Praepositio est pars orationis indeclinabilis. praepositio
mæg bêon gecweden on englisc foresetnys, forðan ðe hê stent
ǣfre on foreweardan, swâ hwǣr swâ hê byð, bêo hê gefêged tô
ôðrum worde, ne bêo hê. hwîlon hê geêacnað and gefylð þǣra
worda andgit, ðe hê tô cymð, and hwîlon hê âwent heora
getâcnunge and hwîlon wanað. celsus is hêalîc. dô ðǣr tô
praepositio ex, þonne byð hit excelsus swŷðe hêalîc: hêr hê
gefylð þæt andgit. iustus is rihtwîs. dô ðǣr tô praepositio
in, þonne byð hit iniustus unrihtwîs: hêr hê âwent þæt
andgit. rideo ic hliche. dô ðǣr tô praepositio sub, þonne
byð hit subrideo ic smercige: hêr hê gewanað þæt andgit and
swâ gehwǣr.
Ân þing gelimpð þisum dǣle, þæt is casus. twegen casus hê
tŷhð him tô, accusatiuum and ablatiuum. wê wyllað nû ǣrest
âwrîtan þâ praepositiones, þe belimpað tô accussatiuum, ac
hî nabbað nâ full andgyt, gyf hî âna standað bûtan ôðrum
wordum. hêr synd ðâ: ad, apud, ante, aduersum, cis, citra,
circum, circa, contra, erga, extra, inter, intra, infra,
iuxta, ob, pone, per, prope, propter, secundum, post, trans,
ultra, praeter, supra, circiter, usque, secus, penes. wê
cweðað ad patrem tô fæder, ad deum tô gode, ad regem equito
tô cyninge ic rîde. apud homines sum mid mannum ic eom, apud
episcopum manet mid ðâm biscope hê wunað. ante hostium stat
ætforan ðǣre dura hê stent, ante regem stat ætforan ðâm
cyninge hê stent. aduersum inimicum pergit tôgeânes his fŷnd
hê gǣð. cis romam beheonan rôme, cis alpes beheonan muntan.
citra plateam beheonan þǣre strǣt. circum montem ymbe ðâ
dûne. circa forum wið ðâ cêpstrǣt. contra ignem ongeân þæt
fŷr. erga propinquos curo embe mîne mâgas ic hogige. extra
terminum ofer landgemǣru, extra legem dei facit ofer godes ǣ
hê dêð. inter amicos sum betwux frêondum ic eom. intra
moenia binnon weallum. infra tectum under hrôfe. iuxta uiam
wið þone weg. ob meritum for geearnunge. pone tribunal sedeo
wið þæt dômsetl ic sitte. per loca geond stôwa, per dies
geond dagas, per hostium intramus ðurh þâ duru wê gâð in.
prope fenestram scribo gehende þâm êhþyrle ic wrîte, prope
est dies domini gehende is godes dæg. propter fidem passus
est for gelêafan hê ðrôwode. secundum regulam uiuo æfter
regole ic lybbe, secundum apostolicam doctrinam be þǣre
apostolican lâre, secundum mathaeum æfter mathees
gesetnysse. post tres annos æfter þrîm geârum, post multum
tempus æfter mycelre tîde. trans uadum ofer þone ford, trans
mare ofer sǣ. ultra mare est begeondan sǣ hê is, ultra te
begeondan ðê. praeter illa tôforan ðâm oððe bûtan þâm; eft
spem in alium numquam habui, praeter in te, deus israel
næfde ic nǣnne hiht on ôðerne nǣfre, bûton on ðê, israhela
god. supra pectus domini bufan drihtnes brêoste. circiter
tria milia forneân þrêo þûsend, circiter triginta annos
forneân þrittig geâra, circiter kalendas wið ðâm mônðe
(kalendae synd clypunga, forðan ðe ðâ ealdan men clypodon
symle on niwum mônan). usque nimð oftost ôðerne praepositio
him tô: usque ad faeces biberunt hî druncon ôð ðâ drosna,
usque ad uesperum ôð ǣfen. secus uiam wið þone weg, secus
uadum sedet wið ðone ford hê sit. penes uos est mid êow hê
is, penes iudices mid dêmum. þâs praepositiones sume magon
bêon aduerbia, gif hî bêoð bæftan gesette. ego supra
aspicio, tu infra ic hâwige bufan and ðû beneoðan: hêr is se
infra aduerbium. ego in hac parte sto, tu contra ic stande
on þâs healfe and ðû ongeân: hêr is se contra aduerbium; and
swâ gehwylce ôðre.
Ðâs ôðre bêoð geðêodde tô ablatiuum: a, ab, abs, cum, coram,
clam, de, e, ex, pro, prae, palam, sine, absque, tenus. wê
cweðað on lêdensprǣce a domo of hûse oððe fram hûse. ab
homine fram men, ab illo fram him. abs quolibet iussu bûtan
ǣnigre hǣse. cum exercitu pergit mid here hê færð. cum rege
est mid cynincge hê is. coram uobis stat ætforan êow hê
stent. clam is swîðor aduerbium, þonne praepositio: bona
aperte facit, mala clam gôd hê dêð openlîce and yfel
dîgellîce; hêr is clam aduerbium, ac hê bið swâ þêah
praepositio, þonne hê bið foreset: clam custodibus surgo
nytendum ðâm weardmannum ic ârîse, clam te est dîgele ðê is.
de loco fram stôwe oððe be stôwe, de domo dei of godes hûse,
de illo homine loquor be ðâm men ic sprece, de rege loquitur
episcopus be ðâm cyncge sprecð se bisceop. e terra of
eorðan, fons ascendebat e terra se wyll âstâh ûp of ðǣre
eorðan. ex illo loco of ðǣre stôwe. pro hominibus oro for
mannum ic gebidde. prae timore non audeo for ege ic ne dear.
palam omnibus dico openlîce ic secge him eallum. sine labore
hic sedeo bûtan geswince ic sitte hêr, sine crimine bûtan
leahtre. absque terrore quiescit bûtan ôgan hê hine gerest,
absque ambiguitate bûtan twŷnunge. tenus is aduerbium mid
grêcum, ac hê is mid lêdenwarum geteald tô praepositio,
forðan ðe hê ne mæg ân standende ǣnige mihte habban, and byð
oftost swâ ðêah geendebyrd bæftan: capulotenus abdidit ensem
ôð ðâ hylta hê behŷdde þæt swurd. ealswâ pubetenus ôð
cnihthâde and finetenus ôð ende, mortetenus ôð dêað,
collotenus ôð ðone swuran, uerbotenus be worde, talotenus ôð
ðâ andclêow. hê bið êac geþêod genitiuo æfter grêciscum
gewunan: crurumtenus ôð ðâ sceancan (hoc crus þes scanca,
horum crurum ðyssera sceancena). hê âwent êac tô aduerbium:
actenus ôð ðæt and ôð þis. sume of ðisum bêoð aduerbia,
swâswâ wê ǣr sǣdon.
Gyt synd fêower praepositiones, þe magon bêon geþêodde ǣgðer
gê accussatiuo gê ablatiuo: in, sub, super, subter. in and
sub bêoð geþêodde accussatiuo, þonne hî getâcnjað ad locum,
þæt is færeld tô sumere stôwe. in urbem uado ic gange in tô
ðǣre byrig. introibo in domum tuam, domine ic gange in tô
ðînum hûse, drihten. in ciuitatem equitauit rex in tô ðǣre
ceastre râd se cyning. sub ipsos postes under ðâm sylfum
postum. gallina congregat pullos suos sub alas henn
gegaderað hire cicenu under fiðerum. eft, ðonne hî getâcnjað
in loco, þæt is on ðǣre stôwe, þonne bêoð hî geðêodde
ablatiuo. in aula sedeo on healle ic sitte. in lectulo iacet
on bedde hê lîð. sub arbore sto under trêowe ic stande. sub
diem and sub die under dæge. sub iustitiam and sub iustitia
under rihtwîsnysse. super and subter, þonne hî getâcnjað
styrunge, þonne bêoð hî geþêodde accusatiuo. qui ascendit
super caelos sê þe âstâh ofer heofenas. super montem
excelsum ascende tu ofer hêalîce dûne âstîh ðû. subter aquam
mersus est under wætere hê is besenced. eft, ðonne hî
getâcnjað in loco, þæt is on stôwe, þonne genimað hî
ablatiuum. fronde super uiridi sunt nobis mitia poma ûs synd
lîðe æppla ofer grênum bôge. super arbore sedent ofer trêowe
hî sittað. hê getâcnað êac gemynd, swâswâ de. super hac re
and de hac re be ðysum þinge. super bið êac aduerbium.
subter densa testudine under ðiccum scyldtruman oððe
randbêage; and swâ gehwǣr.
Hî bêoð êac ealle mǣst gefêgede oððe tô wordum oðþe tô
namum. obsto ic ongeân stande, obuius ongeân cumende.
posthabeo ic forsêo, posterus æftergenga, posthumus
æfterboren (sê þe bið geboren æfter bebyrgedum fæder).
circumfero ic ferje onbûtan. contradico ic wiðcweðe,
contrarius wiþerrǣde, contrarietas and contrauersio
wiðerrǣdnys. intercapedo fyrst, interuallum lytel fæc.
amendo ic betǣce fram mê, amens gewitlêas. ebibo ic of
âdrince, educo (educas) ic fêde. abduco ic of âlǣde. aufero
ic ætbrêde: hêr is se b âwend on u. asporto ic aweg bere:
hêr is se b âwend on s. arripio ic gelæcce: b on r. abscondo
ic behŷde. detraho ic tǣle bæftan, desperatus georwêned,
demens gemyndlêas. procliuus forðheald, prostratus âstreht,
pro sua uita uult be his lîfe he wyle, pro uiribus suis be
his mægnum. praedico ic bodige oððe foresecge, praedicator
prydecere (praeco bydel is ânfeald), prae me tôforan mê,
prae omnibus tôforan eallum. cum bið âwend tô con on
gefêgednysse: coniungo ic geðêode, conspiro ic gerêonige,
conculco ic fortrede. exhibeo ic gearcige, excludo ic ût
âlûce, expers orhlyte, exlex bûtan ǣ oððe ûtlaga. inspiro ic
on orðige, infirmo ic untrumige, insanus gewitlêas, infirmus
untrum. subpono ic underlecge. supersideo ic ofersitte,
superuolo ic oferflêo, superuacuus unnyt oððe îdel,
superficies sumes ðinges brâdnyss; and swâ gehwylce ôðre, ac
swâ þêah ne bêoð hî ealle gefêgede.
Gyt synd syx praepositiones: di, dis, re, se, am, con: þâs
sind gehâtene loquelares. loquela is sprǣc, and loquelares
synd gesprǣcelîce, forðan ðe ðâs six praepositiones ne bêoð
nâhwâr âna, ac bêoð ǣfre tô sumum ôðrum worde gefêgede. di:
diuido ic tôdǣle, dimitto ic forlǣte, disertus getinge. dis:
discurro ic geondyrne, discutio ic tôsceace, disiungo ic
ungeocige oððe tôtwǣme, distraho ic âspende yfele. re:
reuertor ic ongeân cyrre, respicio ic besêo under bæc. se:
seduco ic bepǣce oðþe forlǣde, separo ic âscirige, securus
orsorh. am: amputo ic of âceorfe, amplector ic beclyppe. con
stent gehwǣr for cum, swâswâ wê ǣr sǣdon, ac hê forlŷst þone
n, gyf ǣnig uocalis him cymð tô: coaequo ic emnette, coarto
ic genyrwige et cetera. þâs synd gehâtene praepositiones,
forþan ðe hî bêoð ǣfre foresette ôðrum wordum, swâ hwǣr swâ
hî bêoð gefêgede.