GURÒ. ¿Anó ang kahulugán ng̃ _Pagkilala_ (ó Analogía)?
NAG-AARAL. Ang bahagi ng̃ Balarilà na nagtuturò’t nagpapakilala ng̃
káhalagahán at tungkulin ng̃ mg̃a pang̃ung̃usap, tagláy ang kaniyáng
pagkakabagobago at ang sariling kátuturán.
G. ¿Anó ang pang̃ung̃usap ó salitâ?
N. Isáng tunóg, ó kayâ’y kabuùan ng̃ mg̃a tunóg na ibinibigkás natin
ang isáng pagkukurò.
G. ¿Anó ang tinátawag na _kaisipán_ (ó oración) sa urì ng̃ Balarilà?
N. Ang dalawá ó ang paglalakiplakip ng̃ mg̃a salitâ na nagbabadyá
ng̃ isáng ganáp na pagkukurò ó ang nagtatagláy ng̃ isáng hustóng
kahulugán. Halimbawà: _Akó’y susulat_; _siyá’y bumabasa_; _silá’y
nag-áaral ng̃ Balarilà_.
G. ¿Ilán ang mg̃a bahaging sakláw ng̃ kaisipán?
N. Sa Wikàng Tagalog ay siyám lamang: _pang-akbáy_ (ó artículo),
_pangdiwà_ (ó sustantivo), _pangturing_ (ó adjetivo), _pangtayô_
(ó pronombre), _pangwatas_ (ó verbo), _pangbago_ (ó adverbio),
_pang-ukol_ (ó preposición), _pangbigkís_ (ó conjunción) at
_pangdamdám_ (ó interjección).
G. ¿Paano ang pagkakabagong nangyayari sa mg̃a bahaging itó ng̃
kaisipán?
N. Ang mg̃a itó’y nagkakábagobago sa pamamagitan ng̃ dalawáng
pang̃ulong kátawagán: _magbaling_ (ó declinar) at _magbaybáy_ (ó
conjugar).
G. ¿Anó ang kahulugán ng̃ _magbaling_?
N. Dalhín sa ibá’t ibáng lagáy (ó caso) ang mg̃a salitâng
pinagbábaling.
G. ¿Alín ang mg̃a salitâng pinagbábaling?
N. Ang _pang-akbáy_, ang _pangdiwà_, ang _pangturing_ at ang
_pangtayô_.
G. ¿Anó namán ang kátuturán ng̃ _magbaybáy_?
N. Ilagáy sa ibá’t ibáng ayos (ó modo), panahón (ó tiempo), bilang
(ó número) at katawán (ó persona), ó kayâ’y ang pagkakabagobagong
nangyayari sa mg̃a salitâng binabaybáy.
G. ¿Alín ang mg̃a salitâng binabaybáy?
N. Ang tang̃ìng binabaybáy ay ang salitâng pangwatas; ng̃unì’t dapat
alamíng sa Wikàng Tagalog ang alín mang pangkát ó bahagi ng̃ kaisipán,
lalòng lalò na ang pangdiwà, pangturing, pangbago at pangtayô ay
maáarìng gawíng pangwatas at baybayín sa pamamagitan ng̃ tulong ng̃
ibá’t ibáng anyô (ó partícula). Lalòng maliliwanagan ang bagay na
itó pagsapit sa kanyáng kinaúukulan.
G. ¿Alín ang mg̃a salitâng hindî nátitinag (ó invariables)?
N. Ang mg̃a salitâng mahirap ó talagáng hindî maáarìng baguhin ay ang
pang-ukol (ó preposición), pangbigkís (ó conjunción) at pangdamdám
(ó interjección).
G. ¿Anó ang dapat mákilala ukol sa mg̃a salitâng pinagbábaling?
N. Sa mg̃a salitâng pinagbábaling ay dapat mákilala ang _kiyás_ (ó
género), ang _bilang_ (ó número) at ang _lagáy_ (ó caso).
G. ¿Anó ang tinátawag na _kiyás_ (ó género)?
N. Tinátawag na kiyás ang pagbabagong nangyayari sa Balarilà upáng
matalastás kung ang isáng pang̃alan ng̃ tao, hayop ó bagay ay
tumutukoy sa lalaki ó sa babae ó sa bagay.
G. ¿Mayroóng ilán ang kiyás sa ating wikà?
N. Tatló: _Kiyás lalaki_ (ó género masculino), _kiyás babae_ (ó
género femenino) at _kiyás sa bagay_ (ó género neutro).
G. ¿Anó ang _kiyás lalaki_?
N. Ang náuukol sa mg̃a pang̃alan ng̃ tao ó hayop na ang kahulugá’y
nahihinggíl ó náuuwî sa kalálakihan, hal.: _Huan_, _amá_, _binatà_.
G. ¿Anó namán ang _kiyás babae_?
N. Ang tumutukoy sa mg̃a pang̃alan ng̃ tao ó hayop na ang kátuturá’y
náuukol sa kabábaihan, hal.: _Huana_, _iná_, _dalaga_, _binibini_.
G. ¿Anó ang _kiyás sa bagay_?
N. Ang náuukol sa mg̃a ng̃alan ng̃ bagay na hindî kiyás lalaki ni
kiyás babae, gaya ng̃ aklát, _panulat_, _bulaklák_, _kahoy_, _bahay_,
_tubig_, atbp.
G. ¿Anó ang tinátawag na _bilang_ (ó número)?
N. Tinátawag na bilang ang pagbabagong nangyayari sa Balarilà upáng
mákilala kung ang isáng salitâ ay náuukol sa íisá ó maraming tao,
hayop ó bagay.
G. ¿Mayroóng ilán ang bilang?
N. Dalawá: _bilang na íisá_ (ó número singular) at _bilang na dalawá
ó marami_ (ó número plural). _Bilang na íisá_, ang tumutukoy sa
pang̃alan ng̃ isáng tao, hayop ó bagay, hal.: _bahay_, _aklát_,
_panulat_. _Bilang na dalawá ó marami_, ang tumutukoy sa pang̃alan
ng̃ dalawá ó maraming tao, hayop ó bagay, hal.: _mg̃a bahay_, _mg̃a
aklát_, _mg̃a panulat_.
G. ¿Anó ang tinátawag na _lagáy_ (ó caso)?
N. Ang kalagayan at mg̃a pangyayari na, matatagpùán sa kaisipán ang
isáng salitâng pinagbábaling hinggíl sa kapwà salitâ.
G. ¿Paano ang pagpapákilala ng̃ ganyáng kalagayan at mg̃a pangyayari?
N. Sa ating wikà’y sa pamamagitan ng̃ mg̃a pang-akbáy (ó artículo)
at mg̃a pang-ukol (ó preposición).
G. ¿Ilán ang mg̃a lagáy sa Wikàng Tagalog?
N. Tatló lamang ang sa kasalukuya’y ginágamit: _pangtukoy_ (ó
nominativo), _pang-arì_ (ó genitivo) at _panglayon_ (ó acusativo).
G. ¿Anó ang tungkulin ng̃ pangtukoy (ó nominativo)?
N. Tukuyin ang pang̃ulo (ó sujeto) na siyáng nagbibigáy ng̃ kahulugán
sa pangwatas (ó verbo), hal.: _Si Pedro_, _siná María_.
G. ¿Anó ang kahulugán ng̃ pang-arì (ó genitivo)?
N. Ang náuukol sa pag-áarì, ó ang tumutukoy sa bagay na itó, hal.:
_Ang aklát ni Lucio_; _ang kay Kikòng panulat_.
G. ¿Anó ang kátuturán ng̃ panglayon (ó acusativo)?
N. Ang tumutukoy sa ng̃alan ng̃ tao ó bagay na siyáng tinutung̃o ó
nilálayon ng̃ pangwatas, hal.: _Paroón ka kay Ricardo_; _maglakbáy
tayo sa Bulakán_.