Barthius (_Adv._, lib. xvi. cap. xxii.) hos versus ita legebat:
'Semel minus? Non. Bisminus? Non. Sat scio.
An utrumque? Verum; ut quondam audivi dicier,
Jovi ipsi regi noluit concedere.'
"Ita et trimetri sua sibi constant lege, et acumen repetitis
interrogatiunculis. Alioquin frigidum responsum. Potest tamen
ita intelligi, ut semel, bis, imo ter Jove minus sit, et
noluerit tamen Jovi cedere."--Page 560. N.: Lugd. Batav., 1706,
4to.
Lactantius, "the Christian Cicero," thus tells the story:
"Nam cum Tarquinius Capitolium facere vellet, eoque in loco
multorum deorum sacella essent: consuluit eos per augurium;
utrum Jovi cederent, et cedentibus cæteris, solus Terminus
mansit. Unde illum Poeta 'Capitoli immobile Saxum' vocat
(Virg., _Æn._ ix. 441.). Facto itaque Capitolio, supra ipsum
Terminum foramen est in tecto relictum: ut quia non cesserat,
libero cœlo frueretur."--_De Falsa Relig._, lib. i. cap. xx.
_ad fin._
Livy, in a subsequent book (v. 45.), Dionysius of Halicarnassus (_Antiqu.
Rom._, lib. iii. cap. lxix.) and Florus assert that _Juventas_ also
refused to move; and St. Augustine tells the same story of _Mars_. I may
as well quote his words:
"Cum Rex Tarquinius Capitolium fabricare vellet, eumque locum
qui ei dignior aptiorque videbatur, ab Diis aliis cerneret
præoccupatum, non audens aliquid contra eorum facere arbitrium,
et credens eos tanto numini suoque principi voluntate
cessuros; quia multi erant illic ubi Capitolium constitutum
est, per augurium quæsivit, utrum concedere locum vellent
Jovi: atque ipsi inde cedere omnes voluerunt, præter illos,
quos commemoravi, Martem, Terminum, Juventatem: atque ideo
Capitolium ita constitutum est, ut etiam iste tres intus
essent tam obscuris signis, ut hoc vix homines doctissimi
scirent."--_De Civit. Dei_, lib. iv. cap. xxiii. 3.
Nor must I omit the following from Ovid:
"Quid, nova quum fierent Capitolia? Nempe Deorum
Cuncta Jovi cessit turba, locumque dedit,
Terminus ut memorant veteres, inventus in æde,
Restitit, et magno cum Jove templa tenet.
Nunc quoque, se supra ne quid nisi sidera cernat,
Exiguum templi tecta foramen habent."
_Fast._, lib. ii. 667., &c.
Much more information may be found in Smith's _Dictionary of Greek and
Roman Biography_, &c., sub voc. TERMINUS. Servius, _ad Aen._ ix. 448.
Politiani, _Miscell._ c. 36. _Histoire Romaine_, par Catrou et Rouille,
vol. i. p. 343. &c., N.: à Paris, 1725, 4to. Grævii, _Thesaur. Antiqu.
Rom._, vol. ix. 218. N., and vol. x. 783. Traject. ad Rhen., 1699, fol.
Plutarch, in _Vit. Numæ_.