G. ¿Alín ang mg̃a pátakarán sa paggamit ng̃ anyông itó?
N. Sa mg̃a pangwatas natin na siyáng binubukalán ng̃ ating mg̃a
salitâ, itóng _mang_ ay isá sa mg̃a nagtatagláy ng̃ malakíng tulong,
kayâ’t siyá ay nábibilang sa pang̃atló ng̃ mg̃a pang̃ulong anyông
pangbalak. Ang anyông _mang_ ay ginágamit dito sa mg̃a tuntuning
sumúsunód:
I.--Ginágamit ang _mang_ sa pagbabadyá ng̃ mg̃a gawâ ó kilos na
karamihan, na nanggaling sa mg̃a ugát na binaybáy sa _um_ at _mag_ na
íisá ang kahulugán, hal.: sa kain ay mang̃ain, sa pitás ay mamitás,
sa kuha ay mang̃uha, sa buhay ay mamuhay, sa lurâ ay manglurâ, sa
amóy ay mang̃amóy, sa paos ay mamaos, sa malát ay mamalát, atbp.
II.--Ang karamihan sa salitâng ugát na nagbabadyá ng̃ ibá’t ibáng
bagay ó gawàin ay binabaybáy rin dito sa _mang_, at kung gayó’y
nagkakahulugán ng̃ pagtupád sa hawak na tungkulin, hal.: sa sing̃íl
ay maning̃íl, sa tahî ay manahî, sa aral ay mang̃aral, sa kahoy ay
mang̃ahoy, atbp.
III.--Ang mg̃a kasangkapang patalím ay binabaybáy sa _mang_ na ang
kahulugá’y gumamit ó magtagláy ng̃ náturang patalím, hal.: sa baríl
ay mamaríl, sa kanyón ay mang̃anyón, sa sandata ay manandata, sa
sundáng ay manundáng, sa palakól ay mamalakól, sa iták ay mang̃iták,
sa tabák ay manabák, atbp.
IV.--Nagagawâ ring pangwatas dito sa _mang_ ang mg̃a ng̃alan ng̃
táhanan, bayan, bundók, bukid, atbp. na ang kahulugá’y manirahan ó
mamuhay ó maglakbáy, hal.: sa bayan ay mamayan, sa bundók ay mamundók,
sa bahay ay mamahay, sa bukid ay mamukid, sa parang ay mamarang, sa
gubat ay manggubat, atbp.
V.--Dito sa _mang_ ay nagagawâ ring pangwatas ang iláng ng̃alan ng̃
sasakyán na ang kátuturá’y maglakbáy sa pamamagitan ng̃ náturang
sasakyán, hal.: sa bangkâ ay mamangkâ, sa kalesa ay mang̃alesa, sa
kiles ay mang̃iles, sa kabayo ay mang̃abayo, sa karo ay mang̃aro,
atbp.
VI.--Ang mg̃a ng̃alan ng̃ kasúutan ay nagagawâ ring pangwatas sa
anyông _mang_ na ang kahulugá’y magsuút ó gumamit ó magtagláy, hal.:
sa barò ay mamarò, sa salawál ay manalawál, sa panyô ay mamanyô,
sa tapis ay manapis, sa salamín ay manalamín, atbp.
VII.--Ang mg̃a ugát na tumutukoy sa mg̃a bagay na matatagpùán sa
dagat, ilog, bundók, bukid, atbp. ay nagagawâ ring pangwatas dito
sa anyông _mang_, na, ang kahulugá’y mang̃asó, mang̃isdâ, humanap
ó kumuha sang-ayon sa kápakanán ng̃ isá’t isá, hal.: sa duhat ay
mangduhat, sa ibon ay mang̃ibon, sa isdâ ay mang̃isdâ, sa palakâ ay
mamalakâ, sa palós ay mamalós, sa usá ay mang̃usá, atbp.
VIII.--Ang mg̃a kasangkapan sa paghuli ng̃ anó man ay ipinangwawatas
din dito sa _mang_ na ang kahulugá’y manghuli sa pamamagitan ng̃
náturang kasangkapan, hal.: sa bing̃uwít ay maming̃uwít, sa pukot ay
mamukot, sa lambát ay manglambát, sa dala ay mangdala, sa salapáng
ay manalapáng, sa kitáng ay mang̃itáng, sa baklád ay mamaklád, atbp.
IX.--Ginágamit din ang _mang_ sa mg̃a ugát na nagbabadyá ng̃
paglulupít ó pananaksíl ng̃ isá sa isá, magíng itó’y ginanáp sa
pamamagitan ng̃ patalím at magíng pamalò ó kamáy ng̃ tao, hal.: sa
saksák ay manaksák, sa sakál ay manakál, sa bugbóg ay mangbugbóg, sa
palò ay mamalò, sa tampál ay manampál, sa sipà ay manipà, sa tadyák
ay manadyák, sa sakít ay manakít, sa kurót ay mang̃urót, sa suntók
ay manuntók, atbp.