“Gaya nang ang bulong ay mahigit sa hiyaw ay sumapit sa aming
kaalaman na ang makisig na binata at mayamang mangangalakal na si
G. Manuel San Juan, ay nanumpa ng isang di magmamaliw na pag-ibig
sa matalino, marilag at napakagandang bulaklak ng ating Kapisanan
na si Bb. Natividad Lopez. Ang gayo’y ginanap nang nabibingit sa
kamatayan ang babai.”
“Ang pulot at gata na napataon sa tag-init ay idaraos ng dalawa sa
pinagdadayong bukal sa Sibul, gayon din ng pagpapalakas ng galing
sa sakit na Ginang.”
“Ang aming maligayang bati sa mga kaibigang nasabi.”
Sa biglang tingin ang balitang ito ay waring walang pangalawang
hangad, nguni’t sa mapapansin ng aking giliw na mambabasa sa dalaw
na ginawa ni Tomas sa masayang si Binay ay mapagtatanto ang laki ng
saklaw ng gayong balita.
--Binay--ani Tomas--Naparito ako upang isauli sa iyo itong _imperdible_
na ninanasa mong sa iyo’y aking isauli, sapagka’t di lihim sa akin
ang sa lahat hanggang ngayon ay lihim pa na ikaw ay Ginang na ni
San Juan.
Ngumiti si Binay sa pagtanggap ng balitang yaon sa dating kasintahan,
at boong kakirihang sumagot:
--At di mo man ako hinahandugan ng isang maligayang bati, gayong
talastas mo pala ang di pa natatalos ng marami?...--at tinitigan si
Tomas ng isang titig na kagaya ng kanyang panghalinang ginagamit
tuwina na, kung nais niyang siluin ang alin mang puso.
Si Binay ay may isang ugaling ibang-iba sa ibang mga kababai. Hangad
niya ang magtamasa sa buhay, pagaliwan ang lahat ng makikisig na
binata, nguni’t kailan man ay di siya napabibihag upang siya’y
labilabian pagkaraan noon. Ligaya niyang itinuturing ang marami
siyang mangingibig lalo na’t kung ang mga ito’y nangagbabangay. At
ang lahat ay nababahaginan niya ng pangako at ngiti.
Ang kaniyang nabalitaang pagaaway ni Tomas at ni Maneng ay inaakala
niyang siyang sanhi ng kung bakit ang kaniyang dating mairuging
asawa ay di dumalo sa kanyang tiyap na hiling.
Nagagalak siya ng gayon na lamang, sapagka’t inaakala niyang si
Maneng ay nalulunod sa panibugho. Kung nalalaman yata niyang si
Maneng ay nasusuklam sa kanya at tumatalikod na tahasan, kaipala’y
nagbago ang kanyang kasalukuyang galak.
At hinarap si Tomas at anya:
--Hindi ka na tumugon. Nagtatampo ka ba sa inyong dating kapuwa bata?
--Hindi Binay, nguni’t ang magpakunwari ay hindi ko ugali at yaon
ang sanhi nang hindi ko maibati sa iyo ng maligaya, sa pagka’t sa
katotohanan ay wala akong ibang hangad kundi ang kayo’y maging sawi.
--Ohu?... At may hinanakit ka sa akin kung gayon?
--Wala Binay. Nguni’t pakinggan mo ang aking ibabalita sa iyo:
Noong ikaw ay tumakwil sa aking pagsuyo ay wala na akong nasabi sa
sarili kundi ang ikaw ay isang salawahan, nguni’t nang matalastas kong
ikaw ay lihim na nakipagisang puso at sa isang binatang haligi ng
yaman, ay nasabi ko sa sarili na: “May matuwid si Binay, tumpak ang
siya’y mamili ng makabibili ng ligaya”. At ano nga ba ang maihahandog
sa iyo ng isang kawal ng panitik kundi pawang panagimpan lamang.
Kita’y iniibig ng boong puso. Ipinagtatapat ko sa iyo. Datapuwa’t
ang panahon ay lumakad sa hindi niya mapipigil na pagtanda, at...
ako sa hindi mo nahuhulaan kung bakit niya ako ihinatid dito sa
iyong harapan.
--Sinabi mong upang isauli ang _imperdible_, hindi ba?
--Oo; nguni’t ang pangalawang hangad, yaon ang iyong turingan.
--Pangalawang hangad? At may iba ka bang nasa tangi sa tumupad ng
dapat mong gawin?
--Yan ngang dapat kong gawin ang pinatuturingan ko sa iyo?
--Ang iyong ginampanan; ang isauli ang isang bagay na hiniram lamang.
--Yaon ay nagampanan na; nguni’t ano pa ang dapat kong gawin?
--Ah, huwag kang magnasa ng anomang masamang nasa sa akin at kay
Maneng--ang biro ni Binay--Hindi ba Tomas?
Hinaplos ni Tomas ang kaniyang buhok na naglalaguan at saka tumugon.
--Huwag magnasa ng anomang masamang nasa sa inyong magasawa?
--Oo, Tomas, yaon nga.
--Kung gayon ay hindi ko magagampanan ang inaakala mong dapat kong
gampanan.
--Bakit, labag ba ang gayon sa dakilang asal?
--Oh, hindi Binay, hindi, nguni’t paano maihahatid sa iyo ang mabuting
balita na ikagaganap ko ng aking kautangan, sa pagka’t kita’y iniibig
pa hanggang ngayon, kung ang balitang ito’y malalaban naman sa kanya?
--Iniibig mo ako hanggang ngayon? Salamat Tomas, salamat, nguni’t
hindi mo ba talastas na ako’y isang may asawang tao, na di makaiibig
pa, ng pag-ibig na iba ang hugis kay sa sa kahilingan lamang ng
mabuting gawi?
--Nguni’t ang pagka mayasawa mo Binay ay ibang iba.
--Natatalastas ko Tomas, na kami ay may ibang himaling. Na sa ganang
amin ni Maneng ang pagmamahalan ay dapat pagingatan na huwag makasuya,
ang ganitong himaling marahil ay di mo minamainam at itinuturing mong
ibang iba ako sa lahat ng babai, nguni’t; anong ligaya ng manabik!
--Hindi Binay, lahat ng paraan ay di ko pinapansin, at wala akong
ibang tinitiyak kungdi ang wakasin. At banta ko’y hangad ninyo sa
ganyang paraan ang lalong maging matimyas ang mga sandali, lalong
maging maringal sa ganang iyo ang bihis ng mga bulaklak, lalong maging
masaya ang mga gabi at ang langit ay maging tuwi na’y maaliwalas,
hindi ba?
--Oh, may matuwid ka Tomas.
--Nguni’t Binay ang palad ay sumalungat sa iyo. Ang Anangki ay
napakalupit na nagguho ng iyong mga pangarapin.
--Ano ang sabi mo Tomas?
--Basahin mo ang balitang ito ng mga Pahayagan.
Binasa ni Binay.
--Ah!... Tomas ang pahayagan ay napakasinungaling. Hindi magagawa
ni Maneng na siya’y magasawang muli. Si Maneng ay hindi hangal.
--Hindi nga, nguni’t may kasabihang: ANG HUMAHANAP NG PANGANIB AY
DOON NAMAMATAY.
--Ano ang ibig mong sabihin?
--Na ang mapanganib niyang libangan ay nagbunga na. At kung ayaw
kang maniwala sa pahayagan at animo’y sinungaling, ay maniwala ka
sa katotohanan na siya’y nagasawang pamuli sa MAGANDANG si Nati.
Liniwanagan ni Tomas ang salitang magandá upang mangimbulo si Binay.
--Kapag ang balitang yan Tomas ay kabulaanan ay nalaman mo nang
ako’y walang pakundangan. Mananagot ka Tomas mananagot ka.
--Alamin mo at saka mo hatulan kung ako’y tapat sa iyo. At kung
matalastas mo na ang katotohanan, ay humihingi ka ng isang sipi ó
patunay ng kasal na yaon at saka mo makikita kung si Tomas ay tapat
sa iyo.
Nagalimpuyó sa diwa ni Binay ang di maisaysay na poot at anya kay
Tomas:
--Bukas ay parini ka at nang tayo’y magkaniig.
--Alipin mo ako sa iyong ikaliligaya Binay.......
--Hangang bukas.--anang babai.
--Hangang bukas.--ani Tomas naman.
At ang dalawang pusong nagkakalayo ay pinaglapit ng iisang hangad
na dili iba’t si Maneng ay pahigantihan.
Samantalang ang mga maya ay nagaawit sa Sibul animo’y wala ng kamatayan
ang bagong kasal na nagpapasasa sa pulot at gata ng kapanahunan.
Si Tomas ay naglalamay sa ikapanganganyaya ni Maneng at walang
pinatawad na pangyayaring di sinamantala.
Si Binay naman na nginangatngat na kasalukuyan ng panibugho ay
nagmadaling lumuas sa Maynila upang alamin ang katotohanan.
Palibhasa ay totoo ang balita ni Tomas ay di siya nahirapan na
magkaroon ng isang sipi ng pagiisang puso ni Nati at ni Maneng.
Kasulatang kanyang iningatan na parang isang sandata upang ipalpal
kay Maneng at ito’y gawing isang kasangkapang hamak na pakikilusin
ng kanyang diwa.