Ang balita ng pagkakabangaan ng “Bwick” at karretela ay siya na lamang
halos napagusapan ng maganak sa unang pagkakatipon at masasabi, na
walang ibang mahalagang bagay na nangyari; nguni’t ang pagkasira ng
_tapalodo_ ng “Bwick” at ang pagkabasag ng parol ay naging dahilan
ni Maneng upang magpalumagak, bagay na napaayos naman sa nasa ni
Nati na sila’y magkaniig.
Sa kabilang dako, si aleng Tayang ay isang inang di maingat, dahil
sa talagang tapat na sa kaniya, na manugangin si Maneng; pangalawa’y
parang di siya napapansin nino man at natatakpan siya ng dingal ng
anak niyang bukod sa bata ay talagang maganda, kaya’t para niyang
ibinubunsod sa pagaasawa.
Sa magdadalawang taon na pagkabao ni aleng Tayang ay mapapansin
nang makasalanang mata ng mga mapagmalas, na higit pa sa dalaga ang
kanyang kilos, sa nasa marahil na magasawang muli; nguni’t wala pang
nalalabuan ng mata na sa kaniya’y nagmamalas sa piling ng talaghay
ni Nati at ni Mameng.
Si Selmo na sa kalakhan ng pagibig kay Mameng ay di makapagsalita at
parang napipipi sa harap ng pinsang kasambahay, ay nasisiyahan na
sa mga salitang pangmaramihan, makaharap lamang siya ni Mameng, at
ang damuho namang si Yoyong sa nasang makasabagal ay di humihiwalay
kay Mameng, bunso niyang kapatid na kanyang kinakatluang palagi
upang pagharian ng _Moral_ sangayon sa kanyang pagkakilala.
Sa pagka’t sila’y lilima nang hapong yaon na nasa halamanan ay hindi
namayani ang magtatlo-tatlo, at ang kakaniyahan ng tao na pagkamakaako
ay nakatulong kay Yoyong na si Maneng at si Nati ay magkaniig upang
si Orang, ang magandang “fondista” ay malimutan ni Maneng.
Sa silong ng isang matabang punong manga ay nagkaniig; nagkasarilinan
si Nati at si Maneng at nang matiyak ng binata na silang dalawa’y
nawawalay sa malas ng tatlong magpinsan na di magkatapos sa balita
ng bangaan ng auto at karretela, ay nagnakaw si Maneng ng isang
halik sa nakatungong si Nati.
--Naman si Maneng!... Bakit ba naman ganiyan--ang malamyos na tumbas
ni Nati--Nakayayamot ka naman.
--Sa ako’y bulag na Nati, sa ang kapangyarihan ni Kupido ay siya na
lamang nagpapagalaw sa akin, patawarin mo ako.
--Pasasaan ba yaon Maneng kung yao’y mangyayari nguni’t biglaw,
hindi maaring mahinog kailan man. Sa iyo at sa akin ay may malaking
hadlang.
--At bakit Nati? Sino ang makapipigil? Alin ang itinuturing mong
hadlang?
--At di mo ba nalalaman? Ibig mo bang sa akin pang bibig mangaling?
--Ang alin Nati? Pinapamamahay mo ako sa alinlangan.
--Ang alin daw, kay inam mong mandudula, kay inam mong magmaang-maangan
hindi ka nga mahuhuli; nguni’t sa harap ng katotohanan...
--Sa harap ng katotohanang ano? Liwanagan mo nga. Kung ako’y nagkamali
Nati ay talastasin mong marunong akong umamin ng kasalanan. Ang
pagsisinungaling ay kaaway ng aking ugali at makaaasa ka, paniwalaan
mo nang walang agam-agam na aaminin ko sa harap mo, kung aking
kasalanan at tatanggapin ko ang iyong minamarapat na parusa, kahit
na ikamatay ko ang katotohanan nang sinasabi.
Sinabi ito ni Maneng ng boong liwanag na parang totoong-totoo nga,
at nang nagaalinlangan pa si Nati, pagka’t di umiimik, ay dinukot
ang makisig na revolver at aniya:
--Naririni Nati, masdan mo. Sa loob niya’y mayroong limang magkakapatid
na kambal. Isa lamang sa kanila, ay labis upang matapos sa akin ang
lahat. Hawakan mo nga at gamitin kung inaakala mong kailangan.--At
iniaabot kay Nati ang revolver.
--Itago mo Maneng, itago mo’t ako’y natatakot sa kasangkapang iyan.
--Kung gayo’y ipagtapat mo kung ano pa ang nakapipigil sa iyo sa
anyaya kong tungain natin ang pulot at gata ng pagsusuyuan?
--Yayamang nais mo Maneng ay manainga ka: Talastas mo marahil na
ang ninanasa mo ay siya kong tanging karangalan sa buhay na ito at
talagang talastas ng Diyos, na sa iyo ko itinataan; subali’t maari
ka bang makapamangkang sabay sa dalawang ilog?
--Ano ang ibig mong sabihin?--ang pakli ni Maneng.
--Kaawaawa naman ako Maneng, at papaano naman SIYA?
--Kaawaawa ka!... Papaano _siya_--ang ulit ni Maneng--Kaawaawa ka
sa pagka’t hindi ako karapatdapat sa iyo marahil; sa pagka’t may
lalong mapalad na ibang linikha kay sa akin Nati; nguni’t sinong
_siya_ ang iyong tinutukoy?
Tumungo ang dalaga at ang daliri niya’y iginuhit ang isang “O” sa
lupa.
--Ano ang kahulugan niyan Maneng?--ang tanong.
--Kung ganyang nagiisa ay nangangahulugang balon na pagbubuliran mo sa
aking puso at pagibig na magkasamang diya’y malulunod. Nangangahulugan
din naman ng gayari--at itinundo ang kaniyang revolver sa piling ng
malaking _O_, at ang kanyon ng revolver ay gumawa ng isang _O_ din
nguni’t maliit nga lamang. At ang patuloy:
--Kung ang dalawang ONG iyan ay magkahiwalay, ay kilabot ng kamatayan
ang balita, nguni’t kung magkasunod at sa mga labi mo mangagaling
upang pikit matang tangapin ang aking luhog, yayamang si Kupido, ang
Diyos ng Pag-ibig ay bulag din at di nakakikita, ay isang ligayang di
maisasaysay, isang langit na walang kasing-ligaya, isang kaganapan
ng ating pangarap.
--Nguni’t Maneng, kung ang Ong iyan ay simula ng pangalan ng isang
babaing umiibig at iniibig naman?
--Umiibig at iniibig naman!--ang ulit ni Maneng na nag-iisip ng
imamatwid.
--Oo; umiibig at iniibig--ang patibay ni Nati na waring nagtagumpay
bagamang sa puso ay naghahari ang pangingimbulo.
--Eh kung mapabulaanan ko ang paratang mo Nati?
--Maaasahan mong ningas ma’y susugbahan ka kahit na ipaging abo ng boo
kong katawan; nguni’t sa kasawian ko ay hindi paratang yaon Maneng...
Saan ka galing at hindi kita namataan maghapon, at magdamag halos ay
hindi ka natagpuan ni Selmo sa iyong tahanan? Saan ka naparoroon?
Nalito ang isip ni Maneng. Hindi malaman ang isasagot. Nasaling ang
sugat ng kanyang puso.
--Bakit hindi ka tumugon?... Paano si Orang?--Ang bulalas ni Nati.
Tinutop ni Maneng ang labi ni Nati at anya:
--Huwag mong dungisan ang mga labi mo ng pangalan ng isang hamak. Huwag
mong ulitin Nati at babagsak sa akin ang langit. At yayamang nasalang
mo na rin ang pinakamaantak na sugat niyaring puso ay pahintulutan
mo ako na minsan pa’y patunayan sa iyo na ang pagsisinungaling ay
di ko kabati.
At pagkapukol ni Maneng ng malas sa boong paligid at napagsiyang
hindi sila binabantayan nino man, ay sinimulan ang malungkot niyang
pagtatapat.
Ang pook ng bakuran ay tahimik; ang hangin ay palaypalay na
naglalampasan at pasasang humahalik sa kanilang mga noo; ang
langit ay malinis at animo’y isang bubong na bubog, kasalukuyang
nangaguuwian ang mga ibon sa kanikanyang hapunan, at sa ulunan nila,
ay palipat-lipat sa sanga ng manga ang dalawang pipit na naghahabulan
ng boong ligsi.