GURÒ. ¿Anó ang tinátawag na _pagbabawas_?
NAG-AARAL. Tinátawag na pagbabawas ang salitâng binawasan ó inalisán
sa gitnâ ng̃ iláng titik, ó pantíg kung minsan, upáng magkaroón
ng̃ madalîng pagbigkás ó kayâ’y nang lalòng gumandá at tumamís ang
ating sariling wikà, hal.: sa _matuwíd_ ay _matwíd_, sa _sakayan_
ay _sakyán_, sa _atipán_ ay _aptán_, sa _buhusan_ ay _busan_.
G. ¿Alín ang mg̃a tuntuning sinúsunód ukol dito?
N. Ang mg̃a tuntunin ó pátakarán sa mg̃a salitâng pagbabawas ay
itóng mg̃a sumúsunód:
_Una._--Ang mg̃a salitâng may tatló, apat ó ilán mang pantíg (ó
sílaba) na sa gitnâ niyá’y may magkasiping na _uw_ ay maáarìng
alisín ang _u_, at sa ganitó’y nábabawasan namán ng̃ isáng pantíg
ang náturang salitâ, hal.: sa _kapuwà_ ay _kapwà_, sa _takuwíl_ ay
_takwíl_, sa _káluluwá_ ay _kálulwá_, sa _biguwasán_ ay _bigwasán_,
sa _kaluwalhatian_ ay _kalwalhatian_.
Dapat mabatíd na hindî maáarìng bawasan ang mg̃a salitâng may dalawáng
pantíg, gaya sa halimbawà ng̃ _huwág_, _tuwíd_, _duwág_, _tuwî_,
_tuwád_, _tuwâ_, _buwál_, _buwíg_, atbp. ay dî magagawâng _hwág_,
_twíd_, _dwág_, _twî_, _twád_, _twâ_, _bwál_, _bwíg_.
_Ikalawá._--Ang mg̃a salitâng may tatló, apat ó ilán mang pantíg
na sa gitnâ nitó’y may magkasiping na _iy_ ay maáarìng alisín ang
_i_, at sa dahiláng itó’y nábabawasan ng̃ isáng pantíg ang násabing
salitâ, hal.: sa _pasiyá_ ay _pasyá_, sa _akiyát_ ay _akyát_, sa
_kudiyapì_ ay _kudyapì_, sa _kabiyawan_ ay _kabyawan_, atbp. Dapat
ding matantô na hindî maáarìng bawasan ang may dalawáng pantíg paris
sa halimbawà ng̃ _tiyáp_, _tiyák_, _biyák_, _liyág_, atbp. ay dî
magagawâng _tyap_, _tyak_, _byak_, _lyag_.
_Ikatló._--Ang iláng pang̃ung̃usap na may apat ó limá ó ilán mang
pantíg na sa gitnâ nitó’y may magkasiping na ting̃ig (ó vocal)
na magkatambál, ang isá’y maáarìng alisín, at sa bagay na itó’y
nábabawasan namán siyá ng̃ isáng pantíg, hal.: _Ikaapat_, _ikaanim_,
_katotoohanan_, atbp. ay ginagawâng _ikapat_, _ikanim_, _katotohanan_.
_Ikaapat._--Ang mg̃a salitâng ugát na násusugpung̃án ng̃ _in_ ó _an_
ay karaniwang mawalâ ó maalís ang hulíng ting̃ig ng̃ náturang ugát,
hal.: sa _gawâin_ ay _gawín_, sa _basâín_ ay _basín_, sa _batahín_
ay _bathín_, sa _sunurín_ ay _sundín_, sa _hatirán_ ay _hatdán_, sa
_sakayan_ ay _sakyán_, sa _bukurín_ ay _bukdín_, sa _sakitan_ ay
_saktán_, atbp.
_Ikalimá._--Ang ilán sa mg̃a salitâng ugát bukód sa binabawas ó
ináalís ang kanyáng hulíng ting̃ig (ó vocal) ay nagkakapalitan pa
ng̃ mg̃a pangtinig (ó consonante), hal.: sa _atipán_ ay _aptán_, sa
_silirán_ ay _sidlán_, atbp.
_Ikaanim._--Ang ilán sa mg̃a ugát ay náwawalâ kung minsan sa gitnâ
ang isáng buông pantíg (ó sílaba), ó kayâ’y ang dalawáng titik
lamang, hal.: sa _buhusan_ ay _busan_, sa _hihipan_ ay _hipan_, sa
_kuhanin_ ay _kunin_, sa _dating̃an_ ay _datnán_, sa _hintayín_ ay
_hintín_, atbp.
_Ikapitó._--Kung minsan, ang salitâng ugát ay hindî nábabawasan
kundî nararagdagán ng̃ iláng titik kailan ma’t sinusugpung̃án ng̃
_in_ ó _an_, ó _ka-an_, hal.: sa _tawa_ ay _tawaNAN_, sa _totoó_ ay
_katotoHANAN_, atbp. Dapat matalastás na itóng hulíng tuntuning itó
ay bihibihiràng mangyari. At dapat ding matantô na ang pagbabawas
(ó síncopa) ay tang̃ìng magagamit sa mg̃a salitâng pinahihintulutan
ng̃ tuntunin at ng̃ mg̃a karaniwang pagbigkás.