Pagkatapos na masiyasat ni Mang Donato na ama ni Binay ang patunay
ng kanilang pagiisang palad at makapagmalas na pawang kasaganaan ang
ibinabadha sa lahat ng sulok ng tahanan ni Maneng ay nasisiyahang
nagwika:
--Pagpalain kayo ng Panginoon, mga anak ko, at nawa’y manatili kayo
sa kaligayahan.
At binigkis sa yakap ang dalawang anak na pinagpapala.
Yumaon pagkalipas ng isang sandali, na di binigyang sagwil bahagya
man ang inaakala niyang mga nananabik na bagong magasawa, sa pulot
at gata ng bagong kalagayan.
Nguni’t sa katotohanan si Maneng ay lalong dinalaw ng balisa. Ang
lihim na lihim na kasal niya kay Binay ay bunyag na ngayon.
Paano kaya siya sa harap ng kapisanan, paano ang gagawin niyang
pakikiharap sa maganak ni Selmo at higit sa lahat ng ito ay paano
ang gagawin niya upang ang kanyang mahal na si Nati ay manatili sa
katahimikan.
Hinagkan si Binay ng boong tamis, at napaalam na sandali upang
lutasin ang kanyang mga nabibiting suliranin.
At parang nakahinga si Maneng nang siya’y hagkan ng malamig na simoy
at nagiisang malayo kay Binay, malayo kay Nati, naaawa kay Mameng
at sumusumpa kay Orang.
Oh... ang buntong hininga ni Maneng--at binilisan ang takbo ng auto
na pinalilipad halos.
Binagtas ang mga lansangan; wala siyang anomang napapansin. Sa
kanyang diwa’y nagsisikip ang isang mahigpit na suliranin ng kanyang
buhay at sa gayong pagwawari ay parang hiyaw na tuwi na sa kanyang
pangdingig, parang kidlat na gumuguhit sa kanyang pantanaw ang gayari:
_Ang araw ngayon ay iyo bukas ay di mo malaman kung para sa kangino._
At sa kanyang puso’y kumalat ang isang karamdamang nakaaaliw sa
kanyang diwa at nagbalak ng isang balak sa sarili:
“Kung ang sasakyan ko’y ibinubuno ng alon, ipinaghahampasan ng
sigwa, at pinapaslang ng walang pitagan kong maitim na tala; kung
natatalastas kong ang kaya ng tao ay lubhang maliit, ang diwa ay
nagkakait ng tanglaw at ang puso’y tumitibok ng pangamba, ano ang
aking magagawa?”
At nagbago ang hantungan ng diwa at pinasiyahang bumili ng isang
bagong tahanan na mapagpugaran ni Binay. Hindi dapat na sinomang
babai, kasakdalang kanya mang sinasamba halos, kahit na si Nati pa,
na sukdulan ng kanyang pitagan, ay tulutan na ang kanyang tahanan
ay dalawin.
Damdam ba niya’y ang babai ay laging nagdadala sa kanyang tahanan
ng ligalig, kaya’t panibulos na nagtatag ng panibagong tahanan na
laan sa kanyang taga Bukawe.
At salapi palibhasa ang namahala ay karakarakang nakapagtayo ng
isang munting langit sa Manga Avenue sa Santa Mesa, at sa dambana
ng tahanang yaon ang Pintakasi ay si Binay.
Pagkatapos na mailipat sa bagong tahanan ang taga Bukawe, ang tunay
niyang asawa sa harap ng mga batas, ang babaing masaya na laging
masunurin sa kay Maneng sa lahat ng hibo ng kalupaan, ay lumiham kay
Nati ng isang lalang, upang maitago ang kanyang magusot na pamumuhay:
Gayari ang nasa liham ni Maneng:
“Nati ko; aking Nati:”
“Hindi ako tumelegrama pagdating dito pagka’t iniilagan ko na
matalastas ng nanay ang ating binabalak na paglalakbay.”
“Linulutas kong kasalukuyan ang mga kinakailangan upang huwag tayong
dalawin ng gipit sa paglalayag sa paglilibot sa boong daigdig, upang
doo’y tuklasin ang ligaya na ikinakait sa atin sa sariling lupa; at
sa silong ng ibang langit, doon marahil tayo tutunghan ng buwang
lalong maliwanag, ng mga bituwin na lalong maniningning, at ang
pagtatamasa ay di ikakait sa atin ng ating malupit na tadhana.”
“Umaasa ako Nati, na doo’y di tayo gagambalain ng mga ala-alang
mapanglaw ng aking kahapon, at palibhasa ay wala tayo doong kakilala
man lamang, ang pagmamahal ko’y mauubos sa iyo at ikaw naman sa akin
ay maguubos ng iyong ganap na pagmamahal. Hindi ba Nati?”
“Napakasaklap ng patlang na ito ng ating kasalukuyan. Ang pagkawalay
ko sa iyo’y lubhang napakalungkot sa akin at ang aking mga sandali
dini sa Maynila ay nagiging malalawig at kalunos-lunos. Dini ay wala
ang mga hunihan ng mga ibon, ang matuling lagaslas ng tubig sa mga
batisan, ang lagitikan ng mga siit kung ginagahasa ng hangin at ang
kahanga-hangang katahimikan pagdungaw ng gabi upang tayo ay malayang
tulutan na makapagbubo ng samyo nang lalong banal na pagiibigan.
Dito ay pawang ingay ang namamayani. Mga kaaway na dibdib ang sa
kahilingan ng mabuting gawi ay yinayakap. Mga tampalasang kamay na
may dungis pa ng balaraw na handang papaglagusin sa ating puso ang
kinakamayan ng boong higpit. Mga ngiting pilit at pinagaralan, at
ang pagkukunwari’y siyang pangkasalukuyan. Isang walang katapusang
balatkayo na di ko matatalima.”
“Nguni’t ang lahat ng ito’y tulong-tulong na nagtataboy sa atin upang
tahakin ang malalawak na dagat at sa ibang lupa, humanap ng ibang
simoy, ibang kaugalian at doo’y itayo ang mga muog ng ating gusali
ng ligaya na matibay na matibay.”
“Kung di ko pipigilin ang panitik ko Nati, kung ikaw ang aking
kinakaulayaw, ay maging papel man yata ang malawak na langit at
maging tinta ang kalawakan ng dagat ay di mandin matatapos ang sa
iyo’y ibig kong ibalita.”
“Nguni’t huwag nating aksayahin ang panahon, ang kislap daw ng ngiti
ay sasandali lamang na dumudungaw sa mga labi samantalang ang bakas
ng kapanglawan ay di yumayao karakaraka sa ating anyo.”
“Maghintay ka nga at ang ating mabubuting sandali ay namimitak na.”
“Ang laging iyo,”
MANENG.
Busog sa kasayahang binasa ni Nati ang liham ni Maneng, at binubusog
sa halik, samantalang binabasang paulit-ulit at sinisinag doon ang
kaluluwang matimtiman at pusong mairugin ng giliw niyang si Maneng.
Noon, malayo man siya kay Maneng, ay nararamdaman niya na nasa
kanyang piling mandin sa lahat ng sandali at binabalot siya ng walang
maliw na ala-ala. Ang pangungulilang saglit ay di naghari sa kanyang
karamdaman, nguni’t ang luha ng galak ay nagsusumungaw sa kanyang
mata.
Maya-maya’y isang liham na naman ang dumating.
Ang puso niya’y sumikdong muli pa.
--Talagang si Maneng--anya--ay napakamairugin--at binuksan ng boong
ingat ang sobre:
Anang liham:
“Ginang:”
“Huwag mo pong pagtakhan ang kapangahasang ito; nguni’t ang isang
tapat na kakilala ay di dapat maghalukipkip at di dalidaling sumaklolo
kung ang isang iginagalang ng boong pagmamahal ay nababalaan ng
isang sakuna.”
“Ang kalakip pong _pilas_ ng Pahayagan ay siya nang magtatapat sa
inyo ng di ko masabi; sapagka’t ako’y natitigilan sa bangis ng
katotohanan.”