together that they turn the edge of a

knife or the point of a spear. The head is large, and protected by an

exceedingly hard skull, like a helmet. Hence, the name of "armored

fish" has been given it by the French. It carries on perpetual war

with, and feeds upon, other fishes. For a weapon it carries an immense

beak, of the length of a man's arm and furnished with a double row

of teeth. With this hunting-spear it not only devours other fishes,

but also, whenever it wishes to vary its diet, deceives and ensnares

birds. For this latter purpose it hides itself among the sedge; it

projects its beak from the water and opens it slightly. It thus remains

motionless until the birds approach and thoughtlessly perch upon the

beak, deeming it a reed or a bush; then the treacherous ensnarer seizes

the feet of the unfortunate birds by closing its beak, and, dragging

them into the water, devours them.[68]

The birds are fully as abundant as the fishes. During certain months

of the year the pigeons sally forth from the woods into the open

country in such great numbers that they overload the branches of the

trees. When they have settled upon the trees at night they are easily

captured, and the savages heap their tables with royal abundance.

Besides this, in the huge gulf into which the river saint Lawrence

flows may be seen a small island, or rather a double rock; they call

it the isle of birds.[69] For so many congregate there from the

neighboring ocean that it is impossible to count their numbers. The

natives make an easy prey of them with clubs, or by trampling them

under foot, and bring back their canoes filled with sumptuous food

acquired without price. [345] Everywhere may be seen, sporting in the

water, geese, ducks, herons, cranes, swans, coots and other birds

whose habit it is to seek their living from the waves. A certain

peculiarity attaches to one, which is about the size of a cock; its

wings are black on the outside and white beneath. One of its feet

is armed with hooked claws, the other has webbed toes, like those

of a duck; with the latter it swims, with the former it seizes and

disembowels fishes.

CANADENSIUM DOMUS & RES FAMILIARIS; MORBI; ÆGRORUM CURA & MORTUORUM.

JAM, si mores & indolem gentis requiras, partim vagi degunt, in silvis

per hyemem, quò venationis uberioris vocat spes; æstate, ad amnium

ripas, ubi præbet facilem annonam piscatus: aliqui pagos incolunt.

Casas fabricantur infixis humi perticis: latera corticibus intexunt;

pellibus, musco, ramis operiunt fastigia. In media casa focus: in summo

tecto foramen, emissarium fumi. Is ægre eluctatus totam, ut plurimum,

casam sic opplet, ut coactis habitare in hoc fumo advenis sæpe oculorum

acies obtundatur, & hebescat: barbari, durum genus & his assuetum

incommodis, rident. Domesticæ rei cura, & quidquid in familia laboris

est, imponitur feminis. Illæ domos figunt, ac refigunt; aquam, & ligna

devehunt, cibos apparant: vicem & locum mancipiorum, opificum, &

jumentorum, implent. Venationis & belli cura, virorum est. Hinc gentis

solitudo, & paucitas. Mulieres enim, ceteroquin haud infecundæ, his

districtæ laboribus, neque maturos edere queunt fetus, neque alere jam

editos: itaque aut abortum patiuntur, aut partus recentes destituunt,

aquationi, lignationi, ceterisque operibus intentæ; vix ut trigesimus

quisque infans adolescat. Accedit rei medicæ inscitia, cujus ignoratio

facit ut è morbis paulo gravioribus raro emergant.

Duos maximè fontes morborum statuunt: unum ex ipsa ægrotantis mente

ortum, quæ desideret quidpiam, ac tandiu corpus ægrum vexet, dum

re desiderata potiatur. Putant enim inesse in hominum unoquoque

innata quædam desideria, sæpe ipsis ignota, quibus singulorum

felicitas contineatur. Ad ejusmodi desideria & innatas appetitiones

cognoscendas adhibent hariolos, quibus hanc divinitus concessam

facultatem arbitrantur, ut animorum intimos recessus pervideant. Illi,

quodcumque primum occurrit, aut ex quo fieri quæstum aliquem posse

suspicantur, ab ægro desiderari pronunciant. Nec dubitant parentes,

amici, & consanguinei ægrotantis, quidquid illud sit, quantivis

pretii, comparare ac largiri ægro, nunquam postea reposcendum. Ille

dono fruitur, & lucri partem hariolis aspergit; ac sæpe postridie

vita cedit. Vulgo tamen relevantur ægroti, quippe levibus tentati

morbis: nam in gravioribus timidiores sunt isti præstigiatores,

negantque inveniri posse quid ægrotus desideret: tunc eum depositum

conclamant, auctoresque sunt consanguineis ut hominem tollant è medio.

Ita longiore morbo vexatos necant, aut senio fessos; eamque caritatem

summam interpretantur, quia mors ærumnis languentium finem ponit.

Eandem benevolentiam adhibent erga pueros parentibus orbatos, quos

nullos esse malunt, quam miseros. Alterum fontem morborum esse censent

veneficorum occultas artes, & præstigias, quas ridiculis cærimoniis

conantur averruncare. Sæpe noxios humores ejiciunt sudando. Certum

casæ locum corticibus includunt, ac tegunt pellibus, ne qua possit aer

aspirare. Intro congerunt lapides deustos & igne multo saturos. Subeunt

nudi & brachia cantitantes jactant. Sed, quod mireris, ab his thermis

egressi & sudore diffluentes, hyeme perfrigida, in lacum aut amnem se

conjiciunt, de pleuritide securi.

Mortuorum cadavera nunquam efferunt per casæ januam, sed per eam

partem, in quam conversus eger exspiravit. Animam putant evolare per

camini spiraculum; ac ne moras trahat, casæ pristinæ desiderio, neu

puerulorum aliquem discedens afflet, hoc afflatu videlicet moriturum,

ut putant; crebro fuste tundunt parietes tugurii, ut eam citius

exire compellant. Immortalem esse arbitrantur. Ne porro emoriatur

fame, magnam vim ciborum infodiunt cum corpore; vestes, item, ollas,

variamque supellectilem, magno sumptu, & multorum annorum labore

conquisitam, ut iis utatur, inquiunt, ac decentius versetur in regno

mortuorum. Sepulcra nobilium exstant paulum ab humo: iis perticas in

morem pyramidis compactas imponunt: arcum addunt, sagittas, clypeum,

& alia militiæ decora: feminarum vero tumulis, torques & monilia.

Infantium corpora sepeliunt propter viam, ut eorum anima, quam ab

ipsorum corporibus abire longius non putant, illabatur in prætereuntis

alicujus feminæ sinum, & adhuc informem animare fetum possit. In luctu

vultum inficiunt fuligine. Moniti de funere affines, vicini, & amici

concurrunt in funestum tugurium. Unus aliquis, si mortui conditio

ferat, verba facit, neque rationem ullam ex iis prætermittit, quæ ad

leniendam ægritudinem à dicendi magistris afferri solent. Excurrit in

demortui laudes: hominem eum natum fuisse admonet, atque adeo morti

obnoxium: qui casus emendari nequeant, fieri patientia leviores; alia

id genus in eandem sententiam edisserit. Tertio die funus ducitur.

Epulum funebre apponitur toti pago, singulis suam symbolam, nec

malignè, conferentibus. Hujus epuli causas afferunt maximè tres:

primam, ut communem mærorem leniant: alteram, ut qui amici peregrè

ad funus veniunt, accipiantur honestius: tertiam, ut gratificentur

extincti Manibus, quem ea liberalitate delectari existimant, &

appositis etiam dapibus pasci. Peracto convivio præfectus funeris, quem

in singulis familiis clarioribus, certum atque insignem habent, adesse

tempus exequiarum proclamat. Omnes continuo lamentari, & ululare.

Effertur cadaver propinquorum humeris, intectum fibrinis pellibus, & in

feretro, è corticibus juncisve confecto compositum, collectis in glomum

artubus, ut eo modo terræ mandetur, inquiunt, quo in alvo materna olim

jacuit. Deponitur feretrum in constituto loco, munera quæ quisque

offert mortuo, præfiguntur perticis: & appellantur illorum auctores

à funeris præfecto: instauratur planctus; denique juvenes ludicro

certamine inter se dimicant.

Majori sepeliuntur apparatu & luctu, qui aquis obruti perierunt.

Nam eorum cadavera laniantur: carnium pars cum visceribus in ignem

projicitur. Id sacrificii quoddam genus est, quo placare coelum

contendunt. Iratum enim esse genti non dubitant, cum in undis

quispiam extinguitur: ac si quid rite atque ordine peractum in istis

funeribus non fuerit, huic piaculo calamitates omnes, quibus postea

conflictantur, acceptas ferunt. Indulgent luctui per annum integrum.

Primis diebus decem jacent humi, diu noctuque in ventrem proni: nefas

tunc vocem ullam, nisi quæ dolorem significet, mittere; aut accedere

ad ignem, aut conviviis interesse. Anno reliquo luctus continuatur; at

levius. Omittuntur omnia urbanitatis officia, colloquia cum vicinis,

congressus amicorum; ac si conjugem amiserint; coelibes, donec annus

fluxerit, perstant. Post octavum aut decimum quemque annum Hurones,

quæ natio latè patet, omnia cadavera certum in locum ex omnibus pagis

deportant, & in foveam prægrandem conjiciunt. Eum diem Mortuorum

vocant. Is ubi de procerum sententia constitutus est, eruunt corpora

sepulcris; alia jam consumpta, & ossibus vix hærentia; alia putri carne

leviter amicta: alia scatentia foedis vermibus, & graviter olentia.

Ossa, dissoluta in saccos abdunt: cadavera nondum dissuta componunt

in sarcophagis, & supplicantium ritu deferunt in destinatum locum,

alto silentio, & composito gradu procedentes, non sine suspiriis,

& lamentabili eiulatu. Ne vero memoria nobilium, & arte præsertim

bellica insignium, qui prole carent, intercidat, eligunt aliquem

ætate ac robore florentem, cui demortui nomen imponunt. Ille militum

statim delectum habet, ac bellum capessit, ut præclaro quopiam edito

facinore, probet se non tantum nominis, sed etiam virtutis ejus, cui

substituitur, heredem esse. Inferioris notæ nomina æterno silentio

damnant. Itaque simul ac in pago quispiam è vita cessit, ejus nomen

alta voce pronunciatur per omnes casas, ne quis illud temere usurpet.

Quod si mortuum tamen appellare necesse fuerit, utuntur verborum

circuitione, & præfantur quidpiam, quo mortis ominosa [346] memoria

leniatur. Idque si omittatur, accipiunt in gravem contumeliam: neque

atrociori maledicto vulnerari filium aut parentem posse putant, quam si

huic filius, illi parens, mortuus exprobretur.

HOMES AND HOUSEHOLD ECONOMY OF THE CANADIANS; DISEASES; TREATMENT OF

THE SICK AND OF THE DEAD.

The Jesuit Relations and Allied Documents, Vol. 1: Acadia, 1610-1613 · 第 15 / 20 段