FRIJ BIWIRKE NEI DE âLDE FABEL FEN L. LEOPOLD.
Der wier altyd in bulte deilisskip ûnder it fûgelte: De mosken tsierden
as hingers om de breakoarsten. De einen pikten mear nei mekoar as nei
de krommels, dy’t de bern for hjarren yn it wetter smieten. De hinnen
fochten om in wjirm, dy’t se tagelyk seagen....
Der wieren ek ûnfordraechsumen, dy’t, as se jongen hienen, elk dy’t
hjar to nei kaem, to liif gyngen. En bretalen sa as de koekút, dy ’t
hjar aei yn in oarmans nêst lei.
Forskate fûgels hienen der al ris oer prakkesearre, ho’t se in ein
meitsje koenen oan al dy ûngerjuchtichheit. Se tochten, der moast in
kening komme, dy’t sokke fjuchterijen strafte, en dy’t by skeel
rieplachte wirde koe. Se seinen dat tsjin forskate oare fûgels, dy’t it
ek tige mei hjarren iens wieren.
Sadwaende bisleaten se om in fûgelgearkomste to hâlden, en den meiinoar
in kening út to siikjen.
Dit plan wier gau oeral bikend, en op de ôfspritsen dei reizge alles
hwet fearren hie nei in great stik bûtlân. Dêr wier it in geflodder en
in getsjotter en in gekreau, dat hearren en sjen yen forgyng. Protters,
mosken, rûken, syskes, swealtsjes, hinnen, einen, goezzen, eiberts,
katûlen, hearringslynders, fiskefangers, reiddompers, ljippen,
skriezen, ja, sels earnen wieren fen de partij, en bikwêkken en
bitsierden, ho’t min to wirk gean moast om in kening to bineamen.
[Illustration: . . . reisge alles hwet fearren hie, nei in great stik
bûtlân.]
De einen woenen om it hirdste swimme. Dy’t it woun, mocht for ien
winter kening wêze. Mar dêr wieren de oaren it lang net mei iens.
De hinnen seinen: „Binne jimme mâl, it greatste part fen ús kin net
swimme, den scoenen jimme it maklik winne. Litte we den ljeaver dwaen,
hwa’t de djipste kûle yn ’e groun grave kin!”
Mar dêr woenen de oaren ek neat fen hearre. Se seinen: „Grave kinne de
measte fûgels like min as swimme.”
Einlings waerden se it deroer iens, dat se om it heechst fleane
scoenen.
In lyts fûgeltsje, noch lytser as in mosk, woe ek graech kening wirde,
mar hy tocht: „Sa heech as de oaren kin ik noait fleane, ik moat der
hwet op útfine.” Hy hie al in kear ef hwet nei de earn sjoen; hy tocht,
dy greate sterke scoe wol it heechst komme. Wacht, dêr skeat him hwet
troch de holle.... As hy him ris yn de holte twisken dy greate wjukken
forskûle; dêr fornaem dy greate fûgel neat fen, en den kaem er maklik
boppe. Hy die daelks hwet er tocht en siet yn in eachwink, sûnder dat
immen it fornaem, yn syn tsjuster herntsje.
Dêr fleach in ljurk de loft yn. Trije kear floite hy. Alle fûgels
sloegen tagelyk de wjukken út, en de ûnôfsjenbere kloft kleau de loft
yn. Se fleagen al heger en heger, mei sa’n foarsje, dat de measten al
gau út sicht wieren. De earn koe men noch sjen. Dat wier ek sa’n
oeribel great bist.
Nei in skoftke sakken der al mear en mear fûgels ôf. Se koenen net
mear, en kamen dea-ôf wer op ’e groun tolânne. De earn bleau noch mei
in mannich fen de bêste fleanders oer. Hy sloech noch krêftich mei de
wjukken oan ’t al syn selskip ien for ien, bek-ôf, it opjoegen en
hjarren delsaeije lieten. Hy hie oars ek al skjin syn nocht en gappe
nei de siken, mar do’t er seach, dat er allinne wier, die er noch in
pear slaggen en rôp do alhiel efter ’e pûst: „Ik ... bin ... kening!”
Mar hwet waerd hy kjel, do’t er ynienen boppe syn holle in fyn stimke
hearde: „_Ik bin kening!_” It wier it lûdtsje fen ús lytse frjeon, dy’t
út syn noflik skûlplak weikrûpt wier.
[Illustration]
„Wol deales!” tocht de earn, „dêr wjukkelt noch sa’n lyts ding.” Hy
waerd sa grimmitich, dat er noch ris al syn krêften ynspande. Mar hy
koe syn loch lichem net opwirkje ta de hichte fen it lytse fûgeltsje,
dat noch neat fen syn krêft forspile hie, en siigde mei foarsje nei
ûnderen.
En heech yn ’e loft jubele it lytse ding mar: „Ik bin kening, ik bin de
kening fen de fûgels!”
Hymjend en forbouwerearre sieten de fûgels op it lân it oan to hearren.
Einlings seagen se him delkommen. Se wieren pûr, dat sa’n ûnnoazel
bistke kening wêze scoe oer de fûgels. Se farden tsjin him út, dat it
der binaud fen waerd.
„Sjuch,” sei in wize hin, „hienen jimme nou ús sin mar dien, den hie
der gjin gefaer west, dat sa’n lytse flarde kening wirde koe. We
moasten it noch ris oer dwaen, en den om it djipste grave!” En wylst er
it sei, seach er bliid nei syn grouwe neilen.
„Ja,” rôpen alle fûgels, „litte we dat dwaen!” Se woenen noch wol in
kans hawwe om to winnen.
It lytse fûgeltsje tocht lykwols, dat it nou for him forbruid wier. Mei
syn teare poatsjes, net tsjûkker as stopnidlen, koe der net in kûle yn
’e groun krije. Hy tippele mistreastich hinne en wer. Mar hwet seach er
dêr ûnder in toar blêd? In mûzegat wier it. „Ha”, dêr gyng er op
sitten, den seach nimmen it.
Dêr fleach wer de ljurk omheech. Hy rôp wer trije kear. En do gyng it
op in skrabjen en klauwen, dat de modder en it gêrs wit-hwersanne
fleagen!
[Illustration: En do gyng it op in skrabjen en klauwen.]
Us lyts snoad diveltsje die ek krekt, ef’t er skrabbe, en kroep al
djipper en djipper yn it mûzegat.
De measte oare fûgels gyng it graven min ôf. De poaten dienen hjarren
sa sear, dat se it al gau opjaen moasten. De hin hie in aerdige kûle
makke. Hy seach greatsk it fjild oer en woe krekt syn keningskip
útkeakelje, do ’t der djip út ’e groun in gejubel klonk: „Ik bin kening
fen de fûgels!”
Alle fûgels kamen der omhinne en hearden it. Se seagen ek it djippe gat
en seinen: „Dat kin dy lytse mich noait sels makke ha!” Se wieren
kûgels en bisleaten, det dat fâlske flarde der ta syn straf net wer út
scoe.
Der scoe in ûle for it gat weitsje om to soargjen, dat er net útpike.
En do’t it sa njunkenlytsen skimerich waerd en de fûgels ôfreizgen,
wier it mei it keningskip noch like fier as do’t men kaem. Mar dêr
prakkesearde nimmen oer. Elk siet der fiersto fol fen, det dy lytse
ûndogenske poarre nou mar ris fiks straft wirde moast. Hy moast de
hongerdead mar stjêrre for syn skelmerijen en waenwizens.
De ûle hie in pear eagen as tafelboerdtsjes; dêr scoe hy wol net oan
ûntkomme, tochten se.
Nou, de ûle die den ek syn bêst. Hy stoarre sa fûleindich nei it gat,
det er der skilich fen seach. „It moast it ris weagje om derút to
kommen!”
It bistke weage it den ek net, hwent as it omheech seach yn dy
fûleindige eagen, kearde it hert him om yn it liif. Dat dûrre sa de
hiele nacht. Och, och, hwet dûrret den in nacht lang, as men sa op yens
tellen passe moat.
De oare deis wier der ûnder de fûgels in bulte praet, dat de ûle sa
goed oppast hie. Se founen, dat er noch wol ris in nacht weitsje koe
ear ’t der in oar yn syn plak steld waerd.
De ûle wier to greatsk om to sizzen, dat him dat manskernôch wier. Hy
woe net heal wêze, dat er slûch waerd. De oare jouns siet er den ek
noch krekt allyk foar it gat. Hy wier mar bjuster mei him sels ynnomd,
hwent hy hie der hwet op útfoun om net yn ’e sliep to fallen. Hy
sliepte, moatt’ jim witte, om bar mei ien each, en seach mei it oare
nei it gat. Den gyng it loftereach ticht en den it rjuchter.
Mar do’t dat sa in skoftke dûrre hie, waerd de ûle sa min, dat er op in
kear, do ’t er it loftereach sleat, forgeat it rjuchter to iepenjen.
Dêr hie it lyts fûgeltsje allang op longere. It makke, dat er foart
kaem.
De ûle sliepte oan ’t de oare moarns ta. Do waerd er kjel wekker, hwent
in pear fûgels pikten him omreitsen yn ’e hûd. Ynienen skeat it troch
him hinne, hwet der bard wêze moast. Hwet makke er, dat er foart kaem,
hwent de deale, as de oare fûgels dat hearden!
Nou, dat dûrre fensels net mâlle lang, en se wieren sa pûr, dat se mei
man en macht kamen om de ûle for syn domme sleauwens to straffen.
Mar dy hie lokkich krekt in skûlplak yn de toersgatten foun. Dêr sit er
noch oan ’t hjoed de dei en doar net oars foar ’t ljocht komme as
nachts, as alle fûgels sliepe.
It lytse fûgeltsje, dat de lilkens fen de oaren ek eange, hat fen dy
tiid ôf altyd twisken tichte hagen libbe, om ’t nimmen him dêrre binei
komme kin.
De namme „winterkeninkje” hat er lykwols krige. Miskien hawwe jimme wol
ris sa’n lyts brún fûgeltsje yn de hage omspringen sjoen, den hat ’m
dat grif west.
De ûle is letter altyd neamd as it toanbyld fen dommens. Men seit
ommers altyd: sa dom as in ûle. Nou, dy namme moat er to tankjen hawwe
oan syn útfining om mei ien each iepen to weitsjen.
[Illustration]