_Bilang na íisá_ _Bilang na dalawá ó marami_
Pangtukoy Akó. Pangtukoy { Tayo ó kamí.
{ Kitá ó katá.
Pang-arì { Akin. Pang-arì { Atin ó natin.
{ Ko. { Amin ó namin.
{ Kanitá ó nitá.
{ Natá ó ta.
Panglayon Sa akin. Panglayon { Sa atin, sa amin.
{ Sa kanitá, sa natá.
G. ¿Kailan ginágamit ang na sa lagáy na pangtukoy?
N. Gaya na ng̃ namalas ang pangtukoy ay may apat na urì na may ibá’t
ibáng kágamitán: _akó_ sa íisá, at _tayo_, ó _kamí_ at _kitá_ ó
_katá_ sa dalawá ó marami.
_Unang urì._--Ginágamit ang _akó_ kailan ma’t inihahalili sa ng̃alan
ng̃ táong nang̃ung̃usap, hal.: _Akó ay mahirap_, ibig sabihin nitó’y
mahirap ang táong nagsasalitâ, na kung ang táong itó sa halimbawà’y
nang̃áng̃alang Pedro, ang salitâng yaó’y katumbás ng̃ _Si Pedro ay
mahirap_.
_Ikalawá._--Ginágamit ang _tayo_ kung tumutukoy sa dalawá ó marami,
kailan ma’t ang táong nang̃ung̃usap at ang táong kinakausap ay
nasásakláw kapwà at ibá pa, hal.: _Tayong mg̃a pilipino ay
marurunong_, ibig sabihin ng̃ halimbawàng itó na marunong ang
nagsasalitâ, sakláw ang kanyáng kausap at patí ng̃ ibáng kababayan
natin.
_Ikatló._--Ginágamit namán ang _kamí_ sa dalawá rin ó marami,
kailan ma’t ang táong nagsasalitâ ay hindî sinásakláw ang kanyáng
kausap kundî ang ibáng kababayan ó kasamahán niyá, hal.: _Kamíng
mg̃a pilipino ay marurunong_, ibig sabihin nitó’y marunong ang
nang̃ung̃usap sakláw ang kanyáng mg̃a kalahì ó kasama kayâ, ng̃unì’t
ang kausap ay hindî nasásakláw.
_Ikaapat._--Ginágamit ang _kitá_ ó _katá_ kailan ma’t tumutukoy sa
dalawá lamang at hindî maáarìng humigít dito, at ang dalawáng nátura’y
ang nang̃ung̃usap at ang kinakausap; hal.: _kitá ay marunong_, ó
_katá ay marunong_, mg̃a salitâng katumbás na sabihing _kitá ó katáng
dalawá ay marunong_.
G. ¿Kailán ginágamit namán ang na sa pang-arì?
N. Dapat munang matantô na ang pang-arì ay may limáng urì na, kung
gamiti’y nagkakaibáibá: _Akin_ ó _ko_ kung sa íisá at _atin_ ó
_natin_, _amin_ ó _namin_, _kanitá_ ó _nitá_ at _natá_ ó _ta_ kung
sa dalawá ó marami.
_Unang urì._--Sa íisá’y ginágamit ang _akin_ kailan ma’t itó’y náuuná
sa pangdiwà ó pangwatas, at _ko_ kailan ma’t náhuhulí sa mg̃a itó;
hal.: Ang _aking_ bahay ay marikít, ó ang bahay _ko_ ay marikít.
_Ikalawá._--Sa dalawá ó marami’y ginágamit ang _atin_ ó _natin_
kailan ma’t ang nagsasalitâ’y sinásakláw ang kanyáng kausap at ibá
pa. Dapat gamitin ang _atin_ kailan ma’t náuuná itó sa pangdiwà ó
pangwatas, at _natin_ kailan ma’t náhuhulí, hal.: Ang ating baya’y
lubhâng magandá, ó ang bayan nati’y lubhâng magandá.
_Ikatló._--Sa bilang na dalawá ó marami’y ginágamit din ang _amin_
ó _namin_ kailan ma’t ang nang̃ung̃usap ay hindî sinásakláw ang
kinakausap kundî ang ibáng kasamahán ó kapanalig niyá. Dapat gamitin
ang _amin_ kailan ma’t náuuná sa pangdiwà ó pangwatas, at _namin_
kailan ma’t náhuhulí, hal.: Ang aming lupà ay malawak, ó ang lupà
namin ay malawak.
_Ikaapat._--Ang _kanitá_ ó _nitá_ ay ginágamit sa dalawáng dalawá
lamang at dî maáarìng humigít, kailan ma’t tang̃ìng tumutukoy ó
sumasakláw sa dalawáng nag-úusap. Ginágamit ang _kanitá_ kung na sa
una ng̃ pangdiwà ó pangwatas at _nitá_ kung na sa hulí nitó, hal.:
Ang kanitáng bahay ay muntî, ó ang bahay nitá ay muntî.
_Ikalimá._--Ang _natá_ ó _ta_ ay ginágamit din sa dalawáng dalawá
lamang na nakákatulad ng̃ _kanitá_ ó _natá_. Ang kaibhán lang niyó’y
hindî maáarìng gamitin sa una at hulihán ng̃ pangdiwà ó pangwatas
na dî gaya nitó, kundî sa hulíng hulí lamang, hal.: Ang bahay natá
ay muntî, ó ang bahay ta ay muntî.
G. ¿Kailán namán ginágamit ang na sa panglayon?
N. Dapat din munang matantô na ang panglayon ay may apat na urì na
kung gamiti’y may ibá’t ibáng kahulugán: _sa akin_ kung sa íisá, at
_sa atin_, _sa amin_ at _sa kanitá_ kung sa dalawá ó marami.
_Unang urì._--Ginágamit ang _sa akin_ kailan ma’t tumutukoy sa íisá,
hal.: Itóng aklát ay sa akin.
_Ikalawá._--Ginágamit ang _sa atin_ kailan ma’t tumutukoy sa dalawáng
nag-úusap at sa ibá pa kung mayroón, hal.: Itóng aklát ay sa atin.
_Ikatló._--Ginágamit ang _sa amin_ kailan ma’t tumutukoy sa
nang̃ung̃usap at sa ibá pang kasamahán nitó, ng̃unì’t hindî nasásakláw
ang kinakausap, hal.: Itóng aklát ay sa amin.
_Ikaapat._--Ginágamit ang _sa kanitá_ kailan ma’t tang̃ìng bumabanggít
sa dalawáng nagpapanayám, hal.: Itóng aklát ay sa kanitá.
G. ¿Paano namán ang pagbábaling ng̃ ikalawáng katawán?
N. Paris ng̃ paraáng sumúsunód: