G. ¿Kailán ginágamit ang pang̃ulong anyông itó?
N. Sa ibá’t ibáng pangkát na náuuwî sa sarìsarìng bagay. Náritó ang
mg̃a tuntuning sumúsunód ukol sa kanyáng paggamit:
I.--Sa pagpapahayag ng̃ pagbabago ng̃ anó man, hal.: pumutî, umitím,
pumulá, lumakí, lumiít, umuntî, tumaás, bumabà, atbp.
II.--Sa pagsusulit ng̃ pagbabago ng̃ katawán ng̃ tao ó hayop, hal.:
pumayát, tumabâ, umunlád, lumakí, tumaás, tumangkád, pumandák,
gumalíng, lumubhâ, sumamâ, bumuti, atbp. Ang ilán nitó’y ginágamit
sa _mag_, gaya ng̃ magbuntís, maghirap, maglubhâ atbp.
III.--Sa pagsasaysáy ng̃ kilos na kinukusà ng̃ tao, hal.: lumakad,
tumakbó, gumapang, tumaób, dumapâ, tumagilid, umupô, lumuhód,
tumindíg, tumihayà, tumalón, lumusong, lumang̃óy, lumuksó, atbp.
IV.--Sa pagsasabi ng̃ mg̃a katutubòng gawî ng̃ katawán, hal.: lumuhà,
umiyák, tumang̃is, dumahák, lumurâ, sumuka, kumain, lumamon, uminóm,
lumagók, kumamot, humikáb, bumahín, atbp.
V.--Sa pagbabadyá ng̃ mg̃a sariling gawî ng̃ damdamin kung sinasadyâ,
hal.: tuming̃in, duminíg, umamóy, lumasáp, numamnám, humipò, dumumí,
atbp. Ang ilán nitó’y ginágamit sa _mag_, gaya ng̃ magmasíd, magmalas,
atbp.
VI.--Sa pagsusulit ng̃ kusàng pagsirà, paglupít ó pagsakít, hal.:
pumatáy, sumugat, sumunog, sumirà, gumibâ, bumasak, bumalì, sumuntók,
pumutók, kumurót, kumalabít, tumampál, sumikad, sumipà, atbp.
VII.--Sa pagpapahayag ng̃ sarìsarìng katayùán ng̃ halaman, hal.:
tumubò, sumuplíng, sumibol, lumitáw, lumakí, tumaás, lumagô, lumusóg,
tumabâ, umunlád, umusbóng, sumang̃á, sumariwà, atbp. Ang ilán nitó’y
ginágamit sa _mag_, _mang_ ó _ma_, gaya ng̃ mag-ugát, mamulaklák,
maunsiyamî, atbp.
VIII.--Sa pagsasaysáy ng̃ ibá’t ibáng kilos ó galáw ng̃ tubig, hal.:
bumukál, bumalong, lumakí, bumuhâ, lumiít, kumati, umalon, tumapon,
umagos, tumilansík, atbp.
IX.--Sa pagsasabi ng̃ paggawâ ng̃ anó man sa ibá, hal.: gumupít,
gumamót, kumamot, sumukláy, umahit, kumapit, tumang̃an, humilot,
atbp.
X.--Sa pagsasaád ng̃ mg̃a kilos na may tinatanggáp ang kumikilos
ó ang gumagawâ, hal.: umutang, bumilí, umabót, humuli, sumunggáb,
dumaklót, kumuha, tumanggáp, atbp.
XI.--Sa pagbabadyá ng̃ mg̃a kilos ng̃ dalawá, kailan ma’t tumutukoy
lamang sa íisá, hal.: sumama, sumabáy, sumunód, sumalo, sumunò,
tumirá, atbp. Kung bumabanggít sa dalawá ay ginágamit sa anyông
_mag_, gaya ng̃ magsama, magsabáy, magsunód, magsalo, atbp.
XII.--Sa pagsusulit ng̃ lagáy ng̃ panahón at ng̃ lakad ng̃ ibá’t ibáng
tangláw sa kalang̃itán, hal.: umaraw, umulán, umumaga, tumanghalì,
humápon, gumabí, humatinggabí, sumikat, sumilang, lumiwanag, dumilím,
kumulimlím, kumisláp, numingníng, atbp. Tumutukoy rin kung minsan
sa mg̃a anyông _mag_ at _mang_, paris ng̃ magdilím, mamanaag, atbp.
XIII.--Sa pagsasaád ng̃ mg̃a katutubòng pangyayari sa pang̃anorin at
sa katalagahán, hal.: humang̃in, bumagyó, umulán, umambón, kumidlát,
kumulóg, lumindól, atbp.
XIV.--Sa pagsasaysáy ng̃ pagsigíd ó pagkagát ng̃ anó mang hayop,
hal.: kumagát, sumigíd, tumukâ, sumakmál, pumupog, kumamot, sumuwák,
sumipà, atbp.
XV.--Sa pagsasabi ng̃ mg̃a sigáw ó huni ng̃ anó mang hayop, hal.:
sumigáw, humuni, umung̃al, tumahól, ng̃umiyáw, tumilaok, sumiyáp,
kumakag, atbp.
XVI.--Sa pagbabadyá ng̃ mg̃a sarìsarìng pagtugtóg ó pag-awit na
ginagawâ ng̃ tao sa sarili niyá ó sa ibá’t ibáng kasangkapan, hal.:
umawit, kumantá, tumugtóg, humihip, tumipâ, sumutsót, pumito, atbp.
XVII.--Sa pagsusulit ng̃ nahihinggíl sa poók ó dako, hal.: lumapit,
lumayô, gumitnâ, tumabí, dumoón, dumito, dumiyán, pumarito, pumaroón,
pumarini, pumariyán, atbp.
XVIII.--Sa paggamit ng̃ ibá’t ibáng hugis ng̃ kasangkapan sa paggawâ
ng̃ anó man, hal.: sa baríl ay bumaríl, sa sibát ay sumibát, sa sumpít
ay sumumpít, sa bató ay bumató, sa lagarì ay lumagarì, sa paít ay
pumaít, sa guntíng ay gumuntíng, sa tabò ay tumabò, sa saguwán ay
sumaguwán, sa timbâ ay tumimbâ, atbp.