"Haec erit vobis directa via, ita ut stulti non errent per
eam."[113] Quis enim, quamvis hebes in plebecula, dummodo salutis
cupidus parumper attenderit, semitam Ecclesiae tam egregie
complanatam, non videat, non teneat; vepres, et cautes, et avia
detestatus? Erunt haec etiam rudibus explorata, sicut Isaias
vaticinatus est; vobis igitur, si voletis, exploratissima.
COELITES.--Theatrum universitatis rerum ponamus ob oculos;
quidquid est uspiam peragremus; omnia nobis argumenta
suppeditant. Eamus in coelum: "Rosas[114] et lilia
contemplemur," purpuratos nempe martyrio, candidatos innocentia.
Romanos, inquam, Pontifices[115] tres et triginta continenter
occisos; Pastores terris omnibus, qui suum pro Christi nomine
sanguinem oppignerarunt; greges fidelium, qui Pastorum vestigiis
institere; Divos omnes coelites, qui turbae hominum puritate et
sanctimonia praeluxere. Nostros hic vixisse, nostros hinc
emigrasse reperias. Noster fuit, ut paucula delibemus, ille
martyrii sitientissimus Ignatius[116] "qui in rebus Ecclesiae
neminem, ne regen[117] quidem, aequavit Episcopo: qui
traditiones[118] quasdam Apostolicas, quarum testis ipse fuerat,
ne dilaberentur, scripto mandavit." Noster anachoreta
Telesphorus,[119] "qui ieiunium quadragesimale, sancitum ab
Apostolis, observari severius iussit." Noster Irenaeus,[120]
"qui a successione Cathedraque Romana fidem Apostolicam
declaravit." Noster etiam Victor Pontifex, "qui[121] Asiam
edicto coercuit universam:" quod quum aliquibus, atque etiam
huic Irenaeo, viro sacratissimo, videretur asperius, nemo tamen
attenuavit, ut exoticam potestatem. Noster Polycarpus,[122] qui
super quaestione Paschatis Romam adiit, cuius ambustas reliquias
Smyrna collegit, anniversario die rituque legitimo suum
Episcopum venerata. Nostri Cornelius et Cyprianus,[123] aureum
par Martyrum, ambo magni praesules; sed maior ille, qui Romanus
Africanum errorem resciderat; hic nobilitatus observantia, qua
maiorem est prosequutus, amicissimum sui. Noster Sixtus,[124]
"cui ad aram solemnibus sacris operanti ministrarunt e clero
septemviri." Noster Laurentius, huius Archidiaconus,[125] quem
adversarii de suis fastis eiiciunt, quem ante mille ducentos
annos vir consularis Prudentius[126] sic ornavit:
Quae sit potestas credita
Et muneris quantum datum,
Probant Quiritum gaudia,
Quibus rogatus annuis.
Hos inter, o Christi decus,
Audi et poetam rusticum,
Cordis fatentem crimina,
Et facta prodentem sua.
Audi benignus supplicem
Christi reum, Prudentium.
Nostrae virgines illae[127] perbeatae, Caecilia, Agatha,
Anastasia, Barbara, Agnes, Lucia, Dorothea, Catharina; quae
decretam pudicitiam adversus et hominum et daemonum tyrannidem
firmaverunt. Nostra Helena, quam dominicae Crucis inventio
celebravit. Nostra Monica, quae moriens[129] orari et
sacrificari pro se mortua ad altare Christi, religiosissime
flagitavit. Nostra Paula,[129] quae ex urbano palatio et opimis
praediis in speluncam Bethleemiticam tantis itineribus peregrina
cucurrit, ut ad Christi vagientis cunabula delitesceret. Nostri
Paulus, Hilarion, Antonius, seniculi solitarii. Noster
Satyrus,[130] Ambrosii germanus frater, qui tremendam illam
hostiam circum se gestans in orario, naufragus insiliit in
Oceanum, et fide plenissimus enatavit. Nostri Nicolaus et
Martinus, episcopi, exerciti vigiliis, paludati ciliciis,
ieiunio pasti, Noster Benedictus, tot monachorum pater.
Chiliadas istas decennio non exsequerer.
Sed nec illos repeto, quos in Ecclesiae Doctoribus ante posueram.
Memor sum brevitatis meae, Petat ista, qui volet, non solum ex
abundanti veterum historia, sed multo etiam magis ex gravissimis
auctoribus, qui paene singuli Divos singulos memoriae[131]
reliquerunt. Renuntiet mihi, de christianis illis antiquissimis
et beatissimis quid autumet? Vtrius doctrinae fuerint,
catholicae, an lutheranae? Testor Dei solium et illud tribunal,
ad quod stabo rationem rationum harum et dicti et facti
redditurus, aut nullum coelum esse, aut nostrorum esse; illud
exsecramur, hoc ergo defigimus.
DAMNATI.-Nunc e contrario, si libet, inspiciamus in Tartara.
Cremantur incendio sempiterno. Qui? Iudaei. Quam Ecclesiam
adversati? Nostram.--Qui? Ethnici. Quam Ecclesiam crudelissime
persequuti? Nostram.--Qui? Turcae. Quae templa demoliti?
Nostra.--Qui? Haeretici. Cuius Ecclesiae perduelles?
Nostrae.--Quae enim Ecclesia praeter nostram omnibus inferorum
portis[132] se opposuit?
IVDAEI.--Quum, pulsis Hebraeis, Christiani[133] succrescerent
Hierosolymis, Deum immortalem! qui concursus hominum ad loca
sacra fuit,[134] quae urbis religio, quae sepulcri, quae
praesepii, quae crucis, quae monumentorum omnium, quibus velut
exuviis mariti, Ecclesia sponsa delectatur? Hinc manavit in nos
Iudaeorum odium ferum et implacabile. Queruntur etiam nunc,
maiores nostros maioribus suis exitio fuisse. A Simone Mago et
lutheranis nullum ictum acceperunt.
ETHNICI.--In Ethnicis violentissimi fuere, qui toto Imperio,
trecentis annis, per intervalla temporum, aerumnosissima
Christianis supplicia machinati sunt. Quibus? Patribus et filiis
nostrae fidei. Cognoscite vocem tyranni, qui Divum Laurentium
torruit in craticula:[135]
Hunc esse vestris Orgiis
Moremque et artem, proditum est;
Hanc disciplinam foederis,
Libent ut auro antistites.
Argenteis scyphis ferunt
Fumare sacrum sanguinem,
Auroque nocturnis sacris
Adstare fixos cereos.
Tunc cura summa est fratribus,
(Vt sermo testatur loquax),
Offerre, fundis venditis,
Sestertiorum millia.
Addicta avorum praedia
Foedis sub auctionibus
Successor exhaeres gemit,
Sanctis egens parentibus.
Haec occulantur abditis
Ecclesiarum in angulis;
Et summa pietas creditur
Nudare dulces liberos.
Deprome thesauros, malis
Suadendo quos praestigiis
Exaggeratos obtines,
Nigrantes quos claudis specu.
Hoc poscit usus publicus;
Hoc fiscus, hoc aerarium,
Vt dedita stipendiis
Ducem iuvet petunia.
Sic dogma vestrum est, audio;
"Suum quibusque reddito."
En Caesar agnoscit suum
Numisma, nummis inditum.
Quod Caesaris scis, Caesari
Da: nempe iustum postulo,
Ni fallor; haud ullam tuus
Signat Deus pecuniam.
Nec quum veniret, aureos
Secum Philippos detulit;
Praecepta
sed verbis dedit
Inanis a marsupio.
Implete dictorum fidem,
Quae vos per orbem venditis,
Nummos libenter reddite;
Estote verbis divites.
Quis videtur? In quos furit? Cuius Ecclesiae sacra, lychnos,
ritus, ornamenta convellit? Cui patellas aureas, et argenteos
calices, et sumptuosa donaria, et opulentam gazam invidet?
Profecto lutherizat. Quod enim aliud velum suo latrocinio
nostri Nemrodes[136] obtenderunt, quum depecularentur
ecclesias, et Christi patrimonium dissiparent? Contra vero
magnus ille Constantinus Christomastigon terror, quam Eeclesiam
tranquillavit? Illam, cui Pontifex Sylvester praefuit,[137]
quem in Soracte latitantem accersiit, ut eius opera nostro
baptismate tingeretur.--Quibus auspiciis victor? Signo
crucis.[138]--Qua matre gloriosus? Helena.--Quibus se patribus
adiunxit? Nicaenis.--Cuiusmodi? Vt Sylvestro, ut Marco, ut
Iulio, ut Athanasio, ut Nicolao.--Cuius se precibus[139]
commendavit? Antonii.--Quam sellam postulavit[140] in Synodo?
Vltimam.--O quanto regalior hac sede, quam qui regis titulum,
non debitum, ambierunt! Singula narrare longum est. Sed ex his
duobus altero nobis infestissimo, altero nobis amicissimo,
licebit singula coniicere, quae sunt horum simillima. Etenim,
ut nostrorum illa fuit Epistasis turbulenta, sic nostrorum haec
evasit divina Catastrophe.
TVRCAE.-Turcica videamus. Mahometes et Sergius monachus apostata
in profundo barathro iacent ululantes, et suis et posterorum
sceleribus onusti. Haec portentosa et efferata bellua,
Sarraceni, Turcae, nisi a nostris ordinibus militiae
sacrae,[141] nisi a nostris principibus et populis accisa
fuisset ac repressa, per Lutherum quidem, (cui gratias hoc
nomine Solymanus Turcus litteris egisse dicitur), et per
lutheranos regulos (quibus Turcorum progressio laetabilis
existimatur); haec, inquam, Erinnys furiosa et exitiosa
mortalibus, totam iam depopularetur et vastaret Europam; neque
indiligentius altaria et signa crucis, quam ipse Calvinus
everteret. Ergo nostri hostes illi sunt proprii, utpote
nostrorum industria a christianorum iugulis repulsi.
HAERETICI.--Despectemus in haereticos, faeces, et folles, et
alimenta gehennae. Primus occurrit Simon Magus. Quid ille?
"Eripiebat homini liberam[142] voluntatem; solam fidem[143]
percrepabat." Mox Novatianus: Quis? Antipapa Cornelio,[144]
Pontifici Romano, "hostis sacramentorum poenitentiae et
chrismatis."[145] Deinde Manes Persa: hic docebat "baptismum
salutem[146] non conferre." Post Aerius Arianus "preces damnabat
pro mortuis,[147] confundebat episcopis sacerdotes." Hinc Aerius
"solam[148] et ipse fidem personabat," cognominatus atheos[149]
non minus quam Lucianus. Sequitur Vigilantius,[150] qui "Divos
orari non ferebat:" ac Iovinianus, qui "virginitatem et nuptias
aequiparabat." Denique colluvies universa Macedonius, Pelagius,
Nestorius, Entyches, Monothelitae, Iconomachi, caeteri, quibus
Lutherum et Calvinum posteritas aggregabit. Quid isti? Omnes mali
corvi, eodem ovo geniti, ab Ecclesiae nostrae Praesulibus
desciverunt, ab illis evicti et exinaniti sunt.
Deseramus avernum, reddamur terris. Quocumque me oculis et
cogitatione convertero, sive Patriarchas intueor et sedes
Apostolicas, sive Antistites caeterarum gentium, sive laudatos
principes, reges, caesares, sive christianorum cuiusque nationis
initia, sive ullum iudicium vetustatis, aut lumen rationis, aut
honestatis decus; nostrae fidei serviunt et suffragantur omnia.
SEDES APOSTOLICA.--Testis Romana successio, "In qua semper
Ecclesia, (ut cum Augustino ep. 162 loquar), Apostolicae
Cathedrae viguit principatus." Testes illae reliquae sedes
apostolicae, in quas hoc nomen insignite convenit, quod ab ipsis
Apostolis horumve auditoribus exaedificatae[151] fuerint.
DISIVNCTTISSIMAE TERRAE.--Testes ubivis gentium pastores, loco
dissiti, religione nostra concordes, Ignatius et Chrysostomus,
Antiochiae; Petrus, Alexander, Athanasius, Theophilus,
Alexandriae; Macharius et Cyrillus, Hierosolymis; Proclus,
Constantinopoli; Gregorius et Basilius, in Cappadocia;
Thaumaturgus, in Ponto; Smyrnae, Polycarpus; Iustinus, Athenis;
Dionysius, Corinthi; Gregorius, Nissae; Methodius, Tyri; Ephremus,
in Cyria; Cyprianus, Optatus, Augustinus, in Africa; Epiphanius,
in Cypro; Andreas, Cretae; Ambrosius, Paulinus, Gaudentius,
Prosper, Faustus, Vigilius in Italia; Irenaeus, Martinus,
Hilarilius, Eucherius, Gregorius, Salvianus, in Gallia;
Vincentius, Orosius, Ildefonsus, Leander, Isidorus, in Hispania;
in Britannia, Fugatius, Damianus, Iustus, Mellitus, Beda. Denique,
ne ambitiosus videar in nominibus, quaecumque vel opera, vel
fragmenta supersunt eorum, qui disiunctissimis terris Evangelium
severunt, omnia nobis unam fidem exhibent, quam hodie catholici
profitemur. Christe, quid causae tibi afferam, quo minus me de
tuis extermines, si tot luminibus Ecclesiae tenebricosos homulos,
paucos, indoctos, dissectos, improbos, antetulero?
PRINCIPES.--Testes item principes, reges, caesares, horumque
respublicae, quorum et ipsorum pietas, et ditionum populi, et
pacis bellique disciplina, se penitus in hac nostra doctrina
catholica fundaverunt. Hic ergo quos ab oriente Theodosios, quos
ab occidente Carolos, quos Eduardos ex Anglia, Ludovicos e
Gallia, Hermenegildos ex Hispania, Henricos a Saxonia, Wenceslaos
e Bohemia, Leopoldos ex Austria, Stephanos ex Hungaria,
Iosaphatos ex India, quos orbe toto dynastas atque toparchas
possim arcessere; qui exemplo, qui armis qui legibus, qui
sollicitudine, qui sumptu, nostram Ecclesiam nutrierunt? Sic enim
praecinuit Isaias (xlix. 23): "Erunt reges nutricii tui, et
reginae iutrices tuae." Audi, Elisabetha, Regina potentissima,
tibi canit, te tuas partes edocet. Narro tibi: Calvinum et hos
principes unum coelum capere non potest. His ergo te principibus
adiunge, dignam maioribus, dignam ingenio, dignam litteris,
dignam laudibus, dignam fortuna tua. Solum hoc de te molior ego
et moliar, quidquid me fiet, cui, tamquam hosti capitis tui,
toties iam isti patibulum ominantur. Salve bona crux. Veniet,
Elisabetha, dies ille, ille dies, qui tibi liquido commonstrabit,
utri te dilexerint, Societas Iesu, an Lutheri progeies Pergo.
NATIONES AD CHRISTAM TRADVCTAE.--Testes iam omne sorae plagaeque
mundi, quibus evangelica tuba post Christum natum insonuit.
Parumne hoc fuit, idolis ora claudere, Dei regnum gentibus
importare? Christum Lutherus, catholici Christum loquimur. "Num
divisus est Christus?"[152] Minime. Aut nos, aut ille, falsum
Christum loquimur. Quid ergo? Dicam. Christus ille sit, et
illorum sit, quo Dagon[153] invecto cervices fregerit. Noster
Christus opera nostrorum uti voluit, quum Ioves, Mercurios,
Dianas, Phaebadas, et illam noctem saeculorum atram, Erebumque
tristem, e tot populorum cordibus relegaret. Non est otium
longinqua perquirere; finitima tantum atque domestica speculemur.
Hiberni ex Patritio, Scoti ex Palladio, Angli ex Augustino, Romae
sacratis, Roma missis, Romam venerantibus, fidem aut nullam aut
certe nostram, id est, catholicam insuxerunt. Res aperta. Curro.
CVMVLVS TESTIVM.--Testes academiae, testes legum tabulae, testes
vernaculi mores hominum, testes selectio caesarum et inauguratio,
testes regum ritus et inunctio, testes equitum ordines, ipsaeque
chlamydes, testes fenestrae, testes nummi, testes urbanae portae
domusque civicae, testes avorum fructus et vita, testes res omnes
et reculae, nullam in orbe religionem, nisi nostram, imis umquam
radicibus insedisse.
Quae mihi quum suppeterent, et certe sic efficerent meditantem,
ut his omnibus nuntium remittere christianis, et consociari cum
perditissimis quibusque, videretur insolentis insaniae; non
diffiteor, animatus sum et incensus ad conflictum, in quo nisi
Divi de coelo deturbentur, et superbus Lucifer coelum recuperet,
cadere numquam potero. Quo mihi sit aequior Charcus, qui me tam
immaniter concerpit, si hanc animulam peccatricem, quam tanti
Christus emit, viae tutae, viae certae, viae regiae malui
credere, quam Calvinis scopulis dumetisve suspendere.