GURÒ. ¿Anó ang _paglalakip na likhâ_?
NAG-AARAL. Yaóng paglalakip na, sa ikalálakás ó ikagagandá ng̃
pagbabadyá ay nagpapáhintulot na baguhin ang likás na ayos ó hanáy
ng̃ mg̃a pang̃ung̃usap, bawasan ó dagdagán, ng̃ ilán ó lumabág kayâ
sa mg̃a tuntunin ng̃ Paglalakip; hal.: _Dinggín mong mataós sa
iyóng pusò ang kalunoslunos na daíng ng̃ mg̃a dukhâ, ng̃unì’t huwág
pagpupuri ang iyóng iukol sa halakhák ng̃ mayayaman_.
G. ¿Paano dapat ilagáy ang mg̃a salitâng itó sang-ayon sa sinúsunód
na mg̃a tuntunin ng̃ paglalakip na likás?
N. Sa ganitóng ayos: _Ang kalunoslunos na daíng ng̃ mg̃a dukhâ ay
dinggín mong mataós sa iyóng pusò, kay sa mg̃a halakhák ng̃ mayayaman,
ng̃unì’t huwág pagpupuri ang iyóng iukol_.
G. ¿Ilán at alínalín ang mg̃a pahintulot sa pagbubuô (ó figuras de
construcción)?
N. Limá: _pagpapalít_ (ó hipérbaton), _pagkukulang_ (ó elipsis),
_paglalabis_ (ó pleonasmo), _pagtatanyág_ (ó silepsis) at _paglilipat_
(ó traslación).
G. ¿Anó ang tinátawag na _pagpapalít_ (ó hipérbaton)?
N. Ang pagkakapalítpalít ó pagkakabagobago ng̃ likás na hanáy ng̃
mg̃a pang̃ung̃usap, hal.: _Hinukay ni Lukas ang lupà_; _nahalò ang
bigás sa palay_; na, kung iayon sa talagáng tuntunin ay ganitó dapat
sabihin: _ang lupà’y hinukay ni Lukas_; _ang bigás ay nahalò sa
palay_.
G. ¿Ang lahát bang salitâ ay maáarì ng̃ gamitin sa paraáng itó?
N. Hindî pò, at ang katunaya’y mayroóng mg̃a pangkát ng̃ kaisipán
na hindî maáarìng pagpalitín, gaya ng̃ pang-akbáy, pang-ukol at
pangbigkís. Halimbawà’y hindî maáarìng gawíng ganitó: _Lucio SI_;
_aklát ANG_; _bahay bató NA_; _tubig Mariláw SA_; atbp., sa lugál
na sabihing: _Si Lucio_, _ang aklát_, _bahay na bató_, _tubig sa
Mariláw_.
G. ¿Anó ang tinátawag na _pagkukulang_ (ó elipsis)?
N. Ang pag-áalís ng̃ iláng pang̃ung̃usap, na sa biglâng ting̃ín
ó paggamit ay walâng halagá, ng̃unì’t lubhâng kailang̃an kung
pakasusurìin at iáayon sa tuntuning likás ng̃ pagbubuô. Ginágamit
ditong malimit ang mg̃a salitâ sa paggalang ó pagbabatìán, na sa
kálawigang totoó ng̃ mg̃a pang̃ung̃usap, kung kayâ’y ináalís ang
ilán at ang binibigkás lamang ay yaóng mahalagá na mawawatasan ng̃
kausap.
Madalás nating marinig ang mg̃a bigáy-galang na: _Magandáng araw pò_;
_tao pò_; at ang tanóng na _¿anó?_ Sa mg̃a pang̃ung̃usap na itó ay may
iláng inalís, at ang talagáng dapat sabihin ay ganitó: _Bigyán ka
pò_ (ó _kayó_ ó _silá_) _ng̃ magandáng araw_; _may táong tumatawag_
ó _humahanap_ at _¿anó ang ibig mo?_ ó _¿anó ang sinabi mo?_
G. ¿Anó ang tinátawag na _paglalabis_ (ó pleonasmo)?
N. Ang pagdaragdág ng̃ iláng salitâ na hindî kailang̃an ó labis,
ng̃unì’t nagbibigáy ng̃ magandáng pagbabadyá at nagpapalayô sa mg̃a
álinlang̃an ng̃ ibig sabihin ó ipatunay, hal.: _Ang ibo’y nakita
ko NG̃ AKING MG̃A MATÁ_; _ang ugong ay NARINÍG NG̃ AKING TAING̃A_.
Sa mg̃a halimbawàng itó’y labis ang mg̃a salitâng _ng̃ aking mg̃a
matá_, at _ng̃ aking taing̃a_, at sukat nang sabihing: _ang ibo’y
nakita ko_, at _ang ugong ay aking nariníg_.
Gayón din ang sukat másabi sa mg̃a salitâng: _umakyát SA ITAÁS_,
_pumanaog SA IBABÂ_, _lumipád SA HIMPAPAWÍD_, _lumang̃óy SA TUBIG_,
sapagkâ’t ang katotohana’y labis ang mg̃a salitâng _sa itaás_, _sa
ibabâ_, _sa himpapawíd_, _sa tubig_, palibhasà’y hindî mangyayaring
umakyát sa ibabâ, pumanaog sa itaás, lumipád sa lupà, ni lumang̃óy sa
katihan; ng̃unì’t ang mabuting paggamit ay pinagtitibay ang ganitó.
G. ¿Anó ang _pagtatanyág_ (ó silepsis)?
N. Ang ginagawâng pagkakaayon (ó concordancia), na ang ináalam ay
hindî ang mg̃a pang̃ung̃usap kundî ang itinatanyág ó kinakatawanán.
Sa ating wikà, ang mg̃a pangtayô sa ng̃alan ng̃ tao (ó pronombre
personal) na _kayó_ at _silá_ na kapuwà na sa bilang na dalawá
ó marami (ó plural), ay malimit gamitin sa bilang na íisá kapág
tumutukoy sa paggagalang̃an, gaya ng̃: _KAYÓ pò G. Agustin ang
tinutukoy ko_; _SILÁ pò’y si G. Aguilar_, na maáarì rin namáng
sabihin at siyá ng̃âng katumbás na: _ikáw pò G. Agustin_, _siyá pò’y
si G. Aguilar_.
G. ¿Anó ang _paglilipat_ (ó traslación)?
N. Ginágamit itó sa iláng mg̃a panahón ng̃ pangwatas na may kátuturáng
kung pagkasusurìing maigi ay hindî angkáp kayâ’t kailang̃ang halinhán
ó ilipat sa ibáng panahón, gaya ng̃ madalás sabihing: _BABASA akó
ng̃ayón_ sa lugál na _BUMABASA akó ng̃ayón_; _huwág kang TUMAKBÓ_ sa
lugál na _huwág kang TATAKBÓ_; _huwág kang KUMAIN_ sa dapat sabihing
_huwág kang KAKAIN_, at ibá pa.