GURÒ. ¿Anó ang kátuturán ng̃ _salitâng pangbago_?
NAG-AARAL. Ang pangbago ay isáng pangkát ó bahagi ng̃ kaisipán na
siyáng malimit na isinásama sa pangwatas, ó sa ibá pang pang̃ung̃usap
na sakláw ng̃ kaisipán upáng bumago sa kanyáng tagláy na kahulugán;
gaya ng̃: _lumakad ka ng̃ MARAHAN_, _bumasa kayó ng̃ MADALÎ_,
_tumakbó siyá ng̃ MATULIN_; mg̃a pagbabadyáng ang mg̃a pangbagong
_marahan_, _madalî_, _matulin_ ay siyáng bumabago sa mg̃a pangwatas
na _lumakad_, _bumasa_ at _tumakbó_.
G. ¿Alín pang mg̃a salitâ ang maáarìng samahán ng̃ pangbago?
N. Bukód pa sa pangwatas ay maáarì ring sumama ang pangbago sa
pangturing (ó adjetivo), sa kapuwà pangbago at kung minsa’y sa
pangdiwà (ó sustantivo); hal.: _totoóng PANG̃IT_, _lubhâng MALAYÒ_,
_labis na KAGANDAHAN_.
G. ¿Alín ang kaibhán ng̃ pangbago sa pangturing?
N. Ang pangbago ay naiibá sa pangturing dahil sa itó’y lagìng
kasakasama ng̃ pangdiwà at yaó’y kaakibat na madalás ng̃ pangwatas.
Marami ng̃âng salitâng pangturing ang ginágamit din sa pangbago,
ng̃unì’t itó’y nagkakahulugán ng̃ mg̃a bagay na hindî tiyák, at
lagìng na sa bilang na íisá, mg̃a bagay ó dahiláng malinaw na
makikilala sa lamán ng̃ pang̃ung̃usap ó ng̃ kaisipán. Ang bagay na
itó’y lalòng maliliwanagan sa pamamagitan ng̃ isáng halimbawà. Kung
sabihing _ang TUBIG ay MALINAW_, at _itóng TAO ay MABUTI_ ay hindî
mapag-áalinlang̃anang ang mg̃a salitâng _malinaw_ at _mabuti_ ay
kapuwà pangturing na kinasasamahan ng̃ mg̃a pangdiwàng _tubig_ at
_tao_. Ng̃unì’t kung sabihin namáng _MANG̃USAP kang MALINAW_, at
_SUMULAT siyáng MABUTI_, ang mg̃a salitâ ritong _malinaw_ at _mabuti_
ay mg̃a pangbago at hindî mg̃a pangturing, sapagkâ’t ang kaniláng
kinasasangkapán ay mg̃a pangwatas na _mang̃usap_ at _sumulat_.
G. ¿May iláng urì ang mg̃a salitâng pangbago?
N. May dalawá katulad ng̃ salitâng pangturing: _dalisay_ (ó simple)
at _mayhalò_ (ó compuesto). Gaya nang ipinaliwanag, _dalisay_ ay ang
ugát na walâng sangkáp, gaya ng̃ _dito_, _diyán_, _doón_, _labis_,
_lubhâ_, _lalò_, _oo_, _hindî_, _totoó_, atbp.; at _mayhalò_ ay ang
ugát na may sangkáp, na itó’y mangyayari sa pag-áangkáp ng̃ _ma_, gaya
ng̃ _matulin_, _marahan_, _malinaw_, _mabuti_, _masamâ_, _madalî_,
_malimit_, _malayò_, _madalang_, _marami_, atbp.
G. ¿Ang mg̃a pangbago ay maáarì rin bang gawíng salitâng pangtaás
(ó superlativo) at pangbawas (ó diminutivo)?
N. Maáarì rin pò; ang pagbubuô sa pangtaás ay inúulit ang buông
salitâng pangbago, gaya ng̃ _mabuting mabuti_, _masamâng masamâ_,
_malinaw na malinaw_, _mahusay na mahusay_, atbp.; ang sa pangbawas
ay inúulit lamang ang unang dalawáng pantíg ng̃ salitâ kung
itó’y may tatló, at kung may dalawá ay inúulit namáng buô, gaya
ng̃ _maminsanminsan_, _manakanaka_, _mámayámayâ_, _mabutibuti_,
_maigiigi_, _inótinót_, _untîuntî_, _dahandahan_, atbp.