Ang mga hapag ng kainan ay pulupulutong tandang matalinong nangangasiwa
ng tanghalian ay nagpapakilala ng kanyang kasanayang maghanda upang
ang lahat ng panauhin ay sabay sabay kumain at wala isa mang malipasan
ng gutom sa gayong kasaganaan. Ito’y isang mabuting aral sa ating
mga piging na boong dingal na idinaraos, nguni’t umasa ka nang
madadayukdok pag di ka nabilang sa unang dulugan.
Ang mga bandurristang Bokawe ay nagpamalas ng kisig sa pamamagitan
ng malilinis nilang tugtugin at mga bagong likhang higing silangang
pawa. Dumating din kagaya ng inaantabayanan, ang mga orkesta sa
kalahatian pa lamang ng pagkain.
At bago natapos ang piging ay nagtalumpatian na sa mga ganitong
pagtitipon ay sinasamantala ng mga binata natin.
Hindi rin naman nagpabaya ang kababaihan: Si Bg. Laurel ay nagparingig
ng isang magandang tula niya na bilang paligsa sa mga tula nina
Ben-Ruben at Gatmaitan na isinasalit sa bawa’t talumpati.
Si Tomas ay isang mabuting Toastmaster na sa boong panahon na sila’y
nagsasalosalo ay di nagpabayang di ang piging na yaon ay maging
isang makabagong lamayan, na ang tula, talumpati, alak, tugtugin at
lapang-lapang na ulam na ilinilibot ay tumapos ng kulang kulang na
tatlong oras; panahong labislabis upang ang mga orkesta ay makakain,
makapaglatag ng mga _atril_ at sa isang kisap mata pagkaliban ng
sandaling salitaan at pagiimis ng mga hapag ay pasimulan na ang
pagsamba kay Tersipcore sa malawak na Halamanan.
Ang _rigodon_ na siyang unang bilang ay binuo ng maraming pareha
at nagkatapat na _vis_ si Mameng at si Nati; kaabay nitong huli si
Tomas.
Bakit si Maneng ay hindi sumayaw kay Nati?
Tumugtog ang isang mainam na _hesitation_, isang “rag”, isang
“fox-trot”, mga “one step”, at iba pang pawang nakakayag sa mga
mawiwilihin sa sayaw. Sa kalagitnaan ay nagkaroon ng isang “extra”.
Si Mameng at si Selmo ay sumayaw ng _Tango argentino_; nasiyahan
sa kanilang ipinakitang kasanayan na hinangaan ng lahat. Si Maneng
ay di nakita sa mga Sumamba kay Tersipcore. Bakit kaya? Saan kaya
nagsuot?...
Kay Nati ang kanyang tingin buhat sa isang sanga ng manga na kaniyang
pinangublihan.
Naglisaw ang mga mapagsamantala sa liklikin ng halamanan. Kaipala’y
nangagtatago sandasandali sa mga makasalanang malas upang doo’y
magdaos ng mga panandaliang kalayaan na di dapat masaksihan nino man.
Si Nati ay nabalisa at hindi matahimik sa bagong inaanyo ni Maneng,
na ngayon ay parang suya na at di man lamang lumalapit sa kanyang
piling. Bakit kaya?... Minasama kaya niya ang pagkasayaw ng _rigodon_
kay Tomas? Tunay nga at si Nati ay hindi sumayaw na muli pa, nguni’t
bakit si Maneng ay malayo, pinanawan niyaong dating masiglang
pakikiharap at pagkamairugin tuwi na?
Sinuliyapan ni Nati ang “Bwick” at nasa sa kaniyang dating tayo na
parang isang kimpal na bakal na walang buhay. Animo’y isang kanuno
na nagpapangilabot sa kanyang katawan.
Hindi siya matahimik. Hinanap niya sa lahat ng sulok at parang
nagtatagong hindi niya mahuli.
Ang hapon ay hapo na. Ang mga parol ay nagniningningan na sa mga
sanga ng halaman na parang mga alitaptap na nangakadapo. Ang mga
ilawang gasolina na nakatirik ng layo-layo sa mga baybay ng bakuran
ay nakikibanga at di nanaghili sa maniningas na _voltaico_ ng
Kamaynilaan.
Gugol na walang patumanga ang ibinadha saan mang dako. Lahat ay sakbibi
ng tuwa at ligaya; nguni’t bakit si Maneng ay hindi makisalamuha sa
karamihan?
Patuloy ang paghanap ni Nati at nang dinalaw na yata ng yamot ay
lumikmo sa lilim ng puno ng manga at doo’y handang tangisan magisa
ang kaniyang kulang palad na kalagayan.
Dito nababakas niya na sa isang iglap na ligaya ay tali-taling hirap
ang kakambal, sa gitna ng langit-langitang yaon ng tuwa ay isang
malawak na dagat ng kapanglawan ang kaniyang tinatawid.
Dalawang mabangong kamay ang sabay na tumutop sa kaniyang mata buhat
sa dakong likuran, na parang siya’y pinapanghuhula.
Hinawakan niya ng banayad na parang kinikilala at saka nagsabi:
--Maneng!... Naku si Maneng naman!... Saan ka ba nagsuot?
--Nati. May kasalanan ka sa akin, kasalanang walang kapatapatawad.
Alalahanin mo.--Ang boong tamis na sabi ng binata.
--Ano kaya ang ginawa ko, na isinukal ng iyong loob?... Wala akong
maala-ala Maneng!... Wala akong maala-ala!
--Wala kang ma-alaala?...
--Wala nga Maneng, ano ba yaon?
--Ano yaon!... Salamat Nati, talagang wala nga.
--Bakit ba naman ganyan ka Maneng!... Ngayon pa namang ako’y umaasang
ang ligaya ko’y ganap ay saka ka pa nagalit. Bakit di mo sabihin
kung ano yaon?
Tinitigan ng binata ng ubos kayang pag-irog at saka nagpatuloy:
--Ako’y talagang iyong-iyo Nati at talagang dahil sa iyo lamang kaya
ko minamahal yaring buhay... nguni’t...
--Nguni’t ano? Kay tatalim ng iyong pangungusap.
--Nguni’t hindi mo ako iniibig Nati.
--Hindi kita iniibig? Kung ang mga dahon ng mangang ito’y maaaring
magsalita, sinaksihan ako marahil ngayon at pinabulaanan ang paratang
mo. Huwag mo akong pahirapan Maneng. Para mo nang awa.
At nayukayok na luhaluhaan ang mata.
Sinapupo ni Maneng ang kaniyang giliw; pinahid ng saganang halik
ang mga luha, at saka tumugon:
--Nati--anya--Natalastas kong wala kang kasalanan at ang kamalian
mo’y ang di mo pagkakilalang ganap sa akin.
--Ano ba yang naging kasalanan ko, Maneng?
--Inaantay ko sanang ako ang kasayawin mo sa _Rigodon_, _Nati_.
--Ah!... Oh patawarin mo ako Maneng. Patawarin mo ako at di na muling
mangyayari ang gayon.
--Wala na sa akin yaon Nati. Talagang wala, isang kabaliwan ko lamang
yaon.--At sa bawa’t patlang ng salita’y binubusog sa halik ng boong
pagpapasasa ang magandang binibini.
Isang mainam na “hesitation” ang ipinaringig ng orkesta at buhat
sa puno ng manga ay binagayan nila ng bugso bugsong halikan, ang
tugtugin.
--Siya na naman Maneng, ako’y hapong hapo na--ang boong lamyos ni
Nati.
--Isa na lamang--ang tawad ni Maneng--Isa na lamang!
--Siya na!... Oh! ano pa naman ang ibig mo...
--Isa pa, Nati, isa na lamang... Totoong-totoo na isa na lamang.
--Naman!... Maano namang siyana... Naku!... ito namang si Maneng.
At kapuwa nalasing ang dalawang puso sa kanilang pagka lingid sa
mga malas ng matang makasalanan.
Si Maneng na talagang linikha yata upang pasakitan ng mga lipi ni
Eva ay may napapansing isang maliit na bagay na ipinanglalamig ng
kanyang puso. Bakit di ginagamit ni Nati ang imperdibleng kaniyang
binile upang gamitin pa naman sa Marilao?
Hindi niya napansin na yao’y ibinigay kay Binay at nang kaniyang
mapuna na di ginagamit ay kinabukasan na sa sayawan. Tinutupok
mandin siya ng nasa na alamin kung bakit di ginagamit ni Nati,
nguni’t iginalang niya ang lihim na yaon, manatili lamang sa kanila
ang katahimikan.
Si Nati naman ay tiwalang tiwala na ang kaniyang kabiglaanang yaon
ay maaaring ikagagalit ni Maneng, kaya di makapangahas na yao’y
ipagtapat at ang imperdible sa ganang kay Maneng at kay Nati ay
umidlip sa sinapupunan ng isang lihim na mahiwaga.
At sa tuwi na silang magtatagpo ay lalong maningas ang pag-ibig ni
Nati, lalong malambing, lalong boong tiwalang isinasa kamay ni Maneng
ang boong buhay.
Nguni’t ang imperdibleng yaon ay nagiging ulap kay Maneng.
Usisain ko na kaya kay Nati? ang tanong sa sarili. At ang tugon:
Oh! Hintay. Ang lalaking mapagusisa ay hangal. Ang lalaki ay dapat
makiramdam at gumawa.