Dumating si Maneng sa bahay ng Pastor at doo’y humingi siya ng
pahintulot na sila’y magkaniig lamang. At siya’y pinahintulutan at
malugod na tinanggap.
--Ako’y naparine mahal na Pastor--ani Maneng--upang makipagtalastasan
sa inyo ng isang bagay na bagamang maselang ay kailangang lutasin
agad.
--Ano po ang maipaglilingkod ko sa inyo, Ginoo?--ang tugon ng Pastor.
--Ako po ba’y inyo pang naaala-ala?
--Patawarin po ninyo ako kung ako’y may mahinang pananda. Kayo po
ba ay sino?
--Lalo pong mabuti na huwag na ninyo akong makilala.
At dinukot ang isang sobre na kinalululanan ng dalawang puo at limang
_Mayon_ at isinakamay ng Pastor.
--Mabuti mahal na Pastor ang magkatalastasang agad. ANG PANAHON DAW
PO AY GINTO ANANG MGA INGLES.
--“At talastasan daw pong pagbasa ay sinigang manding may lasa”
anang salawikain--ang tugon ng Pastor samantalang binubuklat ang mga
dadalawampuing piso na sadyang ihinanda ni Maneng upang bulagin ang
Pastor at magamit niyang kagaya ng isang kasangkapan sa kapakinabangang
sarili.
Pagkatapos na mabilang ng Pastor ng boong ingat ay inalis ang salamin
sa mata na nakasasagabal mandin kung wala siyang ginagawa at aniya:
--Limang daang piso!.....
--Opo, limang daang piso, na inyong tunay--at dumakot pang pamuli
at iniabot sa Pastor ang isa pang sobre.
At binilang pang pamuli ng Pastor ang bungkos ng salapi:
--Isang libong piso po ang kabuoan.
--May matuwid kayo at iyan ay ipinadadala sa inyo ng isang kaibigan
ko, bilang kapalit sa isang bagay na hihilingin naman.
--Ano po yaon--at binitiwan ng Pastor ang salapi na pinatawan ng
isang pabigat upang huwag manambulat at humingi ng kalayaan kung
pahiramin ng hangin ng kaniyang pakpak.
--May isang Ginoo po na ikinasal ninyo ng lihim dini sa isang
binibining taga Lalawigan.
--Ay ano po?
--Ang kasulatan po ng kasal na yaon ay nasang mawalan ng bisa o
punitin ninyo kaya nang wala ng matunton; at katumbas po noon ang
salaping yan na bilang papala sa inyo....
At ang dugtong pa ni Maneng:
--At maaasahan po ninyo ang bulag na pagkakalinga sa inyo ng isang
makapangyarihang kaibigan na magagamit ninyo sa panahong kailanganin.
--Mahirap pong totoo ang nasa ninyong bilhin, Ginoo, at di ko po
kayang gampanan; kaya’t likumin mo pong muli ang salaping yan na
hindi makakatumbas ng nasa ng inyong kaibigan na aking gawin.
--At isang libo pa po na idaragdag ko mahal na Pastor upang mahango
kayo sa pagaalanganin. Isipisipin mo po ng banayad.
--Huwag na kayong mabahala Ginoo--anang Pastor ng buong katiwasayan.
--At aayaw ninyong tanggapin ang handog kong ito?
--Itago mo po at marahil ay kakailanganin ninyo sa mga araw na
haharapin o sa ibang bagay na lalong mahalaga.
--Labis po sa akin ang salaping yan, at di yan ang lalong dapat
panghinayangan. Ang kalinga ng isang kaibigang makapangyarihan ay
di madaling makita sa buhay na ito.
--Tunay po Ginoo; nguni’t lalo pong mahirap na hanapin ang isang
payapang budhi.
--At kayo po ba’y natatakot sa ano man? Yaon po’y isang himaling
lamang at di sa nasang makaligalig kangino man. Huwag nga kayong
magala-ala na ang Hukuman ay makikialam sa bagay na ito.
--Hindi po ako nababahala sa mga Hukuman, hindi rin ako natitigatig
sa kalupitan ng mga batas na kung minsan ay naiinis din sa tambak
ng salapi.
--Tunay ang inyong sinabi at kung kayo’y mapapanganyaya, ay marami
tayong salaping magugugol. Maaasahan ninyo ang aking tulong at yamang
di naman tayo maaapi ng sino man, ang payapang budhi ay saka na....
--Salamat po Ginoo sa inyong walang pangingiming pagwawaldas ng
sariling kayamanan na walang salang labis na labis sa mga gugulin
ninyong karaniwan, nguni’t...... Lalong mabuti ang inyong gugulin
sa ano mang pakikinabangan ng tao at di sa ikapapahamak.
--Ang kinatatakutan ko po--ang dugtong pa--ay ang tutol ng sariling
budhi, ang pananalig na sarili, at ang malabis kong paniniwala na
ang Diyos ay di mapaglalalangan. Sa Kanya’y walang nalilihim.
--Ang Diyos mahal na Pastor ay hindi nakikialam sa mga tao.
--Patawarin kayo ng Dakilang Manunubos, Ginoo. Hindi ko po
matutulutang lumawig ang ganyang panunungayaw sa bahay na ito na
kanyang liniliwanagan ng masaganang biyaya.
--Kung gayon po’y......
Hindi natapos ang sasabihin at ang kamay ng Pastor ay iniabot sa
kanya pagkatapos na masamsam ang salapi at sa kanya ay maisauli.
Yumaon si Maneng na ngitngit na ngitngit at di na nagpatuloy sa
Bokawe gaya ng kanyang tangka.
Pinihit ang _auto_ at umuwi sa bahay na taglay sa kaloluwa ang isang
malaking ligalig.
Dumating siya nang boong pagkahanga nang madatnan niya roon si
Anselmo at ang kanyang Abogado na nagkakaniig at siya ang pakay.
--Limang puong piso po lamang ang multa na kinawian ng basagulo
ninyo kahapon mang Maneng--anang Abogado, sa dumating na binata,
at isinasauli ang kalabisan ng salaping kanyang ipinagkatiwala sa
kanyang taga-pagtanggol.
--Itago ninyo sa inyo kaibigan, at saka na ninyo liwanagin sa akin
sa ibang panahon. Iya’y di dapat makabalisa sa inyo.
--Dahil lamang dito kung kaya ako naparini; tangi sa roon upang kayo
nama’y matahimik at handugan ko ng maligayang bati.
--Itinawag na lamang sana ninyo sa _telefono_, sana’y hindi na kayo
nagabala.... Ang bagay na yan ay inaasahan kong talagang sa gayon
mauuwi, lalo na’t sa ilalim ng inyong pantas na pamamatnugot.
--Wala ka pong sukat alalahanin. Nalalaman ninyong ako’y laan sa
inyong utos kailan man. Siya po, upang kayo nama’y magkapanahon sa
inyong mga ibang kailangan ay yayaon na ako.
At ang Abogado ay umalis pagkatapos na makamayan ang dalawang
magkaibigan.
--Hindi ka umiimik Selmo, ano ang nangyari?
--Walang malaking bagay Maneng. Nasa kong pumanatag ka at magusap
tayong sumandali.
Ang ulo ni Maneng ay nalito. Inakala niyang baka natalastas ni Selmo
ang kanilang kasalanan ni Mameng at dahil dito’y natigilan at di
makaimik halos.
--Tumahimik ka Maneng at walang malaking bagay.
--Ano kaya ang maipaglilingkod ko sa iyo Selmo? Bakit kaya sa mukha
mo’y nababakas ko ang lumbay?
At si Maneng ay naupong balisang-balisa. Natatakot siya sa hiyaw ng
sariling kasalanan.
--Maneng--ani Selmo--kagabi ay nasalubong ko dine ang magandang
_fondista_, at buhat kagabi ay napapansin kong balisa si Nati. Kangina
ay nanggaling ka sa bahay at tayo’y hindi man nagkausap dahilan sa
agad kang umalis. Pagkaalis mo’y nagulo na ang ulo ni Nati. Bakit
kaya? Ibig mo bang liwanagin sa akin, Maneng?
--Wala akong maala-alang ikabagabag niya, Selmo. Si Orang ay isang
babaing kilala mo at kilalang lalo ni Nati. Hindi ko matalastas
kung ito ang sanhi ng kaniyang kalungkutan. Noong kamakailan ay
iliniwanag ko na kay Nati ang katayuan namin ni Orang. Ang mga sulat
ni Yoyong ay natuklas ko at ang mga sulat na ito ay nagsasalitang
mag-isa. Ito’y nasa sa kanyang lahat.
--Huwag nating pagusapan iyan Maneng, at may iba tayong bagay na
dapat lutasin. Binanggit ko lamang si Orang sa kadahilanang baka
ikaw ay may mahigpit na katayuan sa kanya ay nang huwag naman siyang
maapi. Narito Maneng, basahin mo ang sulat ni Nati at saka mo ako
tugunin kung ano ang dapat nating gawin.
Binasa ni Maneng nangangatal ang liham ni Nati at pagkatapos ay
nagsabi:
--Selmo tayo na at di ko mapapayagang ang isang anghel ng kabaitan
ay tumangis; lalo na kung dahil sa akin.
At ang magkaibigan ay sabay na nanaog at tinungo ang tahanan ni
Selmo.
Kapuwa hindi umiimik na tinahak ang lansangan at dumating silang
napapahanga sa kanilang dinatnan.
Ang Doctor na na sa bulwagan ay kausap ni aling Tayang at ni Mameng.
Tahimik na tahimik. Halos anasan ang salitaan.
Isang Pari ang nasa loob ng silid at nakayupyop kay Nati; isang
sakristan ang nakaluhod na nananalangin at dalawang kandila ang
nagniningas sa dambana. ¡Kay lungkot na sandali!
Maya-maya ay tumugtog ang kililing ng sakristan na nagbabalitang ang
Katawang mahal ni Jesus ay itinatanyag at ang lahat ay nagluhuran
at ang pakikinabang ay ginanap ni Nati ng boong pitagan.
Natalastas ni Maneng kay Dr. F... ang nangyari at paglabas ng Pari ay
binalak nila ang isang dagliang kasal kung nabibingit sa kamatayan....
Ito ay isang mabisang biyaya anang Pare.
At si Maneng sa gayong katayuan ay parang isang tupa na maamong-maamo
na sumusunod saan man dalhin; kahit na sa dambana na sa kanya’y
pagsusunugan.
Sandali pa ang nakaraan at si Nati ay asawang tunay na ni Maneng,
pagkatapos ng basbas ng Pare.