Wy trapen ’ris mei ús trijen op ’e terp om, sei Gabe; ik, master en ús
heit, om i’s yn ’t waer to sjen. It dûrre net lang ef dêr kaem in
keardel mei in swart bosk hier en in kromme noas, mei in gieleftich jas
oan, it paed oer. Dy frege ús eft wy ek âlde kiezzen ef tosken to
missen hienen. “Dwane jy der keappenskip yn, hear?” frege ik. “_Wel
nha!_” sei de man, “_bhen je mal, bhoertje! Hik bhen gehadmitteerd,
mhond-, khies- en thandmeester. Hik trekse hyt zonder phijn._” Ik gappe
dalik sa wiid det er it bigjin fen de swolge sjen koe, en do knerste ik
op ’e tosken as in âld skiep. Hwent ik hie tosken as in wynhoun. “_Heen
sterke mhond heb je!_” sei de man. Do gappe ús heit. “_Daar misshe der
drie_,” sei de man. “Ja hear, sei ús heit: mar de oare binne goed. Stek
’er de finger mar ’ris yn; weagje it mar ’ris.” “_Mhar de bhinne sho
swart; de mhoete gepoetst worde._” “O, sei ús heit, ik haw wol ’ris
lêzen, det it de moade yn Eastynjes is. Dêrby is myn wiif wol mei my to
frede, en as hja stjert den siikje ik noait wer ien, en sels jaen ik
’er net om.” Do spriek er master oan: “_Houwe heer, hoe is ’t met je
mhond gesteld?_” “Och, man! sei master, “myn âld mûle is in
wyldernisse. Hjir en dêr stiet in swarte stobbe, en dêr is sa mannich
hûndert poun tabak al yn forsmeuld, det ’er nin skoarstien op ’e hele
bûrren is, dy fyftich jier oan ien stadiger rikke hat. Mar ik rêd it
der mei. Smoke kin ik yet sa goed as foar fyftich jier. It iten lit ik
meast tin meitsje, en de breakoarsten lit ik myn bernsbern opite. En
dêrby frjeon, ik bin op it lêste skoft: ik hoef net ôf to brekken. It
âld gebou scil njunkenlytsen fen sels wol ynfalle.”—En dêrmei winske de
man ús goe’ joun, en wy him goêreis. Wy gongen do yn hûs, en sa kaem ús
heit fen syn âld kies to forheljen.
Hy sei: “do ik in opslopen jonge wier, hie ik folle lêst fen pine yn ’e
mûle. Us oarremem, dy meastal de masters út it hûs keare koe, jeuzele
jimmerwei: Bjinroas, heite! Allegearre bjinroas.—Dy lei my roaspûdtsjes
fen roggenmoal en blausel op it wang, mar it holp neat. Do lei se my
griene sjippe efter de earen: al wer it selde. It biet en lûkte, mar de
pine hâldde oan. En ik wier do in rimpen blastich jonge: ik roun dalik
mei in opljeapjend sin nei ús brebier, master Keimpe, ta. ’k Hie mar
amper de boppedoar iepen, ef ik rôp al: Toe, master! Ik haw dêr in âld
kies sitten; skoer dy my ’ris knaphandich út. Wy binne yn ’t hea to
skreppen, en dat rottige pjut fen in ding pleaget my mear as de hele
ûngetiid.—Eat is makliker sein as dien, heite! sei master Keimpe; wiste
wol det minskebrekken sear docht? Ik wol ljeaver frij: ik dwaen ’t net
folle.—As jy it weagje, andere ik him, ik weagje it, al scoe ’er de
heale kewel mei út.—Do helle master in brekizer út syn tafelslaed, en
skoerde my twa kiezzen yn ien hoart út. Dat die my gryslike sear; ik
spei se yn myn hân, en sei: O divel, master! dêr haw je my twa yn
pleats fen ien útskoerd. Dat is jammer.—Ja! sei master Keimpe, dat in
skarlún wier, de goede moat it soms mei de tsjoede ontjilde. Treast dy,
heite! As de forkearde der út wier en de kweade wier sitten bleaun, den
wier ’t slimmer: den moaste twaris pine útstean.—En mei dy treast
reisge ik nei hûs. De pine wier glêd oer, mar ik tochte, dat is ienris,
mar noait nin kies wer útlûke litte. For sa ’n moardnerspine woe ’k
ljeaver in ûre oan myn hierren hongen hawwe. Lykwol twong my de need
tonei yet al ’ris ta dat kwea. Dat scille jimme nou hearre.
Mei trije jier krige ik wer in hol kies oan de oare kant fen de mûle,
dy my wer folle pine die. Nou, tochte ik, scil ik my oan ús oarre
hâlde. Dy wit for alle mies’lerije rie; dy scil my ek wol helpe. Oarre
sei al dalik: Ik haw it dy al sein, Pîbeman. It scil dy net helpe, boi,
dat kiesútlûken. It is bjinroas, op en út bjinroas. Dou kinst’ der de
faren yet fen krije; faren, siz ik dy, en fliegende jichte.—Ik leaude
it minske nou better as de earste kear. Ik wier wiis wirden troch it
swiere pynlike leksom fen master Keimpe. Hja teach nou wer mei my to
wirk: earst wreau se my it wang mei nofteren flibe; do lei se my hjar
roaspûdtsjes op it wang, en woun my de holle yn fette wol; en do joech
se my hite mâlke mei hinnekjitte yn, en sa waerd ik den yn de broei set
ûnder twa smoarge hynstetekken. It wier freeslik hwet my det âlde
minske útstean liet! It swit briek my ta alle hierseinen út, en ik
flamme as in flêsktsjettel, en ’t mocht my doch neat bate. Mar as ik it
den útgûlde fen pine en binaudheit, den joech se my yette in stik fine
koeke om my to treastjen, en as dêr in kromke fen yn de kies kaem, den
wier ’t krekt eft der oalje yn ’t fjûr getten waerd, Ik âlle fen pine
as in onwennich houn; ik waerd optild fen pine, moat ik jimme sizze. Do
lei se my griene sjippe mei fine piper efter de earen, en brea mei
yettik op it wang. De holle singere my do dat goed triek, en de pine
lichtte; hwent it iene kwea fordreau it oare. Mar it dûrre net lang ef
it waerd my efter de earen sa iepen as spek, en dêr waerden lapkes mei
rinnend wetter op lein om to heeljen. Mar twa dagen dêrnei krige ik de
hals fol gleone pûsten, dat oeribel jokke. Master Keimpe, dy it ek
seach, sei det it fen dy skerpe sjippe kaem; mar oarre sei, det it
ringfjûr wier, en hja bistriek it mei erfsilver. Mei twa ef trije dagen
joech him dat ek wer del, mar dy pine bleau pine. Us oarre kriet der
om: hja hie jong by in kindich master wenne; hja koe brânsalve koaitse;
roassalve, spjinsalve en skynplasters meitsje; hja koe de kjeld
ôfnimme, de hûch lichte en breukwine; hja wier op in snein berne; hja
koe knoffelbânnen lizze; hja wier mei in helm to wrâld komd. En dêrby
wier se fen it wird! En det se nou hjar Piibke net helpe koe gong yn
hjar eare. Nou bigoun se my de pine to bisetten mei de tomme yn ’t krús
en nei ûnderen ta. Ik miende det it for in toarntsje lichtte; mar hwet
wier it, man? As der in pûst wyn ef swiet gûd yn de kies kaem, den
waerd ik gek fen pine. Om koart to gean, oarre rie wier út. Nou kaem
der in Ongersman by ús oan de doar, dêr oarre, goe’ sloof, for fjouwer
goune gûd fen kofte, dat ysbaerlik stonk. It wier in lyts fleske, dêr
ik ytlike drippen fen yn brandewyn geat, om yn de mûle to hâlden: hwent
de man woe der op út det ik in libben wjirm yn de kies hie, en dy woe
er mei stank fordriuwe. Mar de wjirm kaem net; de Ongersman mei ús
fjouwer goune teach foart, mar de pine yn de kies bleau.
Us bûrwiif Tettsje, dy ’t it altiid sa goed mei my miende, spriek my sa
oan: Pîbeheite, ik hear fen alleman, detste danich yn de pogge sitste
mei dyn kies. Hwerom sprekste my net oan? Haw ik dy net mei in simpel
triedtsje reade Keulske side fen in hounemiezel holpen?—Ja,
Tettsje-ljea’! sei ik, alle rieders binne nin dieders: mar witte jy rie
for my, ik woe om jo en my det ik de lêste wier.—Dêrop sei se: Dou
moast’ twa parten pokhout en ien part alún op trije parten brandewyn
sette, en hâld dat yn de kies; dat lûkt der de fûlens út.—Ik haw hjar
rie folge út frjeonskip. Ik moat jimme sizze, it loek my de mûle by
eltsoar as in Harmen-Harkes-par, mar bate koe ik der ek al net by fine,
en ik tochte: Moaste pine lije, dou biste it allinne net. Dat treastte
my machtich.
Do krige ik rie fen in jiffrou, dy op it slot út-fen-hûs wier, dat in
dokters wiif wier. It middel bistie út tredderlei oalje: spykoalje,
nieroalje, en oalje fen pjirren. Dat moast ik op de nekke smarre, en
den stopkes mei Haerlemmer oalje yn ’e earen: dat wier fjouwer oaljes
tagelyk, en net ien fen alle fjouwer holp my. Do kaem ús grouwe smid by
my; dy treau my mei in spiker de kies sa fol thélead, det wy it der
hast net wer úthelje koene. Us ferver treau der my waeks yn; dat joech
lichting, mar de kies wier bidoarn en stonk as in rúskerne, sa det it
kliemske waeks der einling ta út stonk. Us timmermans wiif lei my brea
mei yettik hjit op it wang; ús skipper treau der my in prûmke mei tar
yn. It hert keart my yn ’t liif om as ik der om tink! In klokmakker
barnde my de kies út mei in gleon priem, det ’er de reek nei gong. Dat
holp earst folle; it dûrre mar fjouwer dagen, do foel der in stik fen
de kroane ôf, en de pine kaem werom. Us Minniste preker treau der my in
heal krûdnagel yn; dy tynde út, en it foldie. De oare deis om njoggen
ûre kaem er al by ús oer de ûnderdoar roppen: Ho is ’t Pibe?—Skoan,
domenij! It hat holpen.—Kom, sei er, dêr helje ik de kofje ’ris for
tonei. Ik scil nou út to peasjou-fiskjen. Goe’ moarn, Pibe!—En do teach
ik mei jimme mem nei Bolswerter merke, mar dêr iet ik wer koeke, en oer
wie de nocht. Ik makke det ik thús kaem: ik kroep ûnder de wrine, en ik
slepte ridlik op de merkebrandewyn. De oare deis kaem ús seilmakker by
ús om nije mounleseilen to mjitten: dy seach my mei myn holle yn de
doek sitten, en frege: Ho nou, Pibe? Formerke, heite? Hat de faem to
hird oanlitsen? Ef hast’ in stik lead op ’e holle? Dou biste oars noch
al fleurich as dy neat skeelt. Toe, lûk de holle ’ris út it helter,
man!—Och, man! sei ik, baes, baes! Ik forgean fen pine yn de mûle.—Pine
yn de mûle, man? Pine yn de mûle? Dêr wit ik fen to sizzen. Mar ik wit
’er in rie for; dat giet troch, grif troch: dat siz ik dy, Pibe!—Do de
man sa praette loek ik de doek oer it kin, en sei: Hwet is dat den,
baes?—Ja, sei baes, it hat frij hwet omslach dat middel, mar ik siz it
dy, it giet grif troch, glêd yn ienen. Dou moaste in great fjûr
oansette fen lindeturf, en gean dêr mei de holle by lizzen, en den
moaste in healmingelen kleare jenever by mûltsjefollen foar dat fjûr yn
de toet hjit wirde litte en wer útspije: en as it healmingelen leech
is, den bistou in genêzen man, dat siz ik dy. De onkosten binne net
swiid, mar it hat omslach.—Lit dat hinne bruije! sei ik, en ik de selde
jouns yette to wirk. Heit en mem wierne dy deis by de kûper to Bolswert
to iten, mar oarre wier der by. Dy noaske dat wirk al net, lykwol
woelle se my in kleaun wirk om de holle, en liet de troanje frij, en do
oan ’t brieden. Jimme kinne tinke hwet ik útstie midden yn de simmer
foar in great fjûr mei in mûlfol-jenever en dat wirk om ’e holle. Mar
it slimste wier binefter. Hwent just wier ’k mei it lêste mûltsjefol to
wirk, dêr bigoun oarre to roppen: “Pîbe! Pîbe! Bern! Dou biste yn de
brân.” Do skoerde en plôkke ik al yn dat wirk om en barnde myn fingers
ek al. Mar gelokkich roun ik nei de pomp ta; dêr stoe in ammerfol
saedswetter en dêr stiek ik myn rûge holle yn. Dat wier yn ienen út de
oun yn it bit. Ik oeffe der fen! It hier wier my fen de kop singd. Ik
hie gjin tiid om oan de kies to tinken, mar ik fielde him gau wer do de
skrik oer wier, en ik forwinske de seilmakker: mar dat moeide my tonei,
hwent de man hie nin skild.
Us domenij, dy ek al gau fen myn ûngelok hearde, kaem de oare deis mei
in opstritsen seil nei my ta. Pibe! Pibe! sei de man, _Wat ga je maken?
Ben je razend, ventje? Je zoudt je zelven ongelukkig maken. Ga naar
mijn zwager den dokter; die zal beter raad geven._ De oare deis ried
domenij mei my nei syn sweager ta. Dy man frege my folle, mar de mûle
biseach er my net. _Gevatte koude, sei er, Gevatte koude, man! Anders
niet. We moeten je aan ’t zweeten helpen._—Switten haw ik genôch, hear,
do ik mei dat kleaun wirk om ’e holle by it fjûr laei.—_Ja Pibe!_ sei
de dokter, _Maar dat was geen natuurlijk zweet._ Hy skreau in briefke,
dêr ik in drankje op helle by de aptheker, en in dracht kamelleblommen
om to drinken as thé. Op oanstean fen domenij reisgen we yette trije
wiken nei stêd, mar det it net holp, wier de man net kwea to nimmen:
hwent hy wiste net det ik in hol kies hie, en ik doarst it him net
sizze, sa bang wier ’k for ’t brekizer. De fjirde wike kaem ’k wer ’ris
by ús aptheker. Dy sei: _Hoe is ’t, Pibe? Betert ’t ook wat?_—Och, né,
man! Hwet betterje. Wit’ jy der nin rie for? Hwent dy dokter wit der
net fen. Jy moatte witte, ik haw in rottich kies, en dêr hat er my net
iendris nei frege.—_Och, hor i’s, Pibe! Wij gain ook al zoo feul met
sukke dingen om, dat wij binne ook al halve dokters. Gain mar in ’t
kamerke: dar hefje ’n glaske mee; dat zal je wel smake._—Hy joech my in
lyts pakje krûden; dy moast ik op in koaltsje forbarne, en den in
trachter oer de reek hâlde en de tute yn de holle kies sette. It dûrre
net lang ef ik waerd dronken en mislik fen dy stjonkene reek. Ik
tochte: Heite, dou meiste in heale dokter wêze ef in fjirde part, dou
bist’ mines net.
De pine waerd nou sa slim det ik hast sljucht waerd, en det ik alle rie
dwaen woe al like se noch sa raer. Do kaem ús bakker by my, dat in
echten skarlún wier; dy sei: Dou sitst’ der raer ta, hear ik, Pîbe.
Mar, heite, der moatte oare prikken yn ’t wirk. Ik haw in middel dat
liket noch raerder as de rie fen de seilmakker; mar it is probatum. Ik
siz it dy, der is in oare wei op, en it is in lytse pine. Dêr hast’
tsjien piperkerlen, en aste joun op bêd laeiste, den moaste dy sels yn
’t stompe ein triuwe.—Ik scoe it net dien hawwe as ik goed by myn wé
west hie, mar do ’k de jouns yn de waermte kaem, wier ’k gek fen de
pine, en ik treau se der ien foar ien yn op. Tink e’ris ho dat my
bigoun to barnen en to biten, do dy kerlen dêr bigounen út to weakjen.
De bakker kaem net wer, mar de oare moarns ier om fiif ûre kaem ús
bûrman by my, dy mei yn de grap siet. Dy sei: Wel nou, Pîbe! Hast’ al
lichting? As dit net helpt, moast’ earst in ôfspile fyoelesnare om de
hals bine, en den moast’ in bekfol kâld wetter nimme, en gean dêrmei
tsjin it fjûr oan lizzen, det it bigjint to sieden.—As ’t flokken do sa
yn de moade west hie as nou, den hie ik bigoun to kettermintsjen det de
lôge der nei gong; mar ik stiek him de fûst ta, en groude him ta: Skear
dy ’er mar út, âlde prûk!
Nou bigoun ik to bigripen, det se my allegearre to fiter hiene; de iene
om it jild, en de oare om ’e nocht. Ik slûpte de jouns stil nei master
Keimpe ta, en frege him eft er my wer in kies útlûke woe. Dêr scille wy
net fen hawwe, sei master. Dou haste do de mûle sa wosken oer dy twa
kiezzen, det ik scil der myn hannen net wer oan bikweadigje. Dêr hast
twa pilkes; triuw it lytse yn de kies en it greatste yn ’e mage; en den
scilste to nacht swiet sliepe. It is moarn merkedei to Ljouwert; dêr
stiet Rotarmel foar de Hopsek; dy scil der dy wol ôfhelpe.—Ik die as
master sei. Ik slepte de nachts swiet, en ik reisge de oare deis nei
stêd. Gabe-heite! hwet wier ik raer yn ’t liif, do ’t ik de stêd
ynried. ’t Wier eft se my mei in stik iis by de rêchstring lâns
strieken. Dêr siet de man op in meager guds, dat de holle sinke liet,
krekt eft it de groun bea om him mar gau yn d’ ivige rêst op to nimmen.
Hy sels hie in rôk oan mei gleone knopen en kwasten; in heech hoed, mei
in plom der op, op ’e holle. Hy hie in wreed gesicht yn de kop. Ik sei
him, det ik in kies misse woe. _Wo sitst er?_ sei er. Dêrre, master!
sei ik, en dêrmei loek er in skerp swird út de skie, en sei tsjin ús
heit, dy efter my stie: _Halt den bursch!_ Hy stiek my de degen yn de
mûle, en ear ik ’er om tocht, staette er my de kies der út, en joech my
him oer. _Das war ein luder!_ sei er tsjin my. _Sie mir die wurzel! Ein
alter kuh hat se gewis nicht ticker._ Ik frege him ho folle jild. _Drei
gulden_, wier it andert. Us heit woe krimmenearje, mar ik joech it de
man risselút wei. Nou is al dat gepleach en gehún oer. Ik stiek de kies
yn ’e bûse, en ik haw him yette biwarre, en dy scil by wolwêzen en
gesontheit mei my yn de kiste. Mar yn ’t ein fen ’t jier krigen wy in
rekkening fen de dokter: dy moast seisenfyftich stûren hawwe, en de
aptheker fjouwer goune en in dûbelke. “Dat dûbelke, sei master, wier
for dat glêske mé. Dat is al nuver, Pîbe, hwet je ús forhelle hawwe. Op
in oar joun scil ik jimme ’ris hwette forhelje fen in rottich skonk, dy
’t ik foar jierren hawn haw. Goe’ joun jimme!”