G. ¿Alínalín ang mg̃a tuntunin sa paggamit nitóng anyông _an_?
N. Itóng _an_ ay siyáng ikatló sa bilang ng̃ mg̃a anyông pangtiyák,
at dahil dito’y hindî mapag-áalinlang̃anang sambitin na siyá’y isá
rin sa mg̃a nagbibigáy ng̃ malakíng tulong sa mg̃a pangwatas na
hindî tiyák sa ating sariling wikà. Itóng mg̃a sumúsunód ang mg̃a
pátakarán ng̃ sa kanyá’y paggamit:
I.--Ginágamit ang _an_ sa mg̃a pangwatas na nagbabadyá ng̃ dako ó poók
na kinaroroonán ng̃ anó man, lalòng lalò na sa panahóng nakaraán,
hal.: sa tapon ay tinapunan, sa lagáy ay nilagyán, sa silíd ay
sinidlán, sa tayô ay tinayùán, sa sulót ay sinulután, sa pasak ay
pinasakan, atbp.
II.--Ginágamit ang _an_ sa mg̃a pangwatas na nagbabadyá ng̃ pagbibigáy
ó pagkuha ng̃ anó man kailan ma’t itó’y tiyák, hal.: sa bigáy ay
bigyán, sa handóg ay handugán, sa alay ay alayan, sa bilí ay bilhán,
sa dalá ay dalhán, sa bawas ay bawasan, sa kuha ay kunan, sa hing̃î
ay hing̃án, atbp.
III.--Ginágamit din ang _an_ sa mg̃a pangwatas na nagsusulit ng̃
pang̃ang̃aral ó pagtawag sa sino man kailan ma’t tiyák itó, hal.:
sa aral ay aralan, sa hatol ay hatulan, sa turò ay turùan, sa tawag
ay tawagan, sa sigáw ay sigawán, sa kawáy ay kawayán, sa bulóng ay
bulung̃án, sa anás ay anasán, atbp. Ang ilán sa mg̃a pangwatas na
itó ay binabaybáy sa pangtiyák na _pag-an_ na siyáng katugmâ ng̃
_mag_, hal.: sa sabi ay pagsabihan, sa usap ay pang̃usapan, atbp.
IV.--Ginágamit ang _an_ sa mg̃a salitâng ugát na nagbabadyá ng̃
mg̃a gawíng likás ng̃ damdamin kailan ma’t tumutukoy sa sino man,
hal.: sa ting̃ín ay tingnán, sa masíd ay masdán, sa amóy ay amuyán,
sa hawak ay hawakan, sa dilà ay dilàan, atbp. May ilán sa bagay na
itó ang ginágamit sa _in_ gaya ng̃ lasáp ay lasapín, ng̃ diníg ay
dinggín, ng̃ tanáw ay tanawín, atbp.
V.--Ang mg̃a salitâng pangdiwà na nagbabadyá ng̃ anó man at sugpung̃án
ng̃ anyông _an_ at ulitin ó dalawahín ang buông salitâng ugát na
násabi ay nagkakahulugán ng̃ kaliitan ó kawalâng kabuluhán ng̃
isáng bagay, hal.: sa tao ay taútauhan, sa bahay ay baháybahayan,
sa pusà ay pusàpusàan, sa lang̃it ay lang̃ítlang̃itan, sa santól
ay santúlsantulan, at ibá pa. Kung ang ugát ay may tatló ó apat na
pantíg ay sukat ng̃ ulitin ang unang dalawáng pantíg niyá, hal.: sa
tinapay ay tinátinapayan, sa salawál ay salásalawalan, atbp.
VI.--Ang mg̃a salitâng ugát na nagbabadyá ng̃ anó man sang-ayon
sa kápakanán ng̃ bawà’t isá at másungpung̃an ng̃ _an_ ay nagigíng
salitâng ang kahulugá’y poók ng̃ karamihan, hal.: sa bahay ay
bahayán, sa santól ay santulan, sa manggá ay manggahan, sa saging
ay saging̃án, sa bayan ay bayanán, sa duhat ay duhatán, atbp.