our feithe. For thei seyn, that the Holy Gost may not come of the Sone; but
alle only of the Fadir. And thei are not obedyent to the Chirche of Rome,
ne to the Pope. And thei seyn, that here patriark hathe as meche power over
the see as the Pope hathe on this syde the see. And therefore Pope Johne
the 22'd sende letters to hem, how Christene feithe scholde ben alle on;
and that thei scholde ben obedyent to the Pope, that is Goddis vacrie
[Footnote: Vicar.] on erthe; to whom God zaf his pleyn power, for to bynde
and to assoille: and therfore thei scholde ben obedyent to him. And thei
senten azen dyverse answeres; and amonges other, thei seyden thus:
_Potentiam tuam summam, circa tuos subjectos firmiter credimus. Superbiam
tuam summam tolerare non possumus. Avaritiam tuam summam satiare non
intendimus. Dominus tecum: quia Dominus nobiscum est_. That is to seye: _We
trowe wel, that thi power is gret upon thi subgettes. We mai not suffre thi
high pryde. We ben not in purpos to fulfille thi gret covetyse. Lord be
with thi: for oure Lord is with us. Fare welle_. And other answere myghte
he not have of hem. And also thei make here sacrement of the awteer of
therf [Footnote: Unleavened. _Anglo-Saxon_, þeorf ('peorf' in source
text--KTH)] bred: for oure Lord made it of suche bred, whan he made his
mawndee. [Footnote: Last Supper.] And on the Scherethors [Footnote: Shrove
Thursday.] day make thei here therf bred, in tokene of the mawndee, and
dryen it at the sonne, and kepen it alle the zeer, and zeven it to seke
men, in stede of Goddis body. And thei make but on unxioun, whan thei
christene children. And thei annoynte not the seke men. And thei saye, that
there nys no purgatorie, and the soules schulle not have nouther joye ne
peyne, tille the day of doom. And thei seye, that fornicatioun is no synne
dedly, but a thing that is kyndely: and the men and women scholde not wedde
but ones; and whoso weddethe oftere than ones, here children ben bastardis
and geten in synne. And here prestis also ben wedded. And thei saye also,
that usure is no dedly synne. And they sellen benefices of Holy Chirche:
and so don men in others places: God amende it, whan his wille is. And that
is gret sclaundre. [Footnote: Scandal.] For now is symonye kyng crouned in
Holy Chirche: God amende it for his mercy. And thei seyn, that in Lentone,
men schulle nor faste, ne synge masse; but on the Satreday and on the
Sonday. And thei faste not on the Satreday, no tyme of the zeer, but it be
Cristemasse even on Estre even. And thei suffre not the Latines to syngen
at here awteres: and zif thei done, be ony aventure, anon thei wasschen the
awteer with holy watre. And thei seyn, that there scholde be but o masse
seyd at on awtier, upon o day. And thei seye also, that oure Lord ne eet
nevere mete: but he made tokene etyng. And also thei seye, that wee synne
dedly, in schavynge oure berdes. For the berd is tokene of a man, and zifte
of oure Lord. And thei seye, that wee synne dedly, in etynge of bestes,
that weren forboden in the Old Testament, and of the olde lawe; as swyn,
hares, and othere bestes, that chewen not here code. And thei seyn, that
wee synnen, when wee eten flessche on the dayes before Assche Wednesday,
and of that wee eten flessche the Wednesday, and egges and chese upon the
Frydayes. And thei accursen alle tho, that absteynen hem to eten flessche
the Satreday. Also the Emperour of Costantynoble makethe the patriarke, the
erchebysschoppes and bisschoppes; and zevethe dygnytees and the benefices
of chirches, and deprivethe hem that ben worthy, whan he fyndethe ony
cause. And so is the lord bothe temperelle and spirituelle, in his contree,
And zif zee wil wite [Footnote: Know.] of here A, B, C, what lettres thei
ben, here zee may seen hem, with the names, that thei clepen hem there
amonges them.
Alpha, Betha, Gamma, Deltha, Epsilon, Zeta, Eta, Theta, Iota, Kappa,
Lambda, My,Ny, Xi, Omicron, Pi, Rho, Sigma, Tau, Upsilon, Phi, Chi, Psi,
Omega. [Greek letters removed for pain-text edition--KTH]
And alle be it that theise thinges touchen not to o way, nevertheles thei
touchen to that, that I have hight zou, to schewe zou a partie of custumes
and maneres, and dyversitees of contrees. And for this is the first contree
that is discordant in feythe and in beleeve, and variethe from our feythe,
on this half the see, therefore I have sett it here, that zee may knowe the
dyversitee that is betwene our feythe and theires. For many men han gret
lykynge to here speke of straunge thinges of dyverse contreyes.
CAPVT. 4.
Via tam per terras quam per aquas à Constantinopoli vsque Acharon.
[Marginal note: Vel Achon.]
A Constantinopoli qui voluerit ire pedes, transibit statim nauigio Brachium
Sancti Georgij quod satis est strictum, ibíque ad Ruphinal quod est forte
castrum, inde ad Puluereal, et hinc ad castrum Synopulum. Ex tunc intrat
Cappadociam, terram latam sed plenam altis montibus, deinde Turciam ad
portum Theueron, et ad Ciuitatem ita dictam, nunc munitam firmis turribus,
ac muris, per quam transit fluuius Reglay. Postea transitur sub Alpibus
Noyremont, et per valles de Mallenbrinis in districto Rupium, ac per villam
Doronarum, et alias villas adiacentes fluuijs Reglay, et Granconiæ, sícque
peruenitur ad Antiochiam minorem super Reglay, quæ vocatur nobilior Ciuitas
Syriæ: Notandum autem quòd Regnum olim dictum Syria, modò communiter
vocatur Suria. [Sidenote: Antiochia.] Ista verò Antiochia, est magna,
pulchra, ac firma, licet quandóque maior, pulchrior, ac firmior fuerit.
Tunc autem transitur per Ciuitates Laonsam, Gibellam, Tortusiam, Toruplam,
et Berythum super mare vbi sanctus Georgius fertur occidisse Draconem. Hinc
pergitur in Ciuitatem nunc dictam Acon, quondam Ptolomaidem, antiquitùs
Acharon, quæ tempore quo eam vltimò Christiani tenebant circa annum
incarntionis Domini 1280. erat Ciuitas valdè fortis, sed modò apparent eius
magnæ ruinæ. Porrò a Constantinopoli poterit peregrinus faciliùs versus
Hierosolymorum partes per mare nauigare quam per terras peregrinare
prædictas, si deus illi propitius fuerit, et mare fidem conseruauerit.
[Sidenote: Sio.] Qui ergò a Constantinopoli iter transire nauigando
disponit, tendat ad Ciuitatem [Marginal Note: Vel Smyrnam.] Myrnam vbi nunc
ossa Sancti Nicholai venerantur, et sic procedendo per multa maritima loca
veniet ad Insulam Sio vbi crescit gummi mastix lucidum: Inde ad Insulam
Pathmos Sancti Ioannis Euangelistæ, et ad Ephesum vbi idem noscitur
sepultus: hanc totam minorem Asiam tenent nunc pessimi Turci, et eam
appellant minorem Turciam. Post Ephesum nauigatur per plures Insulas vsque
Pataram Ciuitatem, vndè oriundus fuit beatus Nicholaus, ac per Myrrheam vbi
stetit Ephesus, vbi nascuntur fortia vina valdè, deinde ad Insulam Cretæ,
hinc Coos postea Lango, vndè Hypocrates Medicus dicitur natus: [Sidenote:
Rhodus Insula.] tuncque ad grandem Insulam Rhodum; et sciendum quod a
Constantinopoli vsque Rhodum, per mare dicuntur ducentæ octuaginta leucæ.
Hanc insulam totam tenent, et gubernant Christiani Hospitalarij nunc
temporis, quæ quondam Colosse dicebatur: nam et multi Saracenorum adhuc eam
sic appellant, vnde et Epistola, quam beatus Paulus ad habitatores huius
Insulæ scripsit, intitulabatur ad Colossenses. Ab hoc loco nauigando in
Cyprum, aspicitur absorptio Ciuitatis Sathaliæ, quæ sicut olim Sodoma
dicitur perijsse, propter vnicum crimen contra naturam a quodam Iuuene
petulante commissum. [Sidenote: Cyprus Insula.] Sciendum quod a Rhodo ad
Cyprum feruntur plenè quingentæ quinquaginta leucæ: Cyprus magna, et
pulchra est Insula habens Archiepiscopatum, cum quinque Episcopatibus
suffraganeis: Illuc Famagosta, est vnus de principalibus portibus mundi, in
quo ferè omnium mercatores conueniunt nationum, tam Christianorum, quam
multorum Paganorom, et similiter apud portum Limechon. Est ibi et Abbatia
ordinis sancti Benedicti, in monte sanctæ Crucis, vbi dicitur saluati
latronis seruari crux, qui in eadem cruce audiuit à Christo, Hodiè mecum
eris in Paradiso. [Sidenote: Fortis Cyprí vina.] Corpus etiam sancti
Hylarionis seruatur ibi, in castro Damers quod Rex Cypri facit
diligentissimè custodiri: Vltrà modum fortia vina nascuntur in Cypro, quæ
primo rubra, post annum albescunt, et quo vetustiora, eo albiora ac magis
odorifera, ac fortia efficiuntur. Vlteriùs paucissimæ villæ, aut Ciuitates
sunt Christianorum, sed ferè omnia Saraceni possident infideles: et proh
dolor, ab Anno 1200. incarnationis Domini aut circa, pacificè tenuerunt.
[Sidenote: Ioppa, vel Iaffe.] Qui autem a Cypro prospere legit spacia
maris, poterit in duobus naturalibus diebus peruenire in portum Ioppæ, qui
Iaffe nunc nuncupatur, et proximus est a Ireusalem, distans 16, tantum
leucas, hoc est dieta cum dimidia. [Sidenote: Portus Tyri, alias Sur.] Et
sciendum quod circa medium, inter Cyprum, et Iaffe est portus Tyri quondam
munitissimæ Ciuitatis, hanc dum vltimo Saraceni à Christianis ceperunt
turpissimè destruxerunt, custodientes iam curiosè portum, timore
Christianorum. Iste portus non vocatur modo Tyrus, sed Sur. Nam et ab illa
parte est ibi introitus terræ Suriæ. Ante istam Ciuitatem Tyrum habetur
quidam lapis, super quem dominus noster Iesus Christus sedendo suis
discipulis vel populis prædicauit. Vnde, et Christiani olim super hunc
locum construxerunt Ecclesiam in nomine Saluatoris. Peregrinus vero qui ab
hoc loco vult peregrinari, morosè sciat, quod ad octo leucas à Tyro in
orientem est Sarepta Sydoniorum, vbi olim Elias Propheta filium viduæ
suscitauit a morte. Itemque sciat, quod à Tyro in vnica dieta pergere
potest in Achon, siue Acharon supra scripta. [Sidenote: Achon, olim
Acharon. Mons Carmeli.] Circa Acon versùs mare, ad 120. stadia, quorum 16.
leucam constituunt, est mons Carmeli, vbi morabatur præfatus Elias, et
super alium montem Villa Saffra vbi sanctus Iacobus, et Ioannes germani
Apostoli nascebantur, et in quorum natiuitatis loco pulchra habetur
Ecclesia. [Sidenote: Fossa Beleon.] Item propè Acon ad ripam dictam Beleon,
est fossa multum vtilis, et mirabilis quæ dicitur fossa Mennon, hæc est
rotunda circumferentia, cuius diameter continet prope 100. cubitos, plena
alba et resplendente arena, et mundi ex qua conficitur mundum et perlucidum
vitrum. Pro hac arena venitur per aquas, et per terras, et exportatur
manibus et vehiculis propè et procul, et quantumcúnque de die exhauritur,
repleta manè altero reperitur: Et est in fossa ventus grandis et iugis, qui
mirabiliter arenam commouere videtur. Si quis autem vitrum de hac arena
factum in fossa reponeret, conuerteretur iterum in arenam, et qui imponeret
frustum metalli, verteretur in vitrum: nonnulli reputant hanc fossam esse
spiraculum maris arenosi, de quo mari aliquid locuturus sum in sequentibus.
Ab Acon via versus Jerusalem bifurcatur: nam qui tenet vnum latus potest
ire secus Iordanem fluuium, in Ciuitatem Damascum, qui verò aliud, ibit in
tribus aut quatuor dietis Gazam, de qua olim fortis Samson asportauit nocte
fores portarum: deinde in Cæsaream Philippi, et Ascalonem, et Ioppam portum
supradictum, Hincque in Rama, et Castellum Emaus, et sic in Ierusalem vrbem
sacrosanctam.
CAPVT. 5.
Via à Francia aut Flandria per solas terras vsque Ierusalem.
Itineribus, quæ per terras, et per mare a nostris partibus ducunt in terram
promissionis descriptis, restat breuiter dicendum de alia via, per quam
omnino mare transeundum non est, videlicet per Almaniam, per Bohemiam, per
Prussiam, et hinc per terram Paganorum regni Lituaniæ, et sic per longam,
et pessimam terram primæ Tartariæ vsque in Indiam: Dico autem Tartariæ
primæ, quoniam de hac exijt primus Imperator totius Tartariæ, qui semper
vocatur Grand Can, quo vix maiorem mundus habet terrenum Dominum, excepto
Imperatore superioris Indiæ, de quibus in secunda et tertia huius tractatus
partibus, aliquanto est diffusius narrandum. Cuncti principes huius primæ
Tartariæ, quorum summus semper vocatur Bachu, et moratur in Ciuitate Horda,
[Marginal note: Horda est multitudo riuens in agris.] reddunt Imperatore
Grand Can, magna tributa. [Sidenote: Mores Tartarorum.] Est autem hæc prima
Tartaria terra misera et sabulosa, et infructuosa: hoc enim scio, quòd per
aliquod tempus steti in ea, et perambulaui Insulas, regiones, et terras
circumiacentes, scilicet, Russiæ, Inflau, Craco, Latton, Restau, et alias
nonnullas: crescunt námque in ista Tartaria modica blada, pauca vina, et
fructuum, ac frugum parua copia, exceptis herbis pro pastu Bestiarum,
quarum ibi est abundantia: nam carnibus illarum vescuntur pro omnibus
cibarijs, ius earum sorbentes, et pro potu bibentes lac de omni genere
bestiarum. Quin etiam pauperiores manducant canes, lupos, catos, ratos,
talpas, ac mures, ac huiusmodi bestiolas omnes: sed nec aliquis Princeps
aut prælatus comedit vltra semel in die, et hoc parcè, vel parcissimè: et
sunt homines valdè immundi, quia non nisi benè diuites vtuntur mappis,
linteaminibus, aut lineis indumentis: sed nec habent copiam lignorum, vnde
et fimum boum, ac omnium bestiarum desiccatum ad solem accipiunt pro ignis
materia, vbi se calefaciunt, et coquendo coquunt. Aestiuo tempore, cadunt
ibi frequenter tempestates, tonitruorum, fulminum, et grandinum, quibus
domus, arbores, bestiæ, et homines, comburuntur, euelluntur, et occiduntur.
Nam et quandoque subrepentè oritur ibi calor immoderatus, et improuiso
frigus immoderatum. Deníque cum terra illa, se multum inclinet ad polum
Septentrionalem, fortius ibi gelare solet, et frequentius, ac diutius quàm
ad partes nostras, vnde et quasi omnes habent ibi stupas, in quibus
manducant, et operantur. [Sidenote: Hyeme præcipue iter faciunt per
terram.] Nec valet à nostris partibus ingredi ad illam nisi tempore
gelicidij, quod ad introitum eius sunt tres dictæ, de via molli, aquatica,
et profunda, in qua dum viator putaret se stare securum, profunderetur in
lutum ad tibias, ad genua, ad femora vel ad renes: hoc ergo sciendum quòd
paucissimi tendunt per hanc viam in terram promissionis: Nam iter est
graue, distortum, longum, et periculosum sicut audistis, imò periculosius
quàm scribo.
CAPVT. 6.
Via de Cypro vel Ierusalem vsque in Babyloniam Ægypti.
Descripto sicut potui triplicitèr itinere in terram sanctam, restat videre
de duabus alijs vijs, quæ incidentèr solent contingere peregrinis: Multi
námque illorum ex speciali deuotione desiderant visitare ossa beatissimæ
Virginis Catharinæ in monte Sinay: [Sidenote: Babylonia Aegypti.] Cum
igitur ipsis sit necessarius Soldani Babyloniæ conductus eo quod Imperator
sit, et dominus omnium illarum terrarum, quidam postquam perueniunt in
Cyprum tendunt primò in Babyloniam Ægypti, pro impetrando conductu securo,
átque indè pergentes in Sinay vadunt in Ierusalem. Quidam verò postquam
perfecerunt peregrinationem Hierosolymitanam, pergunt per terras ad
Soldanum pro conductu, et tum in Sinay, propter quòd vtramque viam breuiter
describo. [Sidenote: Damiata portus Aegypti.] De Cypro in Ægyptum itur per
mare relinquendo Hierosolymorum terram ad manum sinistram, et accipitur
primus portus Ægypti, dictus Damiata: ibi quondam fuit Ciuitas valdè
munita, sed quod Christiani illam, primi et altera vice ceperunt, Sarraceni
vltimò destruxerunt, et aliam remotius à mari eiusdem nominis Ciuitatem
ædificauerunt: [Sidenote: Alexandria.] Hinc venitur in portum Alexandriæ
Ægypti, quæ est Ciuitas magna, pulchra, et fortis valde, sed ábsque aquis
potabilibus. Adducit tamen sibi per longos ductus aquam Nili fluminis in
cisternis ad potandum. Alexandria nobilis, 30. stadia habet longitudinis
decémque in latum. In ea restant adhuc plures Ecclesiæ à tempore
Christianorum, sed Sarraceni non sustinentes picturas Sanctorum omnes
parietes albauerunt. De Alexandria per terras venitur in Babyloniam Ægypti,
quæ etiam fundata iacet supra prædictum Nilum fluuium: Dicitur autem hæc
Babylonia minor ad differentiam magnæ Babyloniæ, siue Babel, vbi Deus
linguas confudit olim, quæ tendendo inter Orientem et Septentrionem distat
ab ista dietas circiter 40. nec est sub potestate Soldani, sed Imperatoris
Persarum, qui illam tenet in homagio ab Imperatore Cathay, dicto, Grand
Can. [Sidenote: Cayr ciuitas.] Hæc autem Babylonia Ægypti est Ciuitas
grandis et fortis, tamen valdè prope eam est alia maior dicta Cayr, in qua
vt sæpiùs residet Soldanus, quanquam Babylonia nomen per seculum diffusius
est cognitum: Altera autem via peregrinorum de Hierosolymis pro conducta
tendentium ad Soldanum talis esse potest. [Sidenote: Abilech desertum.]
Primò tendant de Ierusalem in suprà dictam Gazam Palestinorum, inde ad
Castellum Dayre, átque ex tunc exitur de terra Syriæ, et intratur à
superiori parte in desertum longum arenosum, et sterile, propè ad septem
dietas, quod lingua eorum vocatur Abilech; tamen per illud inueniantur
plura hospitia, vbi haberi possunt ad victum nccessaria. Et qui in eundo
rectum iter tenet, veniet in Ciuitatem dictam, Balbes, quæ est ad finem
Regni Halapiæ: Sícque expleto Deserto, intratur terra Ægypti, quam ipsi
Canopat vocant, et aliqui Mersur, átque ex tunc in Babyloniam, et Cayr,
præfatam: In ista verò Babylonia habetur pulchra Ecclesia Mariæ virginis,
in loco vbi morabatur cum filio suo, et Ioseph tempore suæ fugæ, et
creditur ibi contineri corpus Virginis Barbaræ.
CAPVT. 7.
De Pallatio Soldani, ac numero, et nominibus præteritorum Soldanorum.
Cayr ciuitas Imperialis et Regalis est valdè munita, et grandis, decorata
sede propria Sarracenorum Regní, vbi dominus eorum Soldanus communiter
residere solet, in suo Calahelick, id est, castro forti, et lato, ac in
euecta rupe statuto. Siquidem Soldanus eorum lingua sonat nomen similis
maiestatis, quo nos in Latino dicimus Cæsarem, aut Imperatorem. Pro
custodia huius Castri sunt ibidem omni tempore morantes sex millia
personarum, et pro, seruiendo, dum ibi residet, ipsi Soldano, qui omnes de
Curia eadem accipiunt necessaria, et donatiua. Iste Imperator Soldanus, est
Rex, Dominúsque quinque Regnoram magnorum: Canopat, hoc est, Ægypti: totius
Iudeæ, sicut olim Dauid, et Salomon; Halapiæ, in terra Machsyriæ, cuius
ciuitas Damascus olim erat principalis; Arabiæ, quod est regnum valdè
protensum, et cum his possidet dominatus omnium Caliphorum: ad quod
sciendum, quòd quaundóque fuerunt tres Caliphorum dominatus: Ex quibus
primus Caliphus qui dicebatur Chaldæorum, et Arabum, cuius erat sedes in
Ciuitate Baldac. Alter Barbarorum et Affricorum, cuius erat sedes in Maroco
super Mare Hispaniæ. Tertius Aegypti: [Sidenote: Caliphus quid sit.] Est
autem Caliphus inter eos, velut inter nos Imperator, et Papa simul,
scilicet, Dominus temporalium et spiritualium. [Sidenote: Series Soldanorum
Aegypti.] Exactis igitur Caliphis circa annum incarnationis Christi 1150,
primus Soldanorum fuit nominatus Saracon: secundus filius eius, Saladin,
qui anno 1190. cum Turcis totam ferè terram promissionis abstulit à
Christianis. Et sub quo Richardus Rex Angliæ cum alijs principibus
Christianis custodiebat passum Rupium, ne ille sicut proposuerat transire,
profecisset vltra. Tertius Melachsala, à quo sanctus Ludouicus rex Franciæ
captiuabatur in bello. Quartus Turquenna, qui Regem prædictum redemi
dimisit pro pecunia. Quintus Meleth. Sextus Melethemes. Septimus Melec
dayr, sub quo Edwardus Rex Angliæ intrauit cum nostris Syriam, damnificans
plurimum Sarracenos. [Sidenote: Edwardus princeps Angliæ, Regis Hen. 3.
filius.] Octauus Melec salle. Nonus Elphi, qui Anno Incarnationis Domini
1289. destruxit in illis partibus enormiter Christianos, et penitus omnes
inde fugauit, atque recepit Tripolim Ciuitatem. Decimus Melethasseras: hic
cepit Anno Domini 1291. in octaua paschæ Accharon, fugatis vel occisis ex
ea omnibus Christianis. Exinde amissis succedentium nominibus, sextus
decimus dicebatur vel dicitur Melec Mandibron: sub isto steti ego per
aliquod tempus stipendiarius in guerris suis contra Bedones, qui ei tunc
temporis rebellabant. Horum etiam mores, et continentiam populorum, in
sequentibus declarabo: sicut veraciter fateri possum, ipse ad filiam
cuiusdam sui Principis me obtulit vxorare, et magnis dotari possessionibus,
dummodò Christianitati resignassem: Eúmque dimisi Soldanum, quando de
partibus illis recessi. [Sidenote: Potentia Soldani Aegypti.] Soldanus
præter homines ad sua castra seruanda deputatos, potest educere quoties
velit in exercitum de hominibus de ipsius stipendijs viuentibus et ad eius
iugitèr mandata paratis, 20. millia armatorum, ex sola Ægypto: Et ex Syria,
et Turcia, et alijs terris, 50. millia exceptis ruralibus, et Ciuitatem
comitatibus, qui sunt velut innumerabiles. Miles quidem stipendiarius
recipit de Curia pro anni Tempore 121. aureos, et sub tali stipendio seruit
cum tribus equis et vno Camelo. Quadringenti vel Quingenti horum militum
ordinati sunt sub vno rectore, que vocatur Admirabilis: Et ille solus
recipit de curia tantum, sicut omnes sibi subditi: Notandum quod nunquam
extraneus Nuncius ire permittitur ad Soldanum nisi auratis indutus
vestibus, vel panno Tartarico aut camoleoto ad modum nobilium Sarracenorum:
[Sidenote: Reuerentia exhibita Soldano.] et oportet vt vbicunque primum
nuncius Soldanum aspiciat, siue ad fenestras, siue alibi, vt cadat ad
genua, vel protinus osculetur terram, quia talem reuerentiam facere, signum
est quòd ille desiderat ei loqui. Quamdiu autem tales loquuntur sibi, aut
literas ostendunt, circumstant Apparitores extensis brachijs leuatos
tenentes mucrones, gladios, gezas, et mackas ad feriendum, et occidendum,
si quid dictum vel nunciatum fuerit, quod Imperatori displiceat, quam citò
ille signauerit trucidari. Veruntamen sciendum est quòd nullius hominis
personaliter ab ipso quidquam petentis consueuit repellere preces
rationabiles, et contra eorum leges aut mores non venientes. Porrò ego in
Curia manens, vidi circa Soldanum vnum venerabilem, et expertum medicum, de
nostris partibus oriundum: [Marginal note: Cuius nomen erat M. Ioannes ad
Barbam.] solet namque circa se retinere diuersarum medicos nationum, et
quos nominandæ audierit esse famæ: Nos tamen rarò inuicem conuenimus ad
colloquium, eò quòd meum seruitium cum suo modicum congruebat: longo autem
posteà tempore, et ab illo loco remotè, videlicet in Leodij ciuitate,
composui hortatu et adiutorio eiusdem venerabilis viri hunc tractatum,
sicut in fine operis totius enarrabo. Itémque in Cayr ciuitate ducuntur ad
forum communitur tam viri quàm mulieres aliarum legum, et nationum venales,
et ad modum bestiaram venduntur pro pecunia ad seruiendum in suis
artificijs. [Sidenote: Mos oua furnis fouendi.] Habetur quoque ibi domus
plena furnis paruis, in quibus per custodes domus tam hyeme quàm æstate
fouentur oua gallinarum, anatum, aucarum, et columbarum, vsque ad
procreationem suorum pullorum, et hijs intendunt, pro certo pretio
accipiendo à mulierculis illic oua ferentibus.
CAPVT. 8.
De Campo Balsami in Egypto.
[Sidenote: Balsamum.] Extra hanc ciuitatem Cayr, est Campus seu ager
Balsami: circa quod sciendum, quòd optimum totius mundi Balsamum in magno
crescit Indiæ deserto, vbi Alexander Magnus dicitur quondam locutus fuisse
arboribus Solis et Lunæ, de quo in sequentibus aliquid est scribendum. Illo
itaque Indiæ Balsamo duntaxat excepto, non est liquor in vniuerso orbe, qui
huic creditur comparari. Has arbores seu arbusta Balsami fecit quondam
quidam de Caliphis Aegypti de loco Engaddi inter mare mortuum, et Ierico,
vbi Domino volente excreuerat, eradicari, et in argo prædicto plantari: est
tamen hoc mirandum, quod vbicuncque alibi siue prope, siue remote
plantantur, quamuis fortè virent, et exurgant, non tamen fructificant. Et è
contrario apparet hoc miraculosum, quod in hoc agro Cayr non se permittant
coli per Sarracenos, sed solummodò per Christianos, vel aliter non
fructificarent: Et dicunt ipsi Sarraceni hoc sæpius se tentasse: sunt autem
arbusta trium vel quatuor pedem altitudinis, velut vsque ad renes hominis,
et lignum eorum aspiciendum, sicut vitis syluestris. Folia non marcescunt,
quin prius marcescant fructus, cernitur ad formam Cubebæ, et gummi eorum
est Balsamum. Ipsi appellant arbores Enochkalse, fructum Abebifau, et
liquorum gribalse. Extrahitur verò gummi de arbusculis per hunc modem: De
lapide acuto, vel de osse fracto dant scissuras per cortices in ligno, et
ex vulneribus Balsamum lachrymatur, quod in vasculis suscipiunt, cauentes
quout possunt, ne quid de illo labatur in terram: Nam se de ferro, vel alio
metallo fieret incissura, liquor Balsami corrumperetur à sua virtute.
[Sidenote: Virtutes veri Balsami.] Veri Balsami virtutes sunt magnæ quidem,
et innumerosæ: nam vix aliquis mortalium scire potuit omnes, quamuis inter
Physicos quinquaginta scribantur. Rarò vtique Sarraceni vendunt Christianis
purum et verum Balsamum, quin priùs commisceant, et falsificant sicut ego
ipse frequenter vidi. Nam aliqui tertiam, seu quartam partem immiscent
terrebynthinæ. [Sidenote: Sophisticationes Balsami.] Alii ramusculos
arbustarum, et fructus eorum coquunt in oleo, quod vendunt pro Balsamo: et
quidam (quod pessimam est) nil Balsami habentes, distillant oleum, per
clauos gariophillos, et spicum nardum, et similes odoriferas species, hoc
pro Balsamo exponentes, atque aliis pluribus modis deludunt ementes.
[Sidenote: Probatio veri Balsami.] Sed et Mercatores inuicem nonnunquam
sophisticant altera vice: probatio autem veri Balsaml potest haberi
pluribus modis, quorum aliquos hic describo. Est enim Citrini coloris,
valdè clarum, et purum, et fortissimum in odoris fragrantia: si ergò
apparet alterius quàm Citrini coloris sciatur non simplicis, sed
cuiuscunque commixtæ substantiæ, vel ita spissum, vt non possit fluere,
scitote sophisticatum. Item si posueris modicum veri Balsami in manus
palma, non poteris sustinere eam linialiter in feruore splendentis Solis ad
spacium recitandæ Dominicæ orationis. Item si in clara flamma ignis vel
candeliæ cereæ miseris punctum cultelli cum gutta puri Balsami, ipsa gutta
de facilè comburetur. Item si in scutella munda cum puro lacte caprino
posueris modicum veri Balsami, statim, miscebit se, et vnietur cum lacte,
ìta vt Balsamum non cognoscetur. Item è contrà, si posueris verum Balsamum
cum aqua Lympida, nunquam miscebit se aquæ, etiamsi aquam moueris
vehementer, imò Balsamum semper tendit ad fundum vasis, nam est in sui
quanitate valdè ponderosam, et iuxta quod minùs ponderosum inueneris,
ampliùs falsificatum noueris.