"De zucht, om u mijn zonderling avontuurtje te vertellen," vervolgde
mijn vriend C..., "heeft mij een ander onderwerp uit het oog doen
verliezen, waarover ik u wensch te onderhouden, en waarmede wij
terstond zullen beginnen. Ik bedoel het woord Caricature. Gij zult
mij echter, hoop ik, toestaan, dat Londen ten minste hierin de eerste
stad der wereld mag genoemd worden."
"Ik stem toe, dat er nergens zoo vele spotprenten gevonden worden,
schoon, sedert eenigen tijd, Parijs hierin met Londen om den prijs
schijnt te willen dingen. Maar wat is eigenlijk eene caricature? niets
anders dan eene geschilderde satire. Eene caricatuur moet in
tegenoverstelling van eene schilderij, datgene zijn, wat eene geestige
parodie is in tegenoverstelling van een zang- of treurspel, gelijk wij
dit dikwijls gezien hebben op ons Theatre du Vaudeville, bij voorbeeld
in de zangstukjes Nice en Arlequino Cruello. Doch, van de honderd
spotprenten, welke ik hier zie, zijn er zeker negentig volstrekt
zout- en geesteloos: ook is er geen spoor van teekening in te vinden,
alle regels der kunst zijn jammerlijk geschonden, en men bespeurt
duidelijk, dat het geenszins aan den goeden wil van den broddelaar,
(welken ik met een goed geweten nimmer kunstenaar zal kunnen noemen)
gehaperd heeft, om iets beters voor den dag te brengen; maar dat zijne
onbekwaamheid hem zoodanige gedrochten heeft doen scheppen. Betreffende
de tien anderen, van dezen verdienen negen slechts eenige aanmerking
door derzelver bijtende en boosaardige beteekenis, welke altijd het
uitsluitende kenmerk is, en de tiende alleen zou misschien eenige
verschooning kunnen vinden in de oogen van iemand, die een gezond
oordeel bezit. In een woord, nooit zie ik eene spotprent, zonder aan
Scarron's boertige vertaling van Virgilius te denken."
--"Gij zijt waarlijk al te streng! Laat ons een paar van deze
prentwinkels bezigtigen, en gij zult er spotprenten zien, die u zullen
doen lagchen."
--"Zonder twijfel, ik zal lagchen--even als ik lach over de
verregaande zotheden, welke Brunet en Portier op het Theatre des
Variètés uitventen; maar denk echter niet, dat ik zeg:
J'ai ri, me voilà désarmé!
Ik heb gelagchen, en ziedaar mij ontwapend!
"Neen, mijn vriend! het is slechts een vlugtige glimlach, die volstrekt
niets meer beteekent dan een voorbijgaande reuk, welke reeds zijne
kracht verloren heeft, voordat men hem kan onderscheiden.
"De ouden kenden de kunst van caricaturen te schetsen in den grond;
en ofschoon ons weinige werken van deze soort zijn overgebleven,
weten wij echter genoeg, om te kunnen beweren, dat zij in deze
voortbrengselen van hun genie nooit de regelen der teeken- noch
der schilderkunst verwaarloosden. Een Grieksch schilder eenmaal het
Atheensche volk willende doen gevoelen, dat het beurtelings standvastig
en wispelturig, grootmoedig en wreed, nederig en trotsch, billijk
en onregtvaardig was, kwam op het denkbeeld, om den Athenienzers
deze waarheid in eene schilderij onder het oog te brengen, waarin
hij den schutsgeest hunner stad als eenen zaaijer voorstelde, die
de zaden van alle deugden en ondeugden rondom dezelve strooide.--Een
ander kunstenaar had Timotheus, een' der voornaamste veldheeren van
dat gemeenebest, slapende geschilderd, middelerwijl de godin van het
geluk de vijandelijke steden voor hem in netten ving.--Timotheus deze
schilderij ziende, zeide, wat moet ik doen, als ik ontwaak?--Tot
besluit eindelijk zal ik onder het getal der aanmerkenswaardige
caricaturen uit de oudheid u nog het tafereel opnoemen, waarin een
voornaam schilder zekere groote en schoone koningin, over welke hij
ontevreden was, ten toon stelde in het oogenblik, waarin zij zich
tot eenen geringen visscher verlaagde. Deze, zoo wegens haren wuften
aard en hare losbandigheid van zeden, als wegens den luister harer
bekoorlijkheden, algemeen befaamde vorstin, vond hare beeldtenis
zoo schoon en wel getroffen, dat zij, in plaats van den kunstenaar te
straffen, hem een aanmerkelijk geschenk deed. Ziedaar de ware modellen,
welke de caricatuur-fabrikeurs ten voorbeeld moesten nemen, in plaats
van op lange zoomen papier, uit den mond hunner personaadjes woorden
en spreuken te voorschijn te doen komen, meestal strookende met de
wijze, waarop zij hun onderwerp behandeld hebben. Gij zult mij toch
niet willen betwisten, dat inzonderheid in de Engelsche caricaturen
deze heerschende fouten worden aangetroffen.--De Franschen en Italianen
hebben zich daarvoor beter weten te wachten; maar hier heb ik er zelf
vele gezien, waarin meer penne- dan penseeltrekken gevonden werden."
"De Engelschen hebben derhalve, volgens uwe meening, ongelijk, dat
zij, met betrekking tot de caricaturen, op dezelfde meerderheid,
als op die van den Oceaan aanspraak maken?"
--"Ik zal u op deze vraag antwoorden, zoodra men mij eenen Engelschen
caricatuur-fabrikeur opgenoemd heeft, die waardig is, om aan de zijde
van onzen landgenoot Gallot geplaatst te worden."