G. ¿Anó ang mg̃a _panahón ng̃ pangwatas_ (ó tiempos del verbo)?
N. Tinátawag na mg̃a panahón ng̃ pangwatas, yaóng ibá’t ibáng panig
ng̃ pagbabaybáy (ó conjugación) na nagpapakilala ng̃ panahóng ginagawâ
ó nangyayari ang kátuturán ng̃ pangwatas.
G. ¿Ilán ang mg̃a panahón ng̃ pangwatas na dapat gamitin?
N. Ang mg̃a panahóng itó, kung talagáng titiyaking maigi ay may
tatló lamang na siyáng matatawag na _ganáp_: ang _kasalukuyan_ (ó
presente), ang _nakaraán_ (ó pasado) at _haharapín_ (ó venidero),
ng̃unì’t itóng dalawáng náhuhulí ay hinahatì pa sa ibá’t ibáng bahagi.
G. ¿Ilán ang mg̃a panahóng sakláw ng̃ ayos panghiwatig (ó modo
indicativo)?
N. Sa Wikàng Tagalog ay apat lamang: _kasalukuyan_ (ó presente),
_nakaraán_ (ó pretérito perfecto), _nakaraán na_ (ó pretérito
pluscuamperfecto) at _haharapín_ (ó futuro). Sa ibáng pangwatas ay
may isá pang panahóng idinaragdág na tinátawag na _kararaán pa_ (ó
pretérito imperfecto).
G. ¿Anó ang ipinahahayag ng̃ kasalukuyan ng̃ panghiwatig (ó presente
de indicativo)?
N. Ang kasalukuyan ng̃ panghiwatig ay nagbabadyáng ang kátuturán
ng̃ pangwatas ay ginaganáp, ginagawâ ó nangyayari sa ng̃ayón, hal.:
_Akó’y bumabasa_, _siyá’y sumusulat_, _silá’y naglalarô_.
G. ¿Anó ang sinasaysáy ng̃ _nakaraán_ (ó pretérito perfecto)?
N. Ang nakaraán ay nagsasaysáy na ang kátuturán ng̃ pangwatas ay
nangyari ó lumipas na, hal.: _Siyá’y nag-aral_, _akó’y natulog_,
_tayo’y naglakád_.
G. ¿Anó ang ibinabadyá ng̃ _nakaraán na_ (ó pluscuamperfecto)?
N. Ang nakaraán na, ay nagbabadyá na ang kátuturán ng̃ pangwatas ay
nangyari na, higít pa sa panahóng nakaraán; hal.: _nakasulat na akó
nang dumating ang liham_; _nang umulán ay nakapaligò na siyá_.
G. ¿Anó ang sinasabi ng̃ panahóng haharapín (ó futuro)?
N. Ang haharapín ay nagsasaysáy na ang kátuturán ng̃ pangwatas ay
mangyayari, gagawín ó gaganapín, hal.: _Akó’y mang̃ing̃isdâ_, _siyá’y
maglalakbáy_, _tayo’y magpupulong_.
G. ¿Ilán ang panahóng sakláw ng̃ ayos pang-utos (ó modo imperativo)?
N. Íisá pò lamang, at ang isáng itó’y tinátawag na kasalukuyan (ó
presente), sapagkâ’t ang salitâng nagbabadyá ng̃ pag-úutos, panunuyò,
at ibá pa ay sápilitáng na sa panahóng násabi, kahì’t na ang pag-úutos
na itó at panunuyò ay ginaganáp ó gaganapín pagkátapos; hal.: Itóng
sulat ay _dalhín_ mo ng̃ayón, ó itóng sulat ay _dalhín_ mo bukas.
Dapat matantô na ang panahóng itó ay walâng unang katawán, (ó primera
persona) sapagkâ’t hindî mangyayari kailan man na ang isáng nag-úutos
ay mag-utos sa kanyáng sarili.
G. ¿Ilán ang panahóng sakláw ng̃ ayos pangsukob (ó modo subjuntivo)?
N. Tatló lamang: kasalukuyan (ó presente), nakaraán (ó pasado) at
haharapín (ó futuro).
G. ¿Anó ang sinasaysáy ng̃ panahóng kasalukuyan?
N. Ang nagbabadyá ng̃ ginaganáp ó nangyayari sa ng̃ayón kailan ma’t
nagkakahulugán ng̃ pagnanais ó pakikibagay, hal.: Kung _bumabasa_
akó ay sumusulat ka; kung _kumakain_ ka ay huwág kang maglalarô.
G. ¿Anó ang ipinahahayag ng̃ panahóng nakaraán?
N. Ang panahóng nakaraán ay nagpapahayag na ang kátuturán ng̃
pangwatas ay nangyari na, at nagkakahulugán ng̃ pagnanais ó
pakikibagay; hal.: _bumasa_ ka sana at akó’y babasa rin; kung ikáw’y
_lumakad_ ay nakita mo sana ang prusisión.
G. ¿Anó ang ibinabadyá ng̃ panahóng haharapín?
N. Ang panahóng haharapín ay nagbabadyáng ang kátuturán ng̃
pangwatas ay mangyayari ó gagawín, at nagkakahulugán ng̃ pagnanasà
ó pakikibagay; hal.: kung _áalís_ ka’y sabihin mo sa akin; kung
_babasa_ ka ay bumasa ka ng̃ marahan.