G. ¿Anó ang _pangbigkís sa pag-íisá_ at alín ang kanyáng sakláw?
N. Ang salitâng ginágamit lamang sa pagsasama ng̃ isáng pang̃ung̃usap
sa kapuwà, ó kayâ’y sa dalawáng kaisipán. Ang kanyáng sakláw ay itó:
_at_, _sakâ_, _patí_, _sampuô_, _ni_, _man_.
G. ¿Saán ginágamit ang _at_?
N. Ginágamit ang _at_ sa mg̃a salitâ ó sa mg̃a kaisipáng nagsasaád
ng̃ pagpapatotoó, hal.: _ang tao AT ang hayop ay kapuwà kinapál
ng̃ Lumikhâ_; _si Mariano AT si Antonio ay kapuwà marunong_; _ang
pagmámahál sa ating wikà ay isáng banál na gawâ AT ang gumágamit sa
kanyá’y maituturing na magiting sa ating bayan_.
Pagkâ marami ang mg̃a pang̃ung̃usap ó kaisipáng nagkakasunódsunód na
pagsasamasamahin sa pamamagitan ng̃ pangbigkís _at_, itó’y kailang̃an
lamang gamitin sa hulíng salitâ ó kaisipán, hal.: _ang mg̃a tao,
hayop, lang̃it, lupà AT halaman ay paraparang nilikhâ ng̃ Maykapál_;
_ang pagsusugál ay siyáng nagpapadayukdók, nagpapasirà ng̃ puri AT
humihila sa katamarán_.
Kung minsa’y ang _at_ ay paulitulit at siyáng nagsasama sa dalawá
ó tatlóng salitâ na bumubuô ng̃ mg̃a pangkát na ibá’t ibá, at ang
pangkát na itó’y hindî kailang̃ang dugtung̃án ng̃ násabing _at_,
hal.: _ang lalaki AT babae_, _batà, binatà AT matandâ_, _pang̃inoón
AT alilà_, _mayaman AT dukhâ ay paraparang tao na may karapatáng
mabuhay sa balát ng̃ lupà_.
Sa iláng salitâng pangdiwà, pangturing ó pangwatas ay nangyayaring
huwág lagyán saán man ng̃ _at_, hal.: ang mg̃a bahay, simbahan, tuláy,
halaman ay pawàng nang̃asirà lahát; si Pedro’y mabaít, marunong,
magandá, mayaman; sumulong ka, lakad, takbó.
Kung minsan namá’y inúulit sa bawà’t salitâ ang pangbigkís _at_
kahì’t na yaó’y lubhâng marami, hal.: sinigawán ko silá ng̃ isá _at_
dalawá _at_ tatló _at_ apat na sigáw _at_ hindî rin mang̃akariníg.
G. ¿Saán ginágamit ang _sakâ_?
N. Ginágamit itóng _sakâ_ sa pagbibigkís din ng̃ mg̃a salitâng
nagbabadyá ng̃ pagpapatotoó. Kung talagáng pakasusurìin ang talagáng
kahulugán ng̃ _sakâ_ ay nakákatumbás ng̃ _pa_ na naghihiwatig ng̃
pagdaragdág, hal.: ang pusà, áso, baboy _sakâ_ manók ay pawàng
mg̃a hayop. Nakákatumbás din niyáng madalás ang pangbigkís _at_,
hal.: ang pusà, áso, baboy _at_ manók, atbp. Malimit ding mangyari
na ang _sakâ_ ay idinurugtóng sa _at_ na ang kahulugá’y hindî rin
nagbabago, hal.: ang pusà, áso, baboy _at sakâ_ manók ay pawàng mg̃a
hayop. Dapat matantô na ang kaibhán ng̃ _sakâ_ sa _at_ ay hindî yaón
maáarìng gamitin sa pagbibigkís ng̃ mg̃a kaisipán (ó oración).
G. ¿Saán ginágamit ang _patí_?
N. Gaya rin ng̃ _sakâ_ na ginágamit sa pagsasama ng̃ mg̃a salitâng
nagsusulit ng̃ pagpapatotoó, baga ma’t ang _patí_ ay nagkakahulugán
ng̃ pagkakásama at hindî pagdaragdág, hal.: Noó’y payapà ang dagat,
tahimik ang hang̃in, _patí_ ng̃ ibo’y humuhuni ng̃ buông lugód sa
himpapawíd. Kung ang _patí_ ay hindî pang̃ung̃unahan ng̃ isáng
pangtigil (ó coma) ay karaniwang pang̃unahan ng̃ _at_, hal.: Payapà
niyón ang dagat _at patí_ ng̃ hang̃i’y lubhâng tahimik. Kung ang
_patí_ ay na sa una ng̃ mg̃a salitâ ay nakákatumbás ng̃ _pa_ baga
ma’t itó’y hindî rin lubhâng angkáp, hal.: _patí_ akó’y kanyáng
idinamay; _patí_ ng̃ sandók ay iyóng hinihirám; na, ganitó ang mg̃a
katumbás na sabihin: akó _pa_’y kanyáng idinamay; ang sandók _pa_’y
iyóng hinihirám.
G. ¿Saán namán ginágamit ang _sampuô_?
N. Ginágamit itóng katulad na katulad ng̃ _patí_, magíng sa una
mapalagay at magíng sa gitnâ.
G. ¿Anó ang kágamitán ng̃ _ni_?
N. Ginágamit ang _ni_ sa pagbibigkís ng̃ dalawáng salitâ na nagbabadyá
ng̃ pagkakailâ; at sa bagay na itó ay inúulit din ang _ni_, ó kayâ sa
una’y ginágamitan ng̃ isáng pangbago (ó adverbio) na may kahulugán
ding pagkakailâ, hal.: _ni_ akó _ni_ ikáw ay hindî magtatamó ng̃
kapalaran; _hindî_ nagalit _ni_ natuwâ ang aking binirò. Sa hulíng
bagay na itó’y maáarì ring sundán ng̃ isáng pangbago ang pangbigkís
_ni_ na, ang náturang pangbago ay siyá ring ginamit sa una, upáng
magkaroón ng̃ lalòng lakás ang pagtatatuwâ, hal.: _hindî_ nagalit
_ni dî_ natuwâ ang aking binirò.
G. ¿Alín ang kágamitán ng̃ _man_?
N. Ginágamit ang _man_ gaya rin ng̃ _ni_ sa pagsasama ng̃ dalawáng
salitâng nagsusulit ng̃ pagtatatuwâ, baga ma’t siyá’y walâng totoóng
lakás na tagláy na paris ng̃ _ni_, hal.: _ni_ ikáw _ni_ akó ay hindî
nagkápalad; ay másasabi sa _man_ ng̃ ganitó: ikáw _ma’t_ akó ay
hindî nagkápalad.