G. ¿Saánsaán ginágamit ang anyông _magpa_?
N. Ang talagáng kátuturán nitóng _magpa_ kung naáangkáp sa salitâng
ugát ay ang mag-utos ó magtulot ó mamanhík sa kanino man na gawín ang
anó mang bagay sang-ayon sa kátuturáng tagláy ng̃ ugát. Gayón man,
upáng matalastás ang ibá’t ibáng kágamitán na kanyáng sinásakláw ay
náitó ang mg̃a tuntunin ng̃ sa kanyá’y paggamit.
I.--Ginágamit ang _magpa_ sa mg̃a pangwatas na nagbabadyá ng̃
pag-úutos ng̃ isáng tao sa sino man na gawín ang iniúutos sang-ayon
sa kahulugán ng̃ ugát, hal.: sa gawâ ay magpagawâ, sa tahî ay
magpatahî, sa tindá ay magpatindá, sa lutò ay magpalutò, sa lakad
ay magpalakad, sa ligò ay magpaligò, sa basa ay magpabasa, sa sulat
ay magpasulat, sa taním ay magpataním, sa lang̃óy ay magpalang̃óy,
atbp.
II.--Tungkól sa mg̃a ugát na nagpapahayag ng̃ anó man at magawâng
pangwatas dito sa anyông _magpa_ ay nagbabadyá ng̃ pagkakawang gawâ
ng̃ isá sa sino man sang-ayon sa kátuturán ng̃ ugát, hal.: sa buhay
ay magpabuhay, sa kain ay magpakain, sa inóm ay magpainóm, sa tirá
ay magpatirá, sa damít ay magparamít, atbp.
III.--Hinggíl namán sa mg̃a ugát na nagsusulit ng̃ mg̃a likás na
pangyayari ay nagagawâ ring pangwatas sa _magpa_, na ang kátuturá’y
lumikhâ ng̃ anó man sang-ayon sa ugát, na, tang̃ìng magagawâ ng̃
Dios ó ng̃ katalagahán, hal.: sa kulóg ay magpakulóg, sa kidlát ay
magpakidlát, sa araw ay magpaaraw, sa ulán ay magpaulán, sa bagyó ay
magpabagyó, sa lindól ay magpalindól, sa bahâ ay magpabahâ, atbp.
Ang gayóng paglikhâ ay magagawâ rin kung minsan ng̃ sino mang tao,
hal.: sa alon ay magpaalon, sa hang̃in ay magpahang̃in, sa tunóg ay
magpatunóg, sa ugong ay magpaugong, atbp.
IV.--Kung naáangkapán ng̃ _magpa_ ang mg̃a ugát na nagbabadyá ng̃
panahón ay nagtatagláy ng̃ kahulugáng pag-úutos sa ibá ó dilì kayâ’y
kusà sa kanyáng sarili na magpatirá ó magpabayàng abutin ng̃ anó
man sang-ayon sa ugát, hal.: sa gabí ay magpagabí, sa tanghalì ay
magpatanghalì, sa umaga ay magpaumaga, sa hapon ay magpahapon, sa
hating-gabí ay magpahating-gabí, atbp.
V.--Ukol sa ibá’t ibáng ugát na nagbabadyá ng̃ anó man ay
naipangwawatas din sa _magpa_, at ang mg̃a itó’y nagkakahulugán ng̃
tikís ó kusàng paggawâ ng̃ sino man sa kanyáng sarili sang-ayon
sa isinasaysáy ng̃ ugát, hal.: sa gandá ay magpagandá, sa buti ay
magpabuti, sa araw ay magpaaraw, sa ulán ay magpaulán, sa lamíg ay
magpalamíg, sa hang̃in ay magpahang̃in, sa anod ay magpaanod, atbp.
VI.--Nagtatagláy ng̃ kahulugán ang mg̃a pangwatas na binaybáy sa
_magpa_ ng̃ paghing̃î ó pagbibigáy ng̃ anó man sang-ayon sa kátuturán
ng̃ ugát, hal.: sa limós ay magpalimós, sa buwís ay magpabuwís, sa
utang ay magpautang, sa sanglâ ay magpasanglâ, sa tubò ay magpatubò,
sa hirám ay magpahirám, atbp.
VII.--Kung ang anyông _magpa_ ay alisán ng̃ _g_ at ang natirá’y
iangkáp sa mg̃a ugát na nagbabadyá ng̃ anó man ay nagtatagláy ng̃
kahulugáng maparoón sa isáng dako ó poók ó kayâ’y maparoón sa kanino
man ó saán man ó kailan man, hal.: sa ibabâ ay mapaibabâ, sa itaás
ay mapaitaás, sa sulok ay mapasulok, sa siksík ay mapasiksík, sa iyó
ay mapaiyó, sa akin ay mapaakin, sa silang̃anan ay mapasilang̃anan,
sa kalunuran ay mapakalunuran, sa araw ay mapaaraw, sa gabí ay
mapagabí, sa hapon ay mapahapon, atbp.