¡OH!, ANG PANIBUGHO
Sa lilim ng lihim na kasal ni Maneng at ni Binay ay nagtatamasa
sa likod ng malas ng madla ng masarap at napakaligayang alo ng
pagsusuyuan.
Ang kanilang mga gawi ay bubo sa bagong kaugalian at ang ganito’y
pinagpasasaan nila ng boong pagtatamasa, bagamang ang lalaki’y isang
Don Juan din sa kaniyang tahanan; at ang babai, ay ang dati ring
mayuming dalagang tagalog sa halamanan ng kanilang anak.
Kapuwa sila bihasang maninining na di mawawalan ng malilikhang pakana
upang magtagpuan, bagay na di nila sana kailangan, danga’t ang
kanilang himaling, ay ang paglalangan ang lahat, nguni’t simula sa
kanilang sarili. Anong ligaya ng kanilang sandasandaling pangangarap!
Ang buhay ay ginagawa nilang isang laruan, at laruang mapanganib.
Isa’t isa sa kanila’y parang tunay na may laya baga mang ang tanikala
ng pagiisang puso, sa kanila ay nakabigkis.
Sa lahat ng ito’y ang kulang palad na si Tomas ay humahanap ng isang
kataon upang si Maneng, ay matagpuang muli pa, bagay na di pa yata
tulot ng tadhana, sapagka’t ngayon pa namang araw-araw ay na pasa
sa Bokawe, ay ngayon pa niya hindi makita; paano’y hindi na gaya ng
dati na humahayag, kungdi ang auto ay laguing tumitigil sa labas ng
bayan at doon na niya natatagpuan tuwina, ang magandang si Binay.
Doon nila sinisimulan ang malayang pagsagap ng hangin kung saan saan
dako at maituturing na wala silang naging sariling pugad sa pagsasaliw
ng awit ng puso, at tulad sa mga ibon na kung saan tawagin ng pita
ay doon idinadaos ang kanilang mga kalayaan. Sampu nang sa kanila
ay magpahiram ng tahanan ay ibinububulid nila sa pagkakasala.
Ito’y isang bagong paraan ng “pulot at gata” na maituturing
na napakaligaya sa ganang kay Maneng at kay Binay, sa pagka’t
tuwina’y parang bagong tagpo, tuwina’y pinaniningas ang kanilang
nasa ng kasabikan, at animo’y nakaw lamang ang lamyusan nilang
pinagtatamasahan. Talaga yatang ang _nakaw_ sa pagtagay sa saro ni
Kupido, ay napakasarap.
Tumutungo na ang araw nang si Maneng ay bumalik sa Maynila at nang si
Binay naman ay umuwi sa Bokawe na parang may ginawa lamang na anomang
kailangan sa kalapit na bayan na pinananahanan ng kaniyang ama.
Linipad ni Maneng ang Maynila. Nagbago ng damit pagkatapos na
makapagalis ng alikabok sa katawan, binalumbon ang _pierrot_ at
pamuling lumakad, pagkasiyasat na ang Supersix ay wala na roon at
ipinadala na ni Gorio kina Selmo sangayon sa kanyang utos.
Sumagi sa kanyang nasa na sa _La Campana_ magminindal gayong sa
sarili ay iniwang nakahain ang lalong masasarap na pamatay gutom na
ihinahanda ni Biyang.
Ang bahay ni Maneng ay parang isang _Babel_ gayong sila’y lilima
halos. Di sila nagkawatasan kailan man gayong doo’y di dumadalaw
ang pagtatalo.
Araw-araw halos ay _banquete_ para kina Gorio, sa pagka’t maigagamot
ang araw na doon ikinakain ni Maneng; nguni’t di naman nagbibigay
ng bilin kailan man na di darating at di naman pumapansin ng gugol
kumain man siya o hindi sa bahay.
Ang kanyang katiwala ay ubos kay Gorio na nakakikilala sa kanya ng
ganap, kaya’t naglilingkod naman ng higit pa sa isang aliping binili.
Dumating si Maneng na parang hayok na hayok sa gutom sa minandalang
_La Campana_ at pagkatapos na maituro sa utusan ang mga bilang ng
Menu na kanyang napili ay tinunghayan ang isang linguhan na nasa
ibabaw ng lamensang bubog na minandalan.
Di pa man halos natutunghan ang linguhan ay para siyang dinagukang
bigla at tinamaan ng malas ang hambog na si Tomas na nasa kabilang
dako at parang ipinagmamalaki sa kanyang korbata ang imperdible na
nakikilala na natin.
Napakalaki ang imperdibleng yaon upang gamitin sa korbata; nguni’t
kinusa yaon ni Tomas sa nasang pasakitang loob si Maneng kung makatagpo
sa paniwalang yaon ay sanla ni Maneng kay Binay na kasintahan niyang
tumalikod sa salitaan.
Kung may matuwid si Tomas o wala ay bayaan natin, sa pagka’t ang mga
akay ng panibugho may matuwid o wala man ay walang ibang nagagawa
kungdi kapanganiban.
Pinagmalas-malas ni Maneng ang binata na nagpapalamig na kasalukuyan
sa tulong ng isang copang sorbetes.
Sinusukat niya buhat sa paa hangang ulo, na animo ba’y ibig na tirisin
nang walang tanong-tanong at sa pagka’t yao’y ibinabawal ng dakilang
asal ay nagtindig na gahasa na nangapalingon ang mga nagmiminandal
na kasabay nila, linapitan si Tomas at boong kabanayaran, nguni’t
punong-puno ng kutiya na tinanong:
--Ginoo. Kung di po isusukal ng inyong loob ay maaari po bang sabihin
sa akin kung saan galing ang imperdibleng yan ng inyong korbata?
Si Tomas ay sumandal. Minasdan pamula sa ulo hangang sa paa si Maneng
na nang mga sandaling yaon ay baliti na ng poot, at saka tumugon:
--Ginoo; tinatanong ninyo ako ng isang tanong na nakatatawa; at nang
huwag naman kayong magmukhang api ay malaman ninyo, na sa isang
daang libong bagay na di ninyo dapat malaman ito ay isa. Hindi ninyo
dapat na malimutan na kapag _saya_ ang napagitna sa mga _salawal_
ay pangit na totoong ibuyangyang.
--Ninanais kong malaman Ginoo--ani Maneng ng boong galit--at kung
hindi ako bibigyang liwanag na ikasisiyang loob ko ay......--at ang
kamay ay ipinakitang higpit na higpit.
Tumindig si Tomas na handang magtatangol, nguni’t ang kamay ni Maneng
ay bumagsak na bigla sa mukha ni Tomas.
Lamensa, tao at kasangkapan ay nangagsigulong sa lupa kasabay ng
tilihan ng mga babai, at tindigan ng mga lalaki, na handang aawat.
Namagitan ang mga suki ng _La Campana_ at ang dalawa’y di na nagabot
na muli pa; nguni’t ang dugo sa mukha ni Tomas ay nagdadanak.
Nagbigay paliwanag sa may-ari ng _La Campana_ si Maneng at pagkatapos
na nakapagbigay ng pangungusap na babayaran niya ang kapinsalaang
nangyari ay lumulang pamuli sa kanyang auto at iniwan si Tomas sa
gitna ng gulo.
Nang dumating ang mga pulis na tagapagpapatili ng kapayapaan si
Maneng ay malayo na. Wala nang makatugon kung saan siya napatungo.