Ðes dǣl hæfð þâ ylcan tîda, þe ðâ word habbað, þe hê of
cymð.
Þes part oððe þes dǣl næfð nân angin nê nǣnne stede of him
sylfum, ac byð of worde âcenned and becymð syþþan tô his
âgenre geþingðe, swâswâ nân ôðer ne dêð. ðâ ôðre seofan
dǣlas sindon sume frumcennede, sume cumað of ðâm ôðrum. rex
cyning is frumcenned nama, and regalis cynelîc cymð of þâm
and hæfð ealle þâ ðing, þe his ealdor hæfð; and ealswâ ealle
þâ ôðre dǣlas. gif ðonne se ofgangenda dǣl gewent tô ôðrum
dǣle, ðonne hæfð hê ðâ ðing êac, ðe him tô gebyrjað. bonus
gôd is nama, and of ðâm cymð aduerbium bene wel. nû hæfð se
bene þâ ðing, þe aduerbio gebyrað tô hæbbenne, nâ ðâ þing,
þe naman gebyrjað, þêah ðe hê of naman côme. ealswâ uigilo
ic wacige is word, and of ðâm cymð nama uigil wacol, ac þæt
word hæfð þâ ðing, þe him tô gebyrjað, and se nama hæfð þâ
ðing, þe him gebyrjað, þonne hê ôðer dǣl is, ôðer his
ealdor; and swâ gehwylce ôðre. nû is participium of worde
and of worde cymð, byð swâ ðêah ôðer dǣl and ôðer þing, ôðer
his ealdor bið; and for ðî hæfð sume gelimp, þe his ealdor
næfð, swylce hê sŷ frumcenned, ðêah ðe hê symle of ôðrum
cume. ne sî nân man swâ dysig, þæt hê þâs gelîcnysse tô
ǣnigum hâlgum þinge âwende, forðan ðe þis is woruldcræft
fram ûðwitum âset tô gesceâdwîsre sprǣce and ne mæg nê ne
môt ǣnigum hâlgum þinge bêon geefenlǣht.
Participium hæfð þrêo tîda, praesens andwerd: legens rǣdende
oððe faciens wyrcende. praeteritum is forðgewiten: factus
geworht. futurum is tôwerd tîd: facturus tô wyrcenne.
Of dǣdlîcum worde cumað twegen participia. ân is andwerdre
tîde: legens rǣdende; ôðer is tôwerdre tîde: lecturus sê ðe
rǣdan sceal; lecturus sum cras ic sceal rǣdan tô merigen.
Of ðâm þrôwjendlîcum worde cumað eft twegen participia:
forðgewitenre tîde, swâswâ is lectus gerǣd; tôwerdre tîde is
legendus þæt ðe sceal bêon gerǣd; and swâ ungerîme ôðre.
Of nâðres cynnes wordum cumað êac participia andwerdre tîde
and tôwerdre, swâswâ of dǣdlîcum wordum: sto ic stande is
neutrum, and of ðâm is participium stans standende and
staturus sê ðe standan sceal.
Of þâm fîf þrôwigendlîcum neutrum cumað þrêo participia:
gaudeo ic blîssige, and of ðâm is gaudens blîssigende and
gauisus geblîssod and gauisurus sê ðe blîssjan sceal; audeo
ic dearr, audens gedyrstlǣcende, ausus dyrstig oððe
gedyrstlǣht, ausurus sê ðe gedyrstlǣcð; soleo ic gewunige,
solens wunigende, solitus gewunod tô sumum ðincge, soliturus
sê ðe sceal bêon gewunod; fio ic eom geworht oððe geworden,
fiens wurþende, factus geworden oððe geworht, fiendus ðæt ðe
gewurðan sceal; fido ic getrûwige, fidens trûwigende, fisus
getrûwod, fisurus sê ðe wyle oððe sceal trûwjan.
Of ðâm worde, ðe is gecweden deponens, cumað þrêo
participia. loquor ic sprece is deponens, and of ðâm is
participium loquens sprecende and locutus sê ðe spræc and
loquuturus sê ðe wyle oððe sceal sprecan.
Of þâm worde, þe is gecweden commune, cumað fêower
participia, twegen dǣdlîce and twegen þrôwigendlîce. osculor
ic cysse getâcnað ǣgðer gê dǣde gê þrôwunge, and of ðâm is
participium osculans cyssende andwerdre tîde, swâswâ dǣdlîce
word. ôðer is forðgewitenre tîde þrôwigendlîc: osculatus
gecyssed. êac wê cweðað osculatus sum ic cyste oððe ic eom
gecyssed, osculatus es tô þâm ôðrum hâde, osculatus est tô
ðâm þriddan hâde. twegen sind tôwerde, ân dǣdlîc osculaturus
sê ðe wyle oððe sceal cyssan and ôðer þrôwigendlîc
osculandus sê ðe sceal bêon gecyssed.
Of eallum fulfremedum wordum cumað participia, swâswâ hêr
âwriten is, on fîf wîsan, and, þâ ðe sind andwerdre tîde, ðâ
sind þrêora cynna. of ðǣre forman coniugatione geendjað
ealle on ans: amans lufigende, spirans orðigende; of ðǣre
ôðre coniugatione geendjað on ens: docens tǣcende, habens
hæbbende; of ðǣre ðryddan sume on ens, sume on iens: legens
rǣdende, faciens wyrcende; of ðǣre fêorðan geendjað ealle on
iens: audiens gehŷrende, ueniens cumende. ealle ðâs word
sind þrêora cynna and gâð æfter ðǣre þryddan declinunge.
Ðâ ôðre geendjað sume on tus, sume on sus, sume on rus, sume
on dus and wendað heora femininum on a and heora neutrum on
um, swâswâ wê ǣr sǣdon. and þâm casum hî bêoð geðêodde, ðe
ðâ word synd, ðe hî of cumað. amo deum ic lufige god, amans
deum lufigende god. doceo pueros ic lǣre þâ cild, docens
pueros tǣcende þâm cildum. lego librum ic rǣde âne bôc,
legens librum rǣdende þâ bôc. audio te ic gehŷre ðê, audiens
te gehŷrende þê. þus gâð ealle mǣst dǣdlîce word.
Sume nimað datiuum casum. impero tibi ic bebêode ðê and
imperans tibi. benedico tibi oþðe te ic blêtsige ðê,
benedicens tibi uel te. noceo tibi ic derige ðê, nocens
tibi. inuideo tibi ic andige on ðê, inuidens tibi. parco
tibi ic ârige ðê, parcens tibi. respondeo tibi ic andswarige
ðê, respondens tibi.
Þrôwigendlîce word bêoð oftost geðêodde ablatiuum: amor a te
ic eom gelufod fram ðê and participium amatus a te gelufod
fram ðê; and swâ fela ôðre.
Deponentia nymað sume genitiuum and datiuum. misereor tui
and tibi and te ic miltsige þê, miserens tui and miserens
illius miltsigende ðîn and miltsigende his. wê cweðað
miserere nostri, domine and miserere nobis, domine miltsa
ûs, drihten. obliuiscor tui and tibi and te ic forgyte ðê,
obliuiscens tui and tibi and te. recordor tui ic gemune ðê
oððe ic eom ðîn gemyndig, recordans tui. sume gâð elles.
loquor uerbum ic sprece word and loquor ad te ic sprece tô
ðê, loquens ad te oððe loquutus, and loquor tibi. precor
deum ic bidde god, precans and precatus deum. dignor te illa
re ic gemedemige ðê tô ðâm ðinge and dignans te illa re and
medemigende ðê tô ðâm ðinge. careo mea pecunia ic ðolige
mînes fêos, carens sua re ðoligende his þinges.
Ealle naman mǣst têoð genitiuum: amicus illius his frêond,
arator illius his yrðling, faber regis þæs cyninges smið,
reus mortis dêaðes scyldig, ignarus doli nytende fâcn,
securus armorum orsorh wǣpna. hî magon êac sume bêon
geðêodde datiuo gehiwodlîce: amicus illi est hê is him
frêond, scriptor illi est hê is him wrîtere, þæt is ðâm men,
þe hê wrît. sume nimað accussatiuum gehiwodlîce: exosus
bella onscunjende gefeoht, praescius futura forewitig
tôweardra ðinga. sume têoð ablatiuum: dignus est bono hê is
wyrðe gôdes, dignus est morte hê is wyrðe dêaðes, mactus
uirtute geþogen on mægne. and eallswâ hî gâð menigfealdlîce
and tô ǣlcum cynne.
Ðæt word, þe wê cweðað sum ic eom, es þû eart, est hê is; et
pluraliter sumus wê sind, estis gê synd, sunt hî synd--of
þissum worde cwǣdon þâ ealdan bôceras participium andwerdre
tîde ens, ac hit nis nû nâ gewunelîc. of ðâm is swâ ðêah
gefêged potens mihtig. of ðâm worde cymð praeteritum fui ic
wæs, and his tôweardra participium is futurus, ðæt wê cweðað
ǣfre tôwerd.
Þæt word eo ic fare (is ðû færst, it hê færð) macað
participium iens farende, euntis farendes. eallswâ of queo
ic mæg quiens magende, queuntis, queunti and swâ forð, and
ealle, þâ ðe of him gefêgede bêoð, habbað e and u on ðâm fîf
gebîgedum casum. heora tôweardan participia synd ðâs: iturus
sê ðe wyle oððe sceal faran; quiturus, ac wê ne cunnon nân
englisc þǣr tô.
Sume gâð of þâm regole, forðan ðe se gewuna is strengra.
eruo ic generje, erutus generod: nû wolde se regol þæs
cræftes habban of ðâm eruturus, ac se gewuna hylt eruiturus
sê ðe wyle oððe sceal nerjan. orior ic ûp âspringe, ortus ûp
âsprungen, oriturus sê ðe wyle oððe sceal ûp âspringan.
pario ic cenne (þis gebyrað tô wîmmannum), partus âcenned,
pariturus sê ðe cennan sceal. fruor ic brûce, fructus
gebrocen, fruiturus sê ðe brûcan sceal. fungor ic brûce
macað functus gebrocen and functurus sê ðe brûcan sceal; of
ðâm bið defunctus forðfaren, sê ðe his tîman brêac.
Gyf þâ word âteorjað, þonne âteorjað êac þâ participia, ðe
him of cuman sceoldon.