VI

Pinaroonan co ñga uli ang aquing caibigan na si tandang Basio nang

dacong hapon niyong ding umagang yaon, at pagcatapos nang

pagcocomustaha,t, pagbabatian namin, ay inusisa niyang pilit sa aquin,

cung ano ang isinasaloob cong tungcol sa laman nang _historiang_

isinulat nang caniyang amba, at ang aquing sagot ay ganito:

--Sinabi co na pó, sa inyo cañginang madaling arao, bago tayo,i,

maghiualay, na minamariquit co ang lahat na sinasalita roon nang

inyong ama. Datapoua,t, ngayo,i, dadagdagan co ang aquing sinalita

cañgina, at sasabihin co pó, sa inyo, na ang nangyari sa mag-anac ni

cabezang Andrés Baticot, ay hindi caraniuang nangyayari sa iba, cundi

parang isang pagcacataon lamang; caya hindi dapat na cayo pó,i,

tumungton diyan sa nangyaring iyan, sa pagpapatibay nang pasiya ninyo,

na di umano,i, masamang totoo, na ang mañga _indio,i,_ nag-aaral nang

uicang castila, ó iba pang bagay na carunungan sa Maynila.

--Hindi co pó, sinasabi, ang matinding sagot sa aquin nang matanda,

hindi co, pó sinasabi na ang lahat, na pag-aaral sa Maynila,i,

quinasasapitan ó casasapitan caya na para nang nasapit ni Próspero at

nang caniyang magulang, at mayroon din hindi nagcacagayon; subali,t,

maniuala, pó, cayo sa aquin, na sa sangdaang _estudianteng_ nag-aaral

sa Maynila ay ang siam na puo,i, napapasama sa catouan ó sa caloloua,

ó sa catauoa,t, caloloua na para-para; at salamat pa, pó, cung ang

sampuong natitira,i, umiigui, at hindi lumilihis sa matouid na daang

patuñgo sa Lañgit.

--¡_Seguro_, po, ang uica co cay tandang Basio, _seguro_, po,i, iyang

lahat na sinasabi ninyo,i, pauang paghihinala nang inyong loob!

--Hindi, pó, paghihinala nang loob co itong aquing sinasabi cundi

mañga catotohanang maliuanag na maliuanag, na siyang naquiquita nang

aquing mata, at naririñgig nang aquing tayiñga. At nang cayo, pó,i,

maniuala sa aquin, ay pacatantoin, pó, ninyo, (cung baga hindi pa

ninyong pinagmamasdan), na caming mañga _indio,i,_, catuang totoo.

Cung cami, pó,i, nagcacaalam-alam nang caunti, ó nagcacaroon caya nang

munting catungculan, ay nagpapalalo, pó, caming totoo, (tabi sa

iilang di gayon), sa aming capoua, at dahilan, pó, rito sa buloc na

capalaluang ito,i, napapahamac cami, at ipinahahamac pa namin ang

aming capoua tauo.

--¡Tila, pó,i, napapacalabis ang inyong sapantaha tungcol sa mañga

bagay na ito!, ang uica co.

--¡Maca, pó, ang sagot nang matanda, maca, pó, ñga,i, mali itong

aquing sapantaha! Ñguni,t, sasabihin co, pó, sa inyo, na cung inaabot

nang aquing sariling pag-iisip, at sa pinagmamasdan co sa mañga

tagarito ma,t, sa taga ibang bayan dito sa habang buhay cong ito,i,

tila, pó, aco,i, nasasacatouiran at catotoohanan; caya, pó, hangan

macacayanan co, ay pagbabaualan co,t, hindi co, pó, pahihintulutan ang

aquing mañga anac, at ibang mañga camag-anac at caquilala, na mag-aral

sila nang uicang castila, ó iba cayang carunungang di bagay at ucol sa

canilang calagayan at _pagcaindio_. Ang cauicaan co, pó,i, para nang

nariñgig cong madalas sa aquing amba. Ang Hari, ay mañgasiua sa

caniyang pinaghaharian; ang anloagui, ay maghasa nang maghasa nang

caniyang mañga pait at catam; ang ama,t, ina, ay mag-alila sa canilang

mañga anac; at ang mañga _indio_, ay mag-alaga nang canilang calabao.

Cung aco po,i, nagcacamali dahilan sa lubos na pagsunod co nitong

mañga casabihang ito nang aquing tatay, at... patauarin aco nang

ating Pañginoon Dios.

Dito sa matapang na salita at mainit na sagot ni tandang Basio, ay

uala acong naalamang isagot, caya binali co,t, pinatid ang

pinag-uusapan namin nang matanda, at ang uica co baga, sa caniya.

--Bucas, pó, nang umaga, cung may aua ang Pañginoon Dios, ay luluas

na, pó, aco.

--Madali, pó, naman cayo, ang biglang sagot ni Basio at nang caniyang

asaua at mañga anac.

--Uala, pó, acong magaua, at aco,i, tinatauag na sa Maynila; caya cung

mayroon, pó, cayong ipag-uutos sa aquin, ay inyo póng sabihin, at

tutuparin co.

--Salamat, pó, ang sabay na tugon nang lahat na mag-anac, salamat, pó.

Ang Pañginoon Dios ang sumama sa inyo, at houag, pó, cayong madala sa

amin, at cami, pó,i, tumatalaga sa inyo _oras-oras_.

Nagpasalamat aco sa canilang lahat at nagpaalam na, at nang

quinabucasan niyo,i, umoui na aco sa Maynila.

Magmula niyong panahong yaon hangan ñgayon oras na ito,i, hindi co

malilimutan ang aquing caibigan na si tandang Basio Macunat, at

madalas na madalas na inaala-ala co ang caniyang matotouid na

catouiran.