_36_ (ἀξιώματα) M. Varro alias profata alias proloquia
appellat.
_Gelli codices librorum VIIII-XX quibus usus sum sunt hi:
V = cod. Lugd. Voss. F. 7 saec. fere XIII iudice Martino Hertz
ber. d. berl. acad. 1847 p. 412, quem ipse contuli L = cod.
Lugd. Voss. F. 112 saec. X iudice Hertzio cuius lectiones
Lucianus Mueller mecum commmunicauit_
M. Varro de lingua latina ad Ciceronem quarto uicesimo
expeditissime ita finit: proloquium est sententia in
qua nihil desideratur. Erit autem planius quid istud sit, 5
si exemplum eius dixerimus. ἀξίωμα igitur sine id proloquium
dicere placet, huiuscemodi est ‘Hannibal Poenus fuit’,
‘Scipio Numantiam deleuit’, ‘Milo caedis dampnatus est’,
‘neque bonum est uoluptas neque malum’. et omnino quicquid
ita dicitur plena atque perfecta uerborum sententia, 10
ut id necesse sit aut uerum aut falsum esse, id a dialecticis
ἀξίωμα appellatum est, a M. Varrone sicuti dixi proloquium.
3 ad ceronem _L_ || XXIIII _L_ || 5 nichil _VL_ ||
6 αΖιωμα _V_ || 7 huiusmodi _L_ || penus _V_ ||
8 nummantiam _V_ numanciam _L_ || cedis dapnatus _V_ ||
10 ‘dicitur’ ita _V_ || 11 aut uerum] an uerum _V_ ||
12 αΖιωμα _V_
Sed quod graeci συνημμένον ἀξίωμα dicunt, alii nostrorum
adiunctum, alii conexum dixerunt. id conexum
tale est ‘si Plato ambulat, Plato mouetur’; ‘si dies est, sol 15
super terras est’. item quod illi συμπεπλεγμένον, nos uel
coniunctum uel copulatum dicimus, quod est huiusmodi: P.
Scipio Pauli filius et bis consul fuit et triumphauit et censura
functus est et conlega in censura L. Mummi fuit. in
omni autem coniuncto si unum est mendacium, etiamsi 20
cetera uera sunt, totum esse mendacium dicitur. nam si
ad ea omnia, quae de Scipione illo uera dixi, addidero
‘et Hannibalem in Africa superauit’, quod est falsum, uniuersa
quoque illa quae coniuncte dicta sunt propter hoc
unum quod falsum accesserit, quia simul dicentur, uera 25
non erunt. est item aliud, quod graeci διεζευγμένον ἀξίωμα,
nos disiunctum dicimus. id huiuscemodi est: ‘aut malum
est uoluptas aut bonum aut neque malum neque bonum
est’. omnia autem quae disiunguntur, pugnantia esse inter
sese oportet, eorumque opposita, quae ἀντικείμενα graeci 30
dicunt, ea quoque ipsa inter se aduersa esse. ex omnibus,
quae disiunguntur unum esse uerum debet, falsa cetera.
quodsi aut nihil omnium uerum aut omnia pluraue quam
unum uera erunt aut quae disiuncta sunt non pugnabunt
aut quae opposita eorum sunt, contraria inter sese non 35
erunt, tum id disiunctum mendacium est et appellatur
παραδιεζευγμένον sicuti hoc est, in quo quae opposita non
sunt contraria: ‘aut curris aut ambulas aut stas’. nam ipsa
quidem inter sese aduersa sunt sed opposita eorum non
pugnant, non ambulare enim et non stare et non currere 40
contraria inter sese non sunt, quoniam contraria ea dicuntur,
quae simul uera esse non queunt. possis enim simul
eodemque tempore neque ambulare neque stare neque
currere.
_36._ Gell. XVI 8: Cum in disciplinas dialecticas induci atque
imbui uellemus, necessus fuit adire atque cognoscere quas
uocant dialectici εἰσαγωγάς. tum, quia in primo περὶ
ἀξιωμάτων discendum, quae *M. Varro ... appellat*,
commentarium de proloquiis L. Aelii docti hominis, qui
magister Varronis fuit, studiose quaesiuimus eumque in Pacis
bibliotheca repertum legimus. sed in eo nihil edocenter neque
ad instituendum explanate scriptum est, fecisseque uidetur
eum librum Aelius sui magis admonendi, quam aliorum docendi
gratia, redimus igitur necessario ad graecos libros ex quibus
accepimus ἀξίωμα esse his uerbis: λεκτὸν αὐτοτελὲς
ἀπόφαντον ὅσον ἐφ᾽ αὑτῷ. hoc ego supersedi uertere, quia
nouis et inconditis uocibus utendum fuit, quas pati aures per
insolentiam uix possent. sed *M. Varro ... dixi proloquium*,
a M. autem Cicerone (_disp. tusc. I 7, 14_) pronuntiatum, quo
ille tamen uocabulo tantisper uti se attestatus est, ‘quoad
melius’ inquit ‘inuenero’. *sed quod graeci ... neque
currere*. Apul. de dogm. Plat. III p. 265 Oudend.: est una
inter has ad propositum potissima, quae pronuntiabilis
appellatur, absolutam sententiam comprehendens, sola ex
omnibus ueritati aut falsitati obnoxia, quam uocat Sergius
effatum, *Varro* proloquium, Cicero enuntiatum, graeci
πρότασιν, tum ἀξίωμα.
13 greci _VL_ || ϹΥΝΗμμενο ἀΖιωμα _V om. L_ ||
dicunt id alii _L_ || 14 cõnexum _V_ || cõnexum _V_ ||
15 ambulat Plato _ab alia manu suprascr. in L_ ||
16 ϹΥμπεπαeτμενον _V om. L_ || 17 eiusdemmodi
_VL_ eiusmodi _uolgo_ || 19 collega _V_ || Mummi]
mimi {*above first i: ’, above second i: ”} _V_ ||
20 mendatium _bis V_ || 22 omnia que _V_ || 24 illa
que _V_ || 26 istitem _V_ || greci _ubique VL_ ||
ΜeΖeιτΜeΝΟΝαξιωμα _V om. L_ || 27 huiusmodi
{*above m: ce} _V_ || 28 neque bonum neque malum
_L_ || 29 diiunguntur _V_ || 30 opposita que _V_ ||
32 diiunguntur _V_ || 33 aut nichil _V_ autem nihil
_L_ || 34 erunt aut que _VL_ || disiuncta _V_
adiuncta _L_ || 35 que opposita _VL_ || sunt _om. L_ ||
se _V_ || 37 παΡααιeΖeΥτΜeΝΟΝ _V_ quo que _VL_ ||
39 sunt sed] ſ̃ed _L_ || 41 contraria inter sese
non sunt quoniam _om. L_ || contrarie dicuntur _V_ ||
42 que simul _VL_ || 43 tempe _V_
_37_ Cum indidem haurierint.
_37._ Prisc. X 50 p. 540, 3: Haurio hausi, inuenitur tamen
etiam hauriui uel haurii. Varro in XXIIII ad Ciceronem: *cum
... haurierint*.
2 Varro in XXIII. _GL_ || haurierunt{*above last u: i}
_Rr_ haurieriint _L_
_38_ In summa constructionis eius caput collocauit, in
quo esset regimen totius animantis, datumque illi hoc nomen
est, ut quidem Varro ad Ciceronem scribit, quod
hinc capiant initium sensus ac nerui.
_38._ Lactant. de opif. dei 5, 6: *In summa* uero
*constructionis eius*, quam similem nauis carinae diximus,
*caput ... ac nerui*.
_39_ Varro de lingua latina alam culmum fabae dicit.
_39._ Seru. ad Verg. georg. I 75: Nonnulli proprie culmos
lupinorum alas dici putant, ut Aelius ‘alae ex lupino,
surculi sine foliis’, Cato in Originibus ‘alae ex lupino
lugium * * tamen *Varro de ... dicit*.
_Varronis uerba teste Thilone non occurrunt nisi in cod. Leidensi
80, ubi haec legi possunt_ Varro de lingua latina alam.
ulm....fab.... || dicit _Burmannus_ dicere _Daniel_
_40_ De fenestella quiritatur.
_40._ Diom. p. 381, 22: Solent in uerbis etiam peritiores
errare, incerti utrum cum R an sine R debeant proferri.
quirito. Liuius in attico: quirit, Varro ad Ciceronem:
*de ... quiritatur*. est autem quiritare Quirites ciere.
1 quirit * Varro ad Ciceronem * Fenestella quiritatur
_Keilius qui asteriscis lacunas quibus Liui et
Varronis exempla periisse ei uidentur indicauit_ de
fenestella _Mercklinus Philol. III p. 151.
I. Poethius de Fenestella diss. Bonn. 1849 p. 6_
* * * * *