Vroeger hebben wij in dit verhaal gemeld, dat mijnheer Pen, gedurende
zijn verblijf in het ouderlijke huis, na de te Oxbridge geleden
nederlaag, zich met het opstellen van verschillende letterkundige
voortbrengselen bezig gehouden en, buiten andere werken, het grootste
gedeelte van een roman geschreven had. Dit boek, ontworpen onder den
invloed van jeugdige tegenspoeden in de liefde en in geldzaken, was van
zeer opgewonden, somberen en hartstochtelijken aard; de wanhoop van
Byron, de moedeloosheid van Werther, de bittere spot van den
Mephistopheles van Faust, dit alles was in het karakter van den held
herhaald en uitgewerkt; want onze jonge heer had pas Duitsch geleerd,
en volgde, gelijk bijna alle jongelui van aanleg doen, zijne
geliefkoosde dichters en schrijvers na. Bij verscheidene zinsneden in
de werken, die hij eenmaal zoozeer op prijs stelde en thans zoo zelden
leest, ziet men nog altijd de potloodstrepen, waarmee hij ze in die
dagen merkte. Er droppelden wel eens tranen op de bladzijden van het
boek, of op die van het handschrift, terwijl de hartstochtelijke jongen
met vlugge hand zijne gedachten op het papier bracht. Als hij later het
boek opnam, was hij niet meer geschikt of geneigd om de bladen met dien
dauw van den vroegeren tijd te besprenkelen, zijn potlood was niet meer
zoo vlug met zijne goedkeuring aan te duiden; maar bij het doorloopen
van zijn manuscript herinnerde hij zich welke hartstochtelijke
aandoeningen het geweest waren, die hem de bladzijden met tranen hadden
doen bevochtigen, welke smart het geweest was, die hem de regels in de
pen had gegeven. Indien de geheime geschiedenis der boeken, de eigen
gedachten en opwellingen van den auteur naast zijn werk konden
neergeschreven worden, wat zouden vele dorre boeken belangwekkend, vele
vervelende verhalen boeiend worden voor den lezer! Er kwam menige
bittere lach op Pen’s gelaat terwijl hij zijn roman overlas, en zich
den tijd en de aandoeningen te binnen bracht, die hem onder het
schrijven bezield hadden. Wat schenen sommige der verhevene zinsneden
hoogdravend, en daarentegen hoe zwak vele andere, waarin hij de volheid
van zijn hart meende te hebben uitgestort! Hij zag en erkende thans
volmondig, dat menige bladzijde eene navolging van een geliefkoosd
schrijver was, ofschoon hij toenmaals oorspronkelijk meende te zijn.
Terwijl hij over sommige regels peinsde, herinnerde hij zich de plaats
en het uur toen hij ze geschreven had; de schim van dat uitgestorven
gevoel keerde onder dit mijmeren terug en hij bloosde bij het zien van
die verflauwde verschijning. En wat beteekenden die vlekken op de
bladzijden? Als men in de woestijn eene plek aantreft waar de hoeven
der kameelen zich in den grond hebben afgedrukt en nog overblijfselen
van verdord gras zichtbaar zijn, weet men, dat daar eenmaal water
geweest is, en evenzoo was de plaats in Pen’s gemoed ook niet langer
groen; de bron der tranen was opgedroogd.
In deze beeldspraak liet hij zich op zekeren morgen tegen Warrington
uit, die onder het lezen eene pijp zat te rooken, en Pen smeet met
heftige gebaren, als naar gewoonte, zoodra hij in een opgewonden
toestand verkeerde, en met een bitteren lach zijn handschrift zoo hard
op de tafel neer, dat het theegoed er van rinkelde en de blauwe melk in
het kannetje opsprong. Hij had het manuscript den vorigen avond uit
eene kist te voorschijn gehaald, die lang onaangeroerd had gestaan, en
oude jachtbuizen, oude geschriften uit zijn studententijd, zijn
havelooze baret en tabbaard bevatte, met nog andere herinneringen aan
zijne jeugd, zijne school en zijn ouderlijk huis. Hij ging in bed het
handschrift zitten lezen tot hij er bij in slaap viel, want de aanvang
van den roman was een beetje saai, en hij was vermoeid van eene groote
partij thuis gekomen.
„Bij den hemel,” zeide Pen terwijl hij de papieren neersmeet, „als ik
bedenk, dat ik dit slechts weinige jaren geleden geschreven heb, dan
schaam ik mij over mijn geheugen. Ik schreef dit, toen ik voor eeuwig
verliefd meende te zijn op die kleine coquette jufvrouw Amory. Ik
maakte toen verzen op haar, die ik in den hollen boom verborg en
„Amori” toewijdde.”
„Eene heel lieve woordspeling,” zeide Warrington, terwijl hij eene
rookwolk wegblies: „Amory – Amori. Er spreekt eene grondige geleerdheid
uit. Laat me eens wat van dat prullewerk hooren.” En met die woorden
boog hij zich in zijn leuningstoel voorover en pakte Pen’s manuscript
met de tang, waarmee hij juist een kooltje aan zijne pijp had willen
brengen. En na zich op die wijze in het bezit van het handschrift
gesteld te hebben, begon hij te lezen in de Bladen uit het levensboek
van Walter Lorraine.
„Zoo valsch als gij schoon zijt! even hardvochtig als bekoorlijk!
Bespotting der Liefde!” voegde Walter aan Leonora toe; „welke booze
geest heeft u uitgezonden, om mij aldus te folteren? O Leonora.”
„Sla dat maar over,” riep Pen en trachtte het geschrift weer in zijne
handen te krijgen, maar zijn makker wilde het niet loslaten. „Of lees
het in elk geval niet hardop! Dat heeft betrekking op mijne andere
geliefde, mijne eerste – die nu Lady Mirabel is. Ik heb haar
gisterenavond bij Lady Whiston gezien. Zij noodigde mij op eene partij,
die zij geven zou, en zeide dat wij, als oude vrienden, elkander meer
moesten zien. Ofschoon zij sinds twee jaren wist dat ik in de stad was,
kwam het niet in haar op, mij te noodigen; doch toen zij Wenham met mij
zag spreken en monsieur Dubois, dien Franschen letterkundige, die met
een dozijn ridderorden behangen is en er als een maarschalk van
Frankrijk uitziet, verwaardigde zij zich mij te vragen. De Clavering’s
zullen er dien avond ook komen. Is het niet piquant, aan dezelfde tafel
met de twee vrouwen te zitten, voor welke men in liefdevuur geblaakt
heeft?”
„Twee liefdevuren! – Twee hoopen uitgebrande sintels,” zeide
Warrington. „Komen die beide schoonen in dit boek voor?”
„Allebei, of het lijkt er ten minste eenigszins op,” zeide Pen.
„Leonora, die den hertog trouwt, is jufvrouw Fotheringay. Den hertog
heb ik gevolgd naar Magnus Charters, met wien ik te Oxbridge was; het
portret gelijkt eenigszins op hem; en jufvrouw Amory is Neaera.
Waarlijk, Warrington, ik had die eerste vrouw lief! Ik dacht aan haar,
toen ik in den maneschijn van Lady Whiston’s partij terugkeerde, en al
die vroegere tooneelen stonden mij weer voor den geest, alsof zij pas
gisteren gebeurd waren. En toen ik thuis kwam, haalde ik de
geschiedenis voor den dag, die ik drie jaar geleden over haar en de
andere geschreven had; hoe overdreven de roman ook zij, weet je, zit er
toch wat goeds in, en als Bungay de uitgave niet ondernemen wil, denk
ik dat Bacon het wel zal doen.”
„Dat is zoo de manier van de dichters,” zeide Warrington. „Zij worden
verliefd, bedriegen het meisje, of worden zelf bedrogen; het doet hun
pijn en zij schreeuwen het uit, dat zij meer lijden dan eenig ander
sterveling; en als zij dan aandoeningen genoeg ondervonden hebben,
schrijven zij die op in een boek en brengen dit aan de markt. Alle
dichters en alle letterkundigen zijn kwakzalvers: want zoodra iemand
zijne gevoelens voor geld verkoopt, is hij een kwakzalver. Als een
dichter pijn in het lijf krijgt, omdat hij te veel gegeten heeft,
schreeuwt hij harder ai! ai! dan Prometheus.”
„Vermoedelijk omdat een dichter gevoeliger is dan een ander mensch,”
zeide Pen niet geheel ten onpas. „Dat is het, wat hem tot dichter
maakt. Ik houd het er voor, dat hij scherper ziet en gevoelt; dat is
het, wat hem doet spreken van hetgeen hij gevoelt en ziet. Gij, van uw
kant, schreeuwt hard genoeg in uwe hoofdartikelen, zoodra gij eene
drogreden bij uwe tegenpartij opmerkt, of een kwakzalver in het
parlement ontdekt. Paley, die geen zier geeft om iets anders ter
wereld, zal een uur lang over eene rechtsquaestie spreken. Gun een
ander het voorrecht, dat gij u zelven toekent; gun hem het vrije
gebruik van zijne vermogens en laat hem dát wezen waartoe de natuur hem
gemaakt heeft. Waarom zou iemand zijne sentimenteele aandoeningen niet
evengoed mogen verkoopen als gij uwe staatkundige denkbeelden, of Paley
zijne rechtsgeleerde kennis? Dat is alles eene zaak van ondervinding en
praktijk. Het is het geld niet, dat u eene valsche stelling doet
ontdekken, of Paley een gevoelen doet volhouden, maar een natuurlijke
en door oefening gescherpte aanleg voor die onderkenning der waarheid;
en een dichter werpt zijne gedachten en ervaringen op het papier gelijk
een schilder een landschap of een gelaat op het doek brengt, naar zijn
best vermogen en volgens den aard van zijn talent. Als ik me ooit
verbeeld dat er genoeg in mij zit om een heldendicht te schrijven, bij
den hemel, dan zal ik het doen! En als ik gevoel, dat ik alleen goed
genoeg ben om eene aardigheid te vertellen, of een verhaaltje te
schrijven, dan zal ik dat doen.”
„Niet kwaad gesproken, jonge heer,” zeide Warrington, „maar dat neemt
niet weg, dat alle dichters kwakzalvers zijn.”
„Hoe? – Homerus, Æschylus, Shakespeare en al die anderen?”
„Deze namen mogen niet in één adem genoemd worden met ulieden pygmeën,”
zeide mijnheer Warrington; „er is onderscheid tusschen mannen en
mannen, mijnheer.”
„Welnu, Shakespeare was een man, die om geld schreef, evenals gij en
ik,” antwoordde Pen, waarop Warrington hem naar den drommel wenschte,
tot zijne pijp terugkeerde en weer in het manuscript begon te lezen.
Er kon dus niet de minste twijfel bestaan, dat dit geschrift een groot
gedeelte van Pen’s persoonlijke ervaringen bevatte, en dat de Bladen
uit het levensboek van Walter Lorraine nooit zouden geschreven zijn,
indien Arthur Pendennis’ eigen smarten, hartstochten en dwaasheden niet
bestaan hadden. Daar wij die in het eerste deel dezer
levensbeschrijving hebben leeren kennen, zullen wij geen lange
uittreksels uit den roman Walter Lorraine behoeven te geven, waarin de
jonge heer die voorvallen en gevoelens uit vroeger tijd had geschetst,
welke hij meende dat geschikt waren om den lezer te boeien of den loop
van het verhaal te bevorderen.
Ofschoon de roman nu was blijven liggen bijna de helft van den tijd
gedurende welken een kunstwerk, volgens de bewering van Horatius, moet
liggen om te rijpen (eene stelling, wier waarheid sterk betwijfeld mag
worden), had mijnheer Pen dien niet zoo lang weggeborgen, opdat het
werk des te beter zou worden, maar omdat hij niet wist wat hij er
anders mee zou doen en geen bijzonderen lust gevoelde om het geschrift
te zien. Een schrijver, die een werk tien jaar lang wegbergt alvorens
hij het aan de wereld wil meedeelen, of er zijn eigen meer gerijpt
oordeel over wil laten gaan, behoort wel heel zeker te zijn van de
verdienste of de duurzaamheid van zijn arbeid; anders zou het wel eens
kunnen gebeuren, als hij het uit zijn schuilhoek te voorschijn haalt,
dat het, gelijk geringe wijn, den geur had verloren, dien het eenmaal
bezat, en smakeloos bleek te zijn als het geopend werd. Er bestaan
werken van allerlei smaken en geuren, lichte en zware, sommige, die
door het liggen verbeteren, en andere, die in het geheel niet bewaard
kunnen worden, maar bij den eersten teug aangenaam zijn en verfrisschen
en schitteren.
Pen had zelfs in de dagen van zijne jeugdige onervarenheid en van zijne
levendigste verbeeldingskracht geen oogenblik de meening gekoesterd,
dat het verhaal, hetwelk hij schreef, een meesterstuk was, of dat hij
op gelijke lijn stond met de groote schrijvers, die hij bewonderde; en
toen hij nu zijn kleinen arbeid weer overzag, was hij ten volle
overtuigd van de gebreken er van en zeer bescheiden gestemd ten aanzien
van zijne verdiensten. Hij begreep, dat zijn werk niet heel mooi was,
maar het was niet slechter dan de meeste boeken van dat soort, die in
de leesbibliotheken gevraagd werden en gedurende een seizoen opgang
maakten. Hij had zelf meer dan één gevierden roman van de toen
populaire schrijvers moeten recenseeren, en hij was van oordeel, dat
hij evenveel gezond verstand had als die heeren en dames en evengoed
Engelsch kon schrijven; en toen hij dus nu zijn vroeger werk doorliep,
deed het hem genoegen, dat hij hier en daar zinsneden aantrof, waaruit
verbeelding en kracht spraken, en trekken, zoo niet van genie, dan toch
van echte hartstochtelijkheid en gevoel. In gelijken geest luidde ook
de uitspraak van Warrington, toen de strenge criticus, na een half uur
lang in het manuscript gelezen en een paar pijpen gerookt te hebben,
met een geweldigen geeuw Pen’s boek neerlegde. „Ik kan nu niet meer van
dien poespas lezen,” zeide hij; „maar het komt mij voor, Pen, mijn
jongen, dat er wel wat goeds in zit. Er is iets ongekunstelds en frisch
in, dat mij wel bevalt. Het waas gaat van de poëzie af, wanneer men
zich begint te scheren. In latere dagen kan men er die natuurlijkheid
en die onvervalschte rozenkleur niet meer op krijgen. Uw gelaat wordt
bleek en krijgt eene vale tint door den invloed der avondgezelschappen;
ge zijt genoodzaakt u van krultangen en Macasser-olie te bedienen en de
hemel weet wat op uwe snorren te smeren; zij krullen prachtig en ge
ziet er zeer indrukwekkend en voornaam uit; maar, och Pen, de lentetijd
was toch de beste.”
„Wat drommel hebben mijne snorren met de zaak te maken waarover wij
spreken?” vroeg Pen, wellicht geraakt door Warrington’s zinspeling op
die gezichtssieraden, welke de jonge heer – om de waarheid te zeggen –
op de overdrevenste manier verzorgde, krulde, met olie bestreek, met
reukwater begoot en troetelde. „Denkt gij, dat wij iets met Walter
Lorraine kunnen doen? Zullen wij hem naar de uitgevers brengen, of een
auto da fé van hem maken?”
„Ik zie niet in, dat het tot iets zou dienen als wij hem verbrandden,”
antwoordde Warrington, „ofschoon ik grooten lust heb hem op het vuur te
werpen, om u voor uwe verfoeielijke kwakzalverij en huichelarij te
straffen. Moet ik hem maar verbranden? Gij hecht te veel waarde aan
hem, om een haar van zijn hoofd te krenken.”
„Doe ik dat? Daar gaat hij dan!” zeide Pen, en Walter Lorraine vloog
van de tafel in den haard. Doch het vuur, dat zijn plicht had gedaan
door den theeketel der jongelieden aan den kook te brengen, had zijn
werk voor dien dag gestaakt en was uitgegaan, zooals Pen zeer goed
wist, en Warrington pakte met een spottenden glimlach voor de tweede
maal het manuscript met de tang aan en haalde het uit de onschadelijke
sintels.
„O Pen, wat zijt gij toch een kwakzalver!” riep Warrington uit, „en wat
nog het ergste is, een onhandig kwakzalver. Ik zag u kijken of het vuur
wel uit was, eer gij Walter Lorraine achter de traliën van den haard
smeet Neen, wij zullen hem niet verbranden, maar hem aan de Egyptenaren
overleveren en hem verkoopen. Wij zullen hem verruilen tegen geld, ja,
tegen zilver en goud, en tegen spijs en drank en tabak en lijfgewaden.
Deze jongeling zal op de markt wel een goeden prijs opbrengen, want het
is een fiksche knaap, al is hij niet oversterk; maar wij zullen hem vet
mesten en hem een bad geven en zijn haar krullen, en dan zullen wij hem
voor honderd piasters aan Bacon of Bungay verkoopen. Het geschrijf
bezit koopwaarde, mijnheer, en ik raad u, als gij weer vacantie neemt,
Walter Lorraine in uw valies te steken, hem een meer modern voorkomen
te geven, sommige al te wilde ranken weg te snoeien, hoewel met
omzichtigheid, en er wat vroolijkheid en spotternij en satire in te
lasschen, en dan zullen wij hem ter markt brengen en verkoopen. Het
boek is geen achtste wonder der wereld, maar het zal heel wel voldoen.”
„Gelooft ge dat, Warrington?” vroeg Pen met opgetogenheid, want dit was
in den mond van zijn cynischen vriend eene groote lofspraak.
„Jonge malloot, ik houd het voor buitengemeen verdienstelijk,” hernam
Warrington op vriendelijken toon, „en daar houdt gij het ook voor.” En
daarop gaf hij Pen met het manuscript, dat hij in de hand hield, een
tikje tegen de wang, waarop deze kant van Pen’s gelaat zoo rood werd
als ooit in de eerste tijden, toen hij bloosde, het geval was geweest;
hij greep de hand van zijn makker en zeide: „Dank je, Warrington!” met
den meesten nadruk. Daarop keerde hij met zijn geschrift naar zijne
eigen kamer terug en bracht het grootste gedeelte van den dag met het
herlezen van zijn werk op zijn bed door; en hij handelde naar
Warrington’s raad en veranderde niet weinig en voegde er heel wat bij,
totdat hij aan Walter Lorraine eindelijk ongeveer de gedaante had
gegeven, waarin het boek, gelijk de geachte romanlezer weet, later
verscheen.
Terwijl hij aan dezen arbeid bezig was, wist de welwillende Warrington
de beide heeren, die voor Bacon en Bungay de ter uitgave aangeboden
handschriften lazen en beoordeelden, met de grootste nieuwsgierigheid
ten aanzien van Walter Lorraine te vervullen waarbij, hij de bijzondere
verdiensten van den voornamen schrijver onder hunne aandacht bracht.
Het was in de dagen, toen de roman de Man van de wereld opgang onder
ons maakte; en Warrington verzuimde niet in het licht te stellen,
gelijk hij ook vroeger gedaan had, dat Pen zelf een man uit de groote
wereld was en ten huize van sommige der eerste personages des lands
ontvangen werd. De eenvoudige en goedhartige Percy Popjoy werd in den
arm genomen om zijn invloed op mevrouw Bungay aan te wenden, aan wie
hij mededeelde, dat zijn vriend Pendennis bezig was met een werk van
den piquantsten aard, dat de gansche stad zou willen lezen, een werk,
overvloeiende van geest, genie, satire, gevoel en elke andere goede
eigenschap, die men zich kon voorstellen. Wij hebben reeds vroeger
gezegd, dat Bungay even weinig verstand van romans als van Hebreeuwsch
of algebra had, en geen der boeken, die hij uitgaf en betaalde, las of
begreep; maar hij liet zich leiden door de personen in zijn dienst, die
deze zaken beoordeelden, en door mevrouw B., en blijkbaar met het
oogmerk om tot eene overeenkomst te geraken, vroeg hij Pendennis en
Warrington weer ten eten.
Toen Bacon bemerkte, dat Bungay op het punt stond van in onderhandeling
te treden, werd hij natuurlijk nieuwsgierig en naijverig en wenschte
hij zijn mededinger de loef af te steken. Was er tusschen mijnheer
Pendennis en dat akelige huis aan den overkant reeds iets bepaald
omtrent het nieuwe boek? Mijnheer Hack, zijn lezer van manuscripten,
werd gelast een onderzoek in te stellen en na te gaan of er iets aan
kon gedaan worden, en het gevolg van de nasporingen van dien diplomaat
was, dat Bacon op zekeren morgen zelf de trap in Lamb Court opzwoegde
en aan de deur klopte, waarop de namen der heeren Warrington en
Pendennis geschilderd stonden.
Wij moeten bekennen, dat de vertrekken, welke Pen met zijn vriend
bewoonde, niet zeer geschikt waren voor een man van de voorname wereld,
gelijk de arme Pen afgeschilderd was. Het havelooze karpet was in die
twee jaren van gezamenlijke bewoning nog veel haveloozer geworden; de
zitkamer was geparfumeerd met eene blijvende tabakslucht; Bacon
tuimelde over de emmers der schoonmaakster in den gang; Warrington’s
jachtbuis was doorgesleten aan de ellebogen, als gewoonlijk; en de
stoel, dien Bacon bij zijne binnenkomst verzocht werd te nemen, brak
onder den uitgever in stukken. Warrington begon het uit te schateren en
zeide, dat Bacon den verkeerden stoel gekregen had, zoodat hij Pen
verzocht een anderen uit zijne slaapkamer te halen. En toen Warrington
opmerkte, dat de uitgever met eene uitdrukking van diepe meewarigheid
en verwondering de kale kamer rondkeek, vroeg Warrington hem, of hij de
apartementen niet elegant vond en of hij hem met eenige meubelen voor
mevrouw Bacon’s gezelschapszaal kon dienen? Bacon wist, dat Warrington
een grappenmaker was. „Ik weet nooit hoe ik het met dien snaak heb,”
had men hem wel eens hooren zeggen, „en of hij in ernst spreekt, dan
wel een loopje met mij neemt.”
Het is zeer mogelijk, dat mijnheer Bacon de beide heeren als bedriegers
zou beschouwd hebben, indien er niet op de ontbijttafel eenige
uitnoodigingskaarten hadden gelegen, die de post van dien morgen voor
Pen had aangebracht en die van eenige zeer aanzienlijke leden der beau
monde afkomstig waren, tot wier huizen onze jonge heer toegang had.
Toen Bacon er zijn oog op liet vallen, zag hij, dat de markiezin van
Steyne op zekeren bepaalden dag „thuis” zou zijn voor mijnheer
Pendennis en dat een andere voorname dame zich voorstelde op een
anderen avond eene danspartij ten harent te geven. Warrington zag, dat
de uitgever die documenten met bewondering beschouwde. „Ja,” zeide hij
met het kalmste gezicht van de wereld, „Pendennis is een van de
minzaamste jonge heeren, die ik ooit ontmoet heb, mijnheer Bacon. Hij
dineert met al de voorname lui van Londen en zal toch met u en mij van
harte gaarne eene lamscôtelet eten. Er gaat toch niets boven de
minzaamheid van den oud-Engelschen gentleman.”
„Neen, niets,” zeide mijnheer Bacon.
„En gij verwondert u zeker, waarom hij met mij op eene derde verdieping
woont, niet waar? Ja, het is inderdaad een zonderlinge smaak van hem.
Maar wij houden zeer veel van elkander, en daar ik in geen mooi huis
kan wonen, is hij zoo goed deze havelooze kamers met mij te betrekken.
Hij is een man, die overal zou kunnen wonen waar hij verkoos.”
„Ik geloof niet, dat het hem hier veel kost,” dacht mijnheer Bacon, en
op dit oogenblik trad het voorwerp dezer lofspraken uit het belendende
slaapvertrek binnen.
Mijnheer Bacon kwam nu voor den dag met het doel van zijn bezoek. Hij
had vernomen, dat mijnheer Pendennis een roman in manuscript had, dien
hij gaarne eens zou willen zien, terwijl hij niet twijfelde of zij
zouden het over de voorwaarden van uitgave wel eens worden. Welken
prijs vroeg hij er voor? zou hij de uitgave niet aan Bacon willen
vergunnen? hij zou ons huis zeer onbekrompen vinden, en meer van dien
aard. De verrukte Pen zette een onverschillig gezicht, en zeide dat hij
reeds in onderhandeling met Bungay was, zoodat hij geen bepaald
antwoord kon geven. Dit dreef den ander tot zulke rijkelijke ofschoon
nog altijd onbepaalde aanbiedingen, dat Pen begon te denken, dat zich
een Eldorado voor hem opende en zijn fortuin van dien dag af gemaakt
was.
Ik zal de som niet noemen, die mijnheer Arthur Pendennis eindelijk voor
den eersten druk van zijn roman Walter Lorraine ontving, opdat andere
eerstbeginnende letterkundigen niet zouden verwachten even gelukkig te
zijn als hij, en personen, wier vak het niet is, hun beroep (van welken
aard het ook zij) niet zouden laten varen om de wereld van romans te
voorzien, waarvan er reeds meer dan genoeg bestaan. Laten jongelieden
niet op een dwaalspoor geraken en zich ter kwader ure aan het
romanschrijven zetten: laten zij zich toch, tegen één boek dat opgang
maakt, zich de vele herinneren, die te recht of ten onrechte mislukken,
en zich er dus wijselijk van onthouden; of willen zij het toch wagen,
laten zij het dan op eigen risico doen. Deze waarschuwing is natuurlijk
niet gericht tot degenen, die reeds romans geschreven hebben. Laten zij
hunne waar ter markt brengen; laten zij zich bij Bacon en Bungay en al
de uitgevers in Paternoster Row, of in de gansche wereld vervoegen; ik
wensch hun het meeste geluk op hunne onderneming. De wereld is zoo
groot en de smaak der menschen loopt zoo uiteen, dat er altijd kans van
welslagen voor iedereen bestaat en men door genie of goed geluk een
prijs kan winnen. Maar hoeveel kans bestaat er om opgang te maken, of
om te mislukken, om populariteit te verwerven, of die te behouden als
ze eens verkregen is? De één gaat over het ijs, dat hem blijft dragen,
en een dozijn anderen volgen hem en vallen er doorheen. Kortom, hetgeen
met mijnheer Pendennis gebeurde, is eene uitzondering en alleen op hem
zelven toepasselijk, en ik beweer plechtig en zal het tot mijn laatsten
ademtocht volhouden, dat het heel wat anders is een roman te schrijven,
dan wel geld er voor te krijgen.
Ten gevolge dan van verdienste of van geluk, of van den naijver
tusschen Bungay en Bacon, dien Warrington behendig wist aan te vuren
(en dien wij elk beginnend romanschrijver met genoegen zullen zien
gaande maken bij twee uitgevers), werd Pen’s roman eindelijk voor
zekere som gelds verkocht aan een van de twee uitstekende
beschermheeren der letteren, met welke wij onze lezers hebben doen
kennis maken. Die som was zoo aanzienlijk, dat Pen er aan dacht eene
rekening-courant bij een bankier te openen, of een rijtuigje en paard
te gaan houden, of naar de eerste verdieping in Lamb Court af te dalen
en daar nieuw gemeubelde apartementen te nemen, of naar eene der
fashionabele wijken van de hoofdstad te verhuizen.
Dit laatste plan werd door majoor Pendennis sterk aanbevolen. Hij zette
groote oogen op, toen hij het fortuintje vernam, dat Pen weervaren was,
hetwelk deze laatste, zoodra mogelijk, zich haastte aan zijn oom mee te
deelen. De majoor was bijna kwaad, dat Pen zooveel geld ontvangen had.
„Wie drommel leest dat soort van dingen?” dacht hij, toen hij vernam
welk een koop Pendennis gesloten had. „Ik lees nooit romans of zulke
zaken. Met uitzondering van Paul de Kock, die mij bepaald doet lachen,
geloof ik niet, dat ik in dertig jaar zoo’n boek in handen heb genomen.
Die Pen is toch een gelukskind! Mij dunkt, hij kan zoo’n roman wel in
eene maand schrijven, – laten wij er eene maand voor stellen, dat is
twaalf in een jaar. Wat drommel! hij kan dien onzin een jaar of vier
blijven schrijven en dan is hij schatrijk. Intusschen zou ik wel
wenschen, dat hij er fatsoenlijk van leefde, deftige apartementen nam
en rijtuig hield.” En op grond van deze eenvoudige berekening gaf de
majoor zijn raad aan Pen.
Lachend vertelde Arthur aan Warrington wat zijn oom hem geraden had,
maar gelukkig bezat hij een veel verstandiger raadgever in zijn vriend
en in zijn eigen bewustzijn, die hem zeiden: „Wees dankbaar voor dit
gelukje en bega nu geen buitensporigheden. Betaal Laura af!” Hij
schreef haar dan ook een brief, waarin hij haar van zijn dankbaarheid
en zijn achting verzekerde, en sloot er een zoo aanzienlijk gedeelte
van zijn schuld in, dat deze er bijna geheel door werd uitgedelgd. Er
was wel reden voor de weduwe en Laura zelve om aangedaan te worden door
dien brief. Hij was met echte teederheid en zedigheid geschreven; en
toen de oude doctor Portman dat gedeelte van den brief las, waarin Pen,
met een hart, van erkentelijkheid overvloeiende, nederig den hemel
dankte, die hem thans met voorspoed gezegend en hem in zijn tegenspoed
zulke dierbare en hulpvaardige vrienden gezonden had om hem te
ondersteunen, toen bleef den ouden predikant de stem in de keel steken
en kneep hij de oogen zenuwachtig dicht achter de glazen van zijn bril.
En toen de doctor de lezing voltooid en den bril van zijn neus genomen
en, na den brief weer te hebben toegevouwen, dien aan de weduwe
teruggegeven had, ben ik verplicht te zeggen dat hij, na de hand van
mevrouw Pendennis eenige oogenblikken te hebben vastgehouden, die dame
naar zich toe trok en haar werkelijk kuste; na welke omhelzing Helena
natuurlijk op des doctors schouder in schreien losbarstte, want haar
hart was te vol om een ander antwoord te kunnen geven; en de doctor,
die na dit bedrijf erg bloosde, geleidde de dame met eene buiging naar
de sofa, waar hij zelf zich naast haar zette, terwijl hij op zachten
toon eenige woorden herhaalde van den Grooten Dichter, dien hij zoo
liefhad, waarin deze beschrijft hoe hij in de dagen van zijn voorspoed
„het hart der weduwe van blijdschap had doen juichen.”
„De brief doet den jongen zeer veel eer, zeer veel eer, mijne
waardste,” zeide hij en tikte op den brief, die op Helena’s knie lag,
„en ik geloof, dat wij alle reden hebben om er dankbaar voor te zijn, –
zeer dankbaar! Ik behoef u niet te zeggen waar wij onzen dank behooren
uit te storten, mijne waardste, want gij zijt eene godzalige vrouw; ja,
Laura-lief, uwe moeder is eene godzalige vrouw. En, mevrouw Pendennis,
ik zal een exemplaar van het boek voor mij zelven, en een ander voor
het leesgezelschap bestellen.”
Wij kunnen ons wel overtuigd houden, dat de weduwe en Laura den weg
opwandelden, om de diligence te gemoet te gaan, die haar het exemplaar
van Pen’s hooggeschatten roman zou brengen, toen dat werk gedrukt en
ter verzending gereed was. Evenzeer kunnen wij verzekerd zijn, dat zij
het aan elkander voorlazen, en het ook in stilte en afzonderlijk lazen,
want toen de weduwe des nachts ten één ure in haar nachtgewaad met het
tweede deel, dat zij juist uitgelezen had, uit hare kamer kwam, vond
zij Laura in bed bezig met het derde deel te verslinden. Laura liet
zich over het boek niet veel uit, maar Helena verklaarde, dat zij er
Shakespeare, Byron en Walter Scott in terug vond, en hield zich
overtuigd, dat haar zoon zoowel het grootste genie als het beste kind
ter wereld was.
Dacht Laura niet over het boek en den schrijver, ofschoon zij er zich
zoo weinig over uitliet? Zij dacht ten minste over Arthur Pendennis. De
toon van zijn brief, hoe vriendelijk ook, deed haar zeer. Zijn
verlangen om dat geld terug te betalen behaagde haar niet. Zij had
liever gezien, dat haar broeder hare gift had aangenomen in den zin
dien zij bedoeld had, en het griefde haar, dat zij geldzaken met elkaar
hadden. Zijne brieven uit Londen, geschreven met de loffelijke
bedoeling om zijne moeder te vermaken, waren vol beschrijvingen van de
beroemde menschen en de uitspanningen en het prachtvertoon der groote
stad. Zou hij niet naar een groot huwelijk uitzien, met dien listigen
oom tot leidsman (van wien Laura altijd een grooten afkeer koesterde),
dien onverbeterlijken wereldling, die aan niets dan vermaak en hoogen
stand en rijkdom dacht? Hij gewaagde nooit van – van den ouden tijd,
toen hij van haar sprak. Hij had misschien haar en hen allen verlaten;
had hij andere zaken en personen niet vergeten?
Deze gedachten zijn wellicht bij jufvrouw Laura opgerezen, ofschoon zij
ze aan Helena niet toevertrouwde en ook niet kon toevertrouwen. Zij
hield nog ééne zaak voor de weduwe geheim, welke zij niet openbaren
kon, daar zij wist hoe de weduwe er zich over verheugd zou hebben. Dit
had betrekking tot eene gebeurtenis, die voorgevallen was gedurende dat
bezoek van Laura tijdens de vorige Kerstmisweek bij Lady Rockminster,
toen Pen de vacantie bij zijne moeder thuis doorbracht en mijnheer
Pynsent, dien men als zoo koel en eerzuchtig beschouwde, zijne hand
bepaaldelijk aan jufvrouw Bell had aangeboden. Niemand wist van dat
huwelijksvoorstel dan zij zelve, en haar aanbidder; niemand wist ook,
dat zij Pynsent had afgewezen. De redenen, die zij den teleurgestelden
jonkman daarvoor opgaf, waren waarschijnlijk niet die, welke haar in
wezenlijkheid tot die afwijzing aanspoorden, noch die zij aan zich
zelve wilde bekennen. „Ik zou een aanbod gelijk, gij mij doet, nooit
kunnen aannemen,” sprak zij tot Pynsent, „want gij bekent, dat uwe
familie er niet van weet, en ik ben zeker, dat het haar onwelgevallig
zou zijn. Er bestaat tusschen ons een te groot verschil van rang. Gij
zijt zeer vriendelijk jegens mij, al te goed en te vriendelijk, waarde
mijnheer Pynsent, maar ik ben weinig beter dan eene dienstbare.”
„Eene dienstbare!” riep Pynsent uit „Wie heeft u ooit als zoodanig
beschouwd? Gij staat met iedereen gelijk.”
„Ik ben thuis ook afhankelijk,” zeide Laura zacht, „en ik zou niet
anders willen zijn. Ik ben reeds vroeg wees geworden en ik heb toen de
hartelijkste en teederste aller moeders gevonden, die ik beloofd heb
nimmer, nimmer te verlaten. Heb de vriendelijkheid hierover niet te
spreken – noch onder de uwen, noch elders. Het is onmogelijk.”
„En als Lady Rockminster het u zelve vraagt, zult gij er dan anders
over denken?” vroeg Pynsent hartstochtelijk.
„Ook dan niet,” antwoordde Laura. „Ik smeek u, er nooit meer over te
spreken. Als gij het doet, zal ik moeten weggaan;” en met die woorden
verliet zij hem.
Pynsent riep Lady Rockminster’s voorspraak niet in, want hij wist, dat
het vergeefs zou zijn daarop te hopen, en ook sprak hij nooit meer met
Laura of iemand anders over dit onderwerp.
Toen de veelbesproken roman eindelijk in het licht verscheen, verwierf
hij niet alleen de goedkeuring van onpartijdiger beoordeelaars dan
mevrouw Pendennis, maar hij viel ook in den smaak van het publiek en
verkreeg snel eene groote populariteit. Eer twee maanden verloopen
waren, zag Pen tot zijn genoegen en verrassing, den tweeden druk van
Walter Lorraine in de nieuwsbladen aangekondigd, en smaakte hij het
genot, de beoordeelingen der verschillende letterkundige bladen en
tijdschriften over zijn boek te lezen en naar zijne moeder op te
zenden. Hunne aanmerkingen troffen hem niet diep, want de goedaardige
jongeling onderwierp zich met de meeste nederigheid aan de afkeuring
van anderen. Door hun lof liet hij zich ook niet over het paard tillen,
want gelijk de meeste rechtschapen menschen, koesterde hij zijne eigen
meening over zijn werk, en als een recensent hem ten onrechte prees,
deed het compliment hem meer leed dan genoegen. Maar als eene recensie
bijzonder gunstig luidde, was het hem zeer aangenaam die aan zijne
moeder te Fairoaks te kunnen zenden en zich de blijdschap voor te
stellen, die ze daar verwekken zou. Er zijn karakters – en gelijk wij
reeds zeiden, kon men Pen wellicht daaronder rangschikken – die door
voorspoed en vriendelijke bejegening verteederd worden, evenals er
andere zijn, die, wanneer het geluk hen meeloopt, aanmatigend worden en
hard. Gelukkig degeen, die onder goede en kwade buien der Fortuin zedig
en welgezind blijft; die in zijne jeugd de voorbeelden der
rechtschapenheid voor oogen heeft gehad en als kind het pad der eer
heeft leeren betreden, en daardoor geschikt is geworden om aan het lot
het hoofd te bieden!