G. ¿Anó ang kaibhán ng̃ _i_ at _y_?
N. Ang dalawáng itó’y lubhâng nagkakáibá magíng sa kátawagán at
magíng sa tunóg. Magkaibá sa tawag sapagkâ’t ang una ay ting̃ig (ó
vocal) at ang ikalawá’y pangtinig (ó consonante). Magkaibá sa tunóg
sapagkâ’t ang una’y binibigkás na _i_ lamang, samantalàng ang hulí
ay _ya_.
G. ¿Alín ang mg̃a tuntuning dapat mapagbatayán ukol sa paggamit ng̃
_i_ at _y_?
N. Ang mg̃a sumúsunód:
_Una._--Lahát halos ng̃ mg̃a salitâng wagás na tagalog, na sa gitnâ’y
may magkasiping na _ia_, _ie_ at _io_, gaya ng̃ _tIAnak_, _tIAp_,
_tIAk_, _kudIApi_, _akIAt_, _bIAk_, _kIAs_, _pasIA_, _tIAn_, _bIA_,
_bIEnan_, _tIOpe_, at ibá pang gangganitó ay dapat pagitnâan ng̃
_y_ ang tinurang _ia_, _ie_, _io_ na siyáng karaniwang gawín, at
ginagawâng _tiyanak_, _tiyáp_, _tiyák_, _kudiyapì_, _akiyát_, _kiyás_,
_pasiyá_, _tiyán_, _biyâ_, _biyenan_, _tiyope_.
_Ikalawá._--Ang mg̃a salitâng tagalog na sa gitnâ nitó’y magkasiping
ang dalawáng ting̃ig na _a_ at _i_ ó _ai_ ay dî dapat paltán ng̃
_ay_ ni pagitnâan ng̃ _y_ paris ng̃ ginagawâ ng̃ marami. Halimbawà
_baitang_, _kailan_, _kailang̃an_, _taing̃a_, _hain_, atbp. ay ganitó
dapat isulat, at hindî _baytang_, _kaylan_, _kaylang̃an_, _tayng̃a_,
_hayin_. Dapat mabatíd na itó’y maáarìng gamitin sa pagtulâ (liban
lamang ang hulí), sapagkâ’t siyá’y lubhâng malayà sa paggamit.