In het eerste gedeelte van dit verhaal hebben wij de gelegenheid
waargenomen om van het stadje Clavering, in welks nabuurschap Pen’s
vaderlijk erfgoed, Fairoaks lag, en van sommige bewoners van dat
plaatsje te spreken, en aangezien die kringen in geenerlei opzicht
vermakelijk of aangenaam waren, hebben wij er niet zeer breedvoerig
over uitgeweid. Mijnheer Samuel Huxter, de heer met wien wij onlangs in
den Vauxhall kennis maakten, was een der uitverkorenen van het stadje
wanneer hij het in zijne vacantiën kwam bezoeken, en verlevendigde
aldaar de tafelvreugde zijner vrienden door aardigheden uit het
St.-Bartholomeushospitaal en de praatjes der deftige Londensche kringen
in welke hij verkeerde.
Mijnheer Hobnell, de jonge heer, die, ten gevolge van den twist over
jufvrouw Fotheringay, door Pen was afgerost, was, toen hij nog te
Clavering schoollag, dikwijls door jufvrouw Huxter, Samuel’s moeder, op
thee genoodigd en had vrijen toegang tot de apotheek, waar hij den weg
naar de tamarindepotten wist en zijn zakdoek met rozenwater mocht
besproeien. In dit tijdperk zijns levens had Hobnell genegenheid voor
de jonge jufvrouw Sophie Huxter opgevat, die hij, na het overlijden van
zijn vader, huwde en naar zijn buiten The Warren, weinige mijlen
afstands van Clavering, heenvoerde.
Zijne familie had daar vele jaren lang als eigenaars of pachters
landerijen bezeten en bebouwd. Hobnell’s vader had de oude boerderij
afgebroken en een blinkend nieuw gewit heerenhuis opgetrokken, met
ruime stallen en eene piano in het salon; hij hield eenige koppels
jachthonden en noemde zich „mijnheer”. Toen hij stierf en zijn zoon in
zijne plaats regeerde, kon de familie beschouwd worden als voor vast
gerangschikt onder de deftige geslachten van het graafschap, zoodat Sam
Huxter te Londen niet veel overdreef als hij tegen zijne kameraden in
het hospitaal, die hem met bewondering aanhoorden, over het landgoed,
de paarden, de honden en de gastvrijheid van zijn schoonbroeder
zwetste. Ieder jaar deed Hobnell een uitstapje naar Londen gewoonlijk,
op den tijd wanneer mevrouw Hobnell, wegens de vermeerderde zorgen voor
hare kinderkamer, niet van huis kon. Hij nam dan kamers in het
Tavistock Hotel en ging met Sam de vermaken der stad genieten. Ascott,
de schouwburgen, de Vauxhall en de prettige koffiehuizen in den
vroolijken omtrek van Covent Garden waren de plaatsen, die de levendige
landjonker dan met zijn geleerden broeder bezocht. Wanneer hij zich te
Londen bevond, zeide hij, hield hij er van, te doen gelijk de
Londenaars doen, en het er eens van te nemen, en als hij naar buiten
terugkeerde, nam hij een nieuwen hoed en shawl voor mevrouw Hobnell mee
en verwisselde de weelderige vermaken van het Londensche leven, voor de
elf volgende maanden, tegen landelijke uitspanningen en bezigheden.
Sam Huxter stond steeds in briefwisseling met zijn schoonbroeder en
hield hem op de hoogte van de nieuwtjes der hoofdstad, uit dankbaarheid
voor de manden met hazen, patrijzen en den room, die de landjonker en
diens goedhartige vrouw aan Sam zonden. Zij kenden geen geestiger en
beschaafder jonkman dan Sam. Hij was het leven en de ziel van hun huis,
als hij zich in zijne geboorteplaats vertoonde. Op The Warren schaterde
men aanhoudend van het lachen over zijne liedjes en zetten en grappen.
Hij had het leven van de oudste dochter gered door haar eene graat uit
de keel te halen; kortom, hij was de ziel van hun huiselijken kring.
Het ongeluk wilde, dat Pen, drie dagen na het gebeurde in den Vauxhall,
mijnheer Huxter alweer ontmoette. Getrouw aan zijne belofte, was hij de
kleine Fanny niet gaan bezoeken. Hij trachtte haar door werken en
andere inspanning van den geest uit zijn hart te verdrijven.
Onophoudelijk, hoewel met niet veel vrucht, zat hij op zijne kamer te
werken, en in zijne hoedanigheid van recensent voor de Pall Mall
Gazette richtte hij eene bloedige slachting aan onder dichters en
romanschrijvers, die voor zijn rechterstoel verschenen. Na dezen
gebeuld te hebben, ging hij dineeren in de eenzame Polyanthus-Club,
waar de leege zalen hem benauwd en somber stemden. Hij zocht
uitspanning in een schouwburg. De gansche zaal daverde van het lachen
en het applaudisseeren; maar hij zag slechts eene zoutelooze klucht,
die hem ergerde. De komiek zou zijne vroolijkheid verloren hebben,
indien hij Pen’s stuursch gelaat had gezien. Hij wist ternauwernood wat
er gebeurde; alles ging als in een droom of in eene koorts hem voorbij.
Daarop besloot hij naar de Achterkeuken te gaan, zijn geliefkoosd
toevluchtsoord met Warrington, want hij gevoelde nog geen slaap. Den
vorigen dag had hij, om tot rust te komen, twintig mijlen over de heide
van Hampstead en door de lanen van Hendon gewandeld, en toch des nachts
geen oog gesloten. Hij zou dus de Achterkeuken opzoeken. Het was hem
een soort van troost, dat hij daar Bows zou zien. Bows was er ook en
zat zeer kalm aan de oude piano. Er werden eenige verbazend comische
liedjes gezongen en de zaal daverde van het lachen. Wat kwamen zij Pen
vreemd voor! Hij zag niets dan Bows. Het was verwonderlijk, dat hij in
een uitgebranden vulkaan, gelijk hij zijne borst noemde, zulk eene vlam
kon gevoelen! Twee dagen van toegeven hadden haar doen ontbranden; –
twee dagen van onthouding hadden haar tot een lichten laaien gloed
aangeblazen. Hierover napeinzende en het eene glas na het ander
drinkende, wilde het ongeluk dat Arthur’s oog op mijnheer Huxter viel,
die, evenals hij, naar den schouwburg was geweest en nu met een paar
kameraden de zaal binnentrad. Tot Pen’s groote ergernis fluisterde
Huxter zijne buren iets toe, en Arthur gevoelde, dat de ander over hem
sprak. Gevolgd door zijne vrienden, baande Huxter zich daarop een weg
door de zaal, en zette zich tegenover Pen neder, dien hij gemeenzaam
toeknikte en hem eene morsige hand toestak.
Pen reikte zijn stadgenoot de hand, en dacht dat hij dien avond in den
Vauxhall al te opvliegend tegen hem was geweest. Huxter van zijn kant,
die met zich zelven en de gansche wereld volkomen tevreden was,
vermoedde in het minst niet, dat hij wien ook onaangenaam kon zijn,
want dat kleine geschil – of „standje”, gelijk hij het noemde – in den
Vauxhall was eene beuzeling, waaraan hij in het geheel geen gewicht
hechtte.
Nadat de volgeling van Galenus vier glazen bier besteld had, waarmede
hij en zijn gezelschap zich te goed deden, begon hij te overleggen wat
wel het prettigste onderwerp van gesprek voor Pen zou zijn, en bepaalde
zich juist tot dat, hetgeen onzen jongen heer het pijnlijkst was.
„Prettige avond in den Vauxhall, niet waar?” zeide hij, terwijl hij hem
een veelbeteekenend knipoogje toewierp.
„Het doet mij pleizier dat gij er genoegen hebt gehad,” antwoordde de
arme Pen, zijn verdriet verbergende.
„Ik was verduiveld aangeschoten – erg – had met eenige jongelui te
Greenwich gegeten. Ge hadt daar een aardig lapje mousseline aan den arm
wie was het?” vroeg de bekoorlijke student.
Die vraag was te veel voor Arthur. „Heb ik u naar uwe zaken gevraagd,
mijnheer Huxter?” zeide hij.
„Ik heb u niets beleedigends willen zeggen – ik vraag verschooning –
wat drommel, het is of gij me wilt opeten!” hernam de ander verbaasd.
„Herinnert ge u niet meer wat er dien avond tusschen ons is
voorgevallen?” vroeg Pen met klimmenden toorn. „Zijt ge het vergeten?
Dat is wel waarschijnlijk, want gij waart beschonken, gelijk ge zoo
even zelf gezegd hebt, en zeer onbeschoft.”
„Voor den drommel, mijnheer, ik heb u reeds verschooning gevraagd,”
zeide Huxter, rood wordende.
„Dat hebt gij, en ik heb het u van harte vergeven. Maar als ge het u
herinneren kunt, heb ik u verzocht mij voortaan van de lijst uwer
kennissen te schrappen en, wanneer wij elkander weer in het openbaar
ontmoetten, de moeite niet te nemen van mij te herkennen. Wees zoo goed
dit voor het vervolg te onthouden, en daar het zingen juist weder
begint, zult ge me wel veroorloven u aan het ongestoorde genot der
muziek over te laten.”
Daarop nam hij zijn hoed, maakte eene buiging voor den verbaasden
Huxter en verliet de tafel, terwijl Huxter’s kameraden, na een
oogenblik van verbazing, zoo hard om den jongen chirurgijn begonnen te
lachen, dat de president der vergadering er zich mee moest bemoeien en
uitriep: „Stilte, heeren! weest toch wat stil voor de Lijkendief!” want
dat populaire lied werd juist aangeheven, toen Pen de Achterkeuken
verliet. Hij vleide zich, dat hij zich volmaakt beheerscht had.
Eigenlijk had hij gewenscht, dat Huxter zich strijdlustig zou betoond
hebben, want hij had gaarne met hem of iemand anders willen vechten.
Hij ging naar huis. Het werk van dien dag, de tooneelvertooning, de
whiskygrog, het krakeel, – niets had medegewerkt om hem tot bedaren te
brengen. Hij sliep niet beter dan den vorigen nacht.
Eenige dagen later schreef mijnheer Sam Huxter een brief aan mijnheer
Hobnell ten platten lande, waarvan mijnheer Arthur Pendennis het
hoofdonderwerp uitmaakte. Sam beschreef Arthur’s levenswijze te Londen
en zijn verwenscht onbeschaamd gedrag jegens zijne vrienden van thuis.
Hij was, zeide Huxter, een reddelooze schavuit, een eerste don Juan,
een kerel die, wanneer hij op het land kwam, buiten fatsoenlijke huizen
moest gesloten worden. Hij had hem in den Vauxhall zien dansen met een
onschuldig meisje van de mindere klasse, dat hij tot zijn slachtoffer
maakte. Van een Iersch heer (die vroeger bij het leger gediend had) en
die ook eene club bezocht, waarvan Huxter lid was, had deze laatste
vernomen wie het meisje was, op hetwelk deze verwaande kwast zijne
helsche kunstgrepen aanwendde; hij dacht er over om haar vader te
waarschuwen, enz., enz. Vervolgens liep de brief over het algemeene
nieuws, drukte den dank van den schrijver voor de laatste bezending van
huis en de konijnen uit, en gaf te verstaan, dat hij volgaarne bereid
was verdere geschenken aan te nemen.
Gelijk wij gezegd hebben, was er gemiddeld ééns per jaar gelegenheid
voor eene doopplechtigheid op The Warren, en het geval wilde, dat deze
plechtigheid den dag nadat Hobnell den brief van zijn schoonbroeder te
Londen had ontvangen, plaats had. Het kind (een dotje van een meisje)
werd Myra Lucretia gedoopt, naar hare twee peetmoeders, jufvrouw
Portman en jufvrouw Pybus van Clavering, en daar Hobnell natuurlijk
Sam’s brief aan zijne vrouw had medegedeeld, maakte mevrouw Hobnell
hare beide vriendinnen met den gruwelijken inhoud bekend. Het was eene
mooie historie, die in den loop van den dag mooi door heel Clavering
verteld werd!
Myra verhaalde het geval niet aan hare mama – daarvoor was zij er te
veel van ontroerd, maar jufvrouw Pybus behoefde zich daardoor niet te
laten weerhouden. Zij sprak over de zaak niet alleen met mevrouw
Portman, maar met mijnheer Simcoe en zijne deftige vrouw, met mevrouw
Glanders (wier dochters bijtijds de kamer werden uitgezonden), met
madame Fribsby, kortom met iedereen, die iets beteekende te Clavering.
Met een slinkschen blik op de afbeelding van den dragonder en een
innerlijken blik in haar eigene droevige herinneringen, zeide madame
Fribsby, dat mannen mannen bleven, en, zoolang zij mannen waren,
verleiders zouden zijn; en daarop zeide zij mijmerend eenige regels uit
Marmion op, waarin zij verzocht ingelicht te worden, waar minnaars, die
bedriegers zijn, zouden moeten rusten? Jufvrouw Pybus kon haar haat,
haar afschuw, hare verachting voor een schelm, die tot zulke laagheden
in staat was, niet sterk genoeg uitdrukken. Dit waren de gevolgen van
te veel toegeeflijkheid in de jeugd, van onbeschoftheid, van
losbandigheid, van aristocratischen bluf (het was eene waarheid, dat
Pen geweigerd had thee te gaan drinken bij jufvrouw Pybus), van het
bijwonen dier schandelijke en afschuwelijke partijen in dat
verschrikkelijke hedendaagsche Babylon! Mevrouw Portman moest, tot haar
leedwezen, erkennen, dat de noodlottige ingenomenheid zijner moeder den
jongen bedorven had; dat zijn voorspoed op de letterkundige loopbaan
zijn hoofd op hol had gebracht, en dat zijne booze hartstochten hem de
beginselen hadden doen vergeten, die doctor Portman hem in zijne jeugd
had ingeprent. Toen Glanders, die snoode dragonderkapitein, door
mevrouw Glanders van het voorgevallene onderricht werd, begon hij te
fluiten en maakte hij aan het diner koddige toespelingen daarop, tot
mevrouw hem een ongevoelig mensch noemde en de meisjes weer de kamer
uitzond, daar de kapitein begon te schateren van het lachen. Mijnheer
Simcoe vernam het nieuws met kalmte, ofschoon het hem niet onwelkom
was; want het bevestigde de meening, die hij altijd van dien
rampzaligen jonkman had gekoesterd. Niet dat hij iets bijzonders van
hem wist, niet dat hij ooit een regel van zijne gevaarlijke en
venijnige werken had gelezen, dat verhoede de hemel; maar wat kon men
van zulk een jongeling en van zulk een verschrikkelijk, beklaaglijk,
betreurenswaardig gemis van ernst verwachten? Pen leverde het onderwerp
voor eene tweede preek in de Kapel der Ruste te Clavering, waarin de
gevaren van Londen en het misdadige van het lezen of schrijven van
romans, op zekeren Zondagavond voor eene talrijke en belangstellende
gemeente werden uiteengezet. Zij wachtten niet af, of hij schuldig dan
wel onschuldig zou bevonden worden. Zij namen zijne boosheid als
bewezen aan, en onder deze uitstekende zedemeesters was het een
wedstrijd, wie den eersten steen op den armen Pen zou werpen.
Onverzeld, en van aandoening en afmatting bezwijkende, wandelde of
liever liep mevrouw Pendennis den volgenden dag naar de woning van
doctor Portman, om den raad van den goeden man in te roepen. Zij had
een naamloozen brief ontvangen; een of ander christen, of christin, had
het van zijn of haar plicht geacht, de goede ziel, die nooit iemand
leed had gedaan, een dolk in het hart te stooten, – een naamlooze brief
vol bijbelteksten, waarin het lot van dergelijke zondaren werd
omschreven, alles vergezeld van een uitvoerig verslag van Pen’s
misdaden. Zij verkeerde in een staat van schrik en ontroering,
jammerlijk om te aanschouwen. De twee of drie uren, dat zij deze
foltering had doorstaan, hadden haar verouderd. In haar eerste
oogenblikken van ontzetting had zij den brief laten vallen, welken
Laura daarop gelezen had. Zij bloosde er over, en beefde over haar
gansche lichaam, – maar van toorn. „Die lafaards!” riep zij uit. „Het
is niet waar, – neen, moeder, het is niet waar!”
„Het is wel waar, en gij zijt er de oorzaak van, Laura!” antwoordde
Helena driftig „Waarom hebt gij hem afgewezen, toen hij u vroeg? Waarom
hebt gij mij het hart gebroken, door hem te bedanken? Gij zijt het, die
hem tot misdaad gebracht hebt. Gij zijt het, die hem in de armen van
die – die vrouw hebt geworpen. Spreek niet tegen mij! Geef mij geen
antwoord! Ik zal het u nooit vergeven – nooit! Martha! breng mijn hoed
en doek. Ik moet uit. Ik wil niet, dat gij met mij meegaat. Ga weg!
Laat mij alleen, hardvochtig kind waarom hebt gij die schande over mijn
hoofd gebracht?” En na hare dochter en hare dienstboden gelast te
hebben haar ongemoeid te laten, liep zij den weg naar Clavering op.
Na den brief doorgezien te hebben, zeide doctor Portman, die natuurlijk
met de tegen den armen Pen ingebrachte beschuldigingen reeds bekend
was, dat hij het schrift meende te kennen. De waardige doctor trachtte
wellicht in strijd met zijn overtuiging (want hij had, gelijk de
meesten onzer, van nature een grooten aanleg om geruchten, die
ongunstig voor zijne bekenden luidden, te gelooven), Helena te
troosten; hij stelde in het licht, dat de lastertaal van iemand
afkomstig was, die zijn naam niet durfde noemen, en dus het werk van
een slecht mensch moest zijn; dat de beschuldiging wellicht –
waarschijnlijk zelfs – ongegrond was en dat Pen minstens gehoord moest
worden voordat hij veroordeeld werd; dat de zoon van zulk eene moeder
niet licht zulk eene misdaad zou bedrijven, enz., enz.
Helena doorzag oogenblikkelijk deze voorgewende bedenkingen en
tegenspraak. „Gij gelooft, dat hij het gedaan heeft,” sprak zij; „gij
zult mij niet tegenspreken, dat gij het gelooft! Och, doctor Portman,
waarom heb ik hem ooit verlaten, of van mij laten heengaan! Maar hij
kan niet eerloos zijn – God geve het, niet eerloos – dat gelooft gij
ook niet, – niet waar? Herinner u hoe hij zich jegens die andere vrouw
gedragen heeft – hoe dolzinnig hij aan haar gehecht was. Hij was toen
een eerlijke jongen – en dat is hij nog! En ik dank God – ja, ik val er
voor op mijne knieën en dank God, dat hij Laura afbetaald heeft. Gij
hebt gezegd, dat hij goed was – dat hebt gij zelf gezegd! En als nu
deze vrouw hem liefheeft – en iedereen, dat weet gij, moet hem
liefhebben – als hij haar uit haar huis geroofd heeft, of als zij hem
in den strik heeft gelokt, hetgeen het waarschijnlijkst is – welnu, dan
moet zij zijne vrouw en mijne dochter worden. En hij moet zich aan die
verschrikkelijke wereld onttrekken en bij mij terugkomen, – bij zijne
moeder, doctor Portman. Laten wij er heenreizen en hem terugbrengen, –
ja, hem terugbrengen – en er zal vreugde zijn over – den zondaar die
zich bekeert. Laten wij dadelijk gaan, beste vriend, nog dezen zelfden
–”
Verder kon Helena het niet brengen. Zij zonk in onmacht neer. Men
bracht haar ten huize van den meewarigen dominé te bed en ontbood een
geneesheer om haar te verzorgen. Den ganschen nacht lag zij in een
bedenkelijken toestand. Laura kwam naar haar toe, of liever naar de
pastorie, want Helena wilde Laura niet zien. Doctor Portman, van zijn
kant, die het meisje bezwoer zich bedaard te houden en die meer
overtuigd en doordrongen werd van Arthur’s onschuld, naarmate hij het
verschrikkelijke hartzeer der arme moeder bijwoonde, schreef een brief
aan Pen om hem te verwittigen van de geruchten, die er over hem in
omloop waren, en hem dringend te verzoeken berouw te hebben en eene
verbintenis af te breken, die zoo noodlottig was voor zijne tijdelijke
belangen en voor het heil zijner ziel.
En Laura? Werd haar hart niet getroffen door de gedachte aan Arthur’s
overtreding en Helena’s misnoegen? Was het voor het onschuldige meisje
geen verpletterende slag, dat zij op eenmaal al de liefde verloor,
welke zij op aarde op prijs stelde?