Die doel van hierdie uitgawe is om dele van die Suid-Afrikaanse
Geskiedenis in ’n meer direkte en aanskoulike vorm aan skole en die
algemene lesende publiek te gee. Ons meen dat dit in ’n groot behoefte
sal help voorsien. Of die behoefte ook assulks gevoel word, sal nog
moet blyk. Dit is in elk geval waar dat wie die Geskiedenis regtig wil
geniet en met vrug beoefen, met die ou oorspronklike geskrifte moet
kennismaak; want in hulle lewe waarlik die gees van vervloë tye, en
deur hulle word die verlede vir ons werklikheid. Om die leser meer in
die gees van die tyd te laat kom, het ons trouens nie geaarsel nie om
die originele Hollandse tekste onveranderd te laat of ’n ou Hollandse
vertaling te reproduseer waar die oorspronklike geskrif in ’n vreemde
taal opgestel was. In party gevalle, b.v. die Portugese tekste, was dit
nie moontlik nie, omdat daarvan alleen gebrekkige en onvolledige
Hollandse vertalings bestaan. Ons het hulle dan ook in Afrikaans
oorgesit.
Al die stukke het reeds in druk of herdruk verskyn, maar in werke wat
seldsaam geword het of in versamelings wat vir die gewone leser, ver
van biblioteke verwyderd, moeilik toeganklik is. Uit uitgawes soos b.v.
Reizen in Zuid-Afrika van dr. E. C. Godée-Molsbergen, wat eers kort
gelede verskyn het en nog in die handel is, het ons met opset niks
oorgeneem nie. Ons wens egter met nadruk op hierdie werk en ander
publikasies van die Linschoten-Vereniging die aandag te vestig en hulle
vir lees en studie aan te beveel. Ook kan hier herinner word aan die
Records van Theal, wat maar alte dikwels ongebruik in ons openbare
biblioteke lê, onder ’n laag van stof.
Die feit dat die Burgerleeskring hom veral tot die algemene lesende
publiek wend, het ons genoodsaak om meer van die suiwer anekdotiese en
awontuurlike element in te bring as ons anders miskien sou gedaan het.
Verder het ons egter veral aan die kultuurhistoriese waarde van die
uittreksels gedink; en in die inleidings, wat aan elke skrywer
voorafgaan, probeer ons om die betekenis en belang van die stukke
duidelik te maak. Ons hoop dan ook dat hierdie uitgawe sy weg ook na
die skole sal vind. Die kundige onderwyser sal dit met vrug as
historiese leesboek in die hoogste klas of klasse van die Primêre Skool
en in die Sekundêre Skool kan invoer, en ons sal graag verneem welke
ondervinding die onderwyswêreld daarmee opdoen. Party mense sal miskien
dink dat sommige stukke vir skoollektuur te moeilik is. Ons meen egter
dat as die onderwyser sulke stukke self goed voorlees en die kinders
die teks in hulle boeke laat volg, hy verwonder sal wees oor die gemak
waarmee hulle sewentiende-eeuse Nederlands sal verstaan. Dit is te hope
dat die tyd van vaste leerplanne en hoofdelike inspeksie, wat tot die
kou en herkou van een klasboek lei, aan die verbygaan is, en dat
onderwysers ook nou die geleentheid sal hê om interessante bronne of
stukke daaruit met die leerlinge te lees. Die ontwikkeling van die
laaste tyd gaan gelukkig in die rigting van meer vryheid wat dit
betref, en ons vertrou dat onderwysers ’n ruim gebruik van die vryheid
sal maak. Die lees van ou geskrifte sal lewe en besieling in die
historiese onderwys bring.
Hierdie boek omvat die eerste periode van ons geskiedenis tot die begin
van die agtiende eeu. As dit blyk dat daar navraag voor bestaan, sal
nog meer deeltjies oor ander tydperke volg. Stof is daar natuurlik
genoeg voor.
W. Blommaert.
S. F. N. Gie.
Uniwersiteit van Stellenbosch,
Februarie 1922.