Pangtiyák ng̃ anyông “MAG”
GURÒ. ¿Alín namán ang pangtiyák nitóng _mag_?
NAG-AARAL. Lahát ng̃ mg̃a anyông pangbalak sa Wikàng Tagalog na dî
miminsan nang násabi ay may katapát ó katugmâng anyông pangtiyák na
hindî lamang íisá kundî marami. Karaniwang gawín upáng ang anyông
pangbalak ay magíng pangtiyák ay ginagawâng _p_ ang mg̃a unang titik
niyaóng nagpapásimulâ sa _m_, maliban lamang ang ilán na hindî
nangyayari ang ganitóng pagbabago.
Sang-ayon sa paraáng katutukoy, _pag_ ang siyáng pangtiyák nitóng
_mag_. Itó namáng _pag_ ay nang̃áng̃ailang̃an ng̃ tulong ng̃ mg̃a
pang̃ulong anyô sa pangtiyák na _in_, _i_ at _an_, na susog sa bagay
na itó ang _pag_ ay nagigíng _pag-in_, _ipag_ at _pag-an_. Bukód sa
mg̃a pangtiyák na itó, ang _mag_ ay mayroón pang tatlóng pangtiyák
ding katugmâ, na, dilì ibá’t ang _in_, ang _i_ at ang _an_ na walâng
_pag_. Dapat matantô na ang _pag-in_ ay bihiràng gamitin, sapagkâ’t
ang karamihang ugát na náuukol sa kanyá ay binabaybáy na sa _in_.
Gayón man, ang _pag-in_ ay kailang̃an din kung minsan, lalòng lalò na
kung tumutukoy sa mg̃a salitâng nagbabadyá ng̃ pag-úutos ó panunuyò.
G. Yamang ang _in_, _i_ at _an_ ay napag-ukulan na ng̃ kaníkaniyáng
pag-áaral, ¿anó namán ang tinátawag na anyông _ipag_?
N. Tinátawag na anyông _ipag_ ang pangwatas na may pang-angkáp
na _ipag_ sa salitâng ugát, gaya ng̃ _ipag-utos_, _ipagbilin_,
_ipagsama_ na mg̃a pangtiyák na pangwatas ng̃ _mag-utos_, _magbilin_
at _magsama_.
G. ¿Anó ang tinátawag na anyông _pag-an_?
N. Tinátawag na anyông _pag-an_ ang pangwatas na may pang-angkáp
na _pag_ at may sugpóng na _an_ sa ugát, gaya ng̃ _pagsalitâan_,
_pagkalooban_, _pagbintang̃án_, na mg̃a pangtiyák na pangwatas ng̃
_magsalitâ_, _magkaloób_ at _magbintáng_.
G. ¿Anó ang tinátawag na anyông _pag-in_?
N. Tinátawag na anyông _pag-in_ ang pangwatas na may pang-angkáp
na _pag_ at may sugpóng na _in_ sa salitâng ugát, gaya ng̃
_pag_-awit_in_, _pag_dasal_in_, _pag_sayaw_in_ na mg̃a pangtiyák na
pangwatas ng̃ _mag_-awit, _mag_dasál at _mag_sayáw.
G. ¿Alínalín ang mg̃a panutong dapat taluntunín sa pagbabaybáy ng̃
mg̃a pangtiyák ng̃ anyông _mag_?
N. Ang pagbabaybáy sa _in_, _i_ at _an_ ay dapat ibatay ng̃ sa
mg̃a anyông _in_, _i_ at _an_; ang sa _ipag_ ay gaya rin ng̃ sa _i_
na sining̃itan lamang ng̃ _pag_ sa gitnâ ng̃ ugát at ng̃ násabing
_i_; ang sa _pag-an_ ay gaya ng̃ sa anyông _an_ na inangkapán ng̃
_pag_ sa ugát; at ang sa _pag-in_ ay paris din ng̃ sa anyông _in_
na inangkapán namán ng̃ _pag_ sa salitâng ugát.
Isáisá nating baybayín ang mg̃a náturang pangtiyák ng̃ _mag_ at kunin
nating halimbawà ang mg̃a pangwatas na _magsaing_ at _magmana_ na
ang una’y nagtatapós sa pangtinig at ang ikalawá’y sa ting̃ig (ó
vocal).