GURÒ. ¿Alínalín namán ang mg̃a pangtulong na tandâ sa pagsulat na
ginágamit sa ating wikà?
NAG-AARAL. Ang mg̃a sumúsunód: _kulóng_ ó PARÉNTESIS (), _tuldík_ ó
COMILLAS (“”), _panandâ_ ó APÓSTROFO (’), _guhit_ ó RAYA (--) at
_panghatì_ ó GUIÓN (-).
G. ¿Kailán dapat gamitin ang _kulóng_ (ó paréntesis)?
N. Ginágamit ang kulóng kailan ma’t pinuputol ang kabuùan ng̃ isáng
pang̃ung̃usap ó salaysáy ng̃ mg̃a salitâng pangpaliwanag. Halimbawà:
“Ang mg̃a nakagugulantáng na digmâan (na sapúl noóng araw ay naghaharì
na at hanggá ng̃ayón) ay isá sa mg̃a pagkásulong at kabihasnáng
itinuturing ng̃ Sangkatauhan.” “Ang Dagat na Pulá (Mar Rojo) ang
siyáng diumanó’y dinaanán ni Moisés.”
Kapág ang pang̃ung̃usap ay maiklî, sa lugál na kulóng ang gamitin
ay pangtigil ang inihahalili. Halimbawà: “Si Luis, na kaibigan ko,
ay naglakbáy sa Tayabas.”
G. ¿Saán ginágamit ang _tuldík_ (ó comillas)?
N. Ang tuldík ay siyáng ginágamit sa una at hulí ng̃ mg̃a salitâng
sinipì, lalòng lalò na kung mahabà. Halimbawà: Sinabi sa _Noli me
tángere_ ni Rizal: “Walâng ibáng iníisip ang mg̃a binatà natin kundî
ang pag-ibig at paggagalák: maraming panahón ang kaniláng ginugugol
at gumagawâ ng̃ walâng puknát upáng madayà at masiràán ng̃ puri ang
isáng dalaga kay sa mag-isip ng̃ ikagagalíng ng̃ kanyáng bayan”.
Ginágamit din ang tuldík upáng ihalili sa titik na tumbá (letra
cursiva) ó kayâ’y nang mápabukód sa ibáng pang̃ung̃usap. Halimbawà:
“Tinátawag na “bayan” (ó _bayan_) ang binubuô ng̃ maraming tao.”
G. ¿Saán dapat gamitin ang _panandâ_ (ó apóstrofo)?
N. Ang panandâ ay siyáng isinising̃it sa dalawáng salitâng
pinagduduób, at siyáng ginagawâng tandâ upáng mákilala na ang
kanyáng kinaroroná’y may inalís na isá ó dalawáng titik. Halimbawà:
_Akó’y dukhâ_ sa lugál na _akó ay dukhâ_; _Ang kasilang̃ana’y siyáng
sinisikatan ng̃ Araw_ sa lugál na isulat na _Ang kasilang̃anan ay
siyáng sinisikatan ng̃ Araw_.
G. ¿Saán gamit ang _guhit_ (ó raya)?
N. Ang guhit ay siyáng tandâng ginágamit sa mg̃a pag-uusap, kailan
ma’t nagbabago ang nang̃ung̃usap. Halimbawà ang sumúsunód na sálitâan:
--Tayo’y kinakailang̃ang magsikap--ang sabi ng̃ isá.
--Sa anó?--ang usisa ng̃ ikalawá.
--Bah! parang hindî mo batíd na tayo’y naghihirap.
Ginágamit din ang guhit sa unahán at hulí ng̃ mg̃a salitâng
pasalítsalít, hal.: “Dapat alalahanin--ang wikà ni Voltaire--na ang
madlâng bayang banság at kilalá... ay pinamamahalàan ng̃ mg̃a aklát.”