Kahog na kahog si Selmo sa pangangasiwa ng pagyayaman ng tahanang
pagpaparanan ng ilang araw na liwaliw ng kapatid niyang si Nati at
ng binubuko niyang maging kapalad na pinsang si Mameng.
Ang larawan ni Mameng na siyang laman ng boo niyang diwa, yaong musmos
pa’y naging kalarolaro niya ng “takip-silim”, ng sungka, at sintak,
ngayo’y parang isang dakilang tanglaw na bumabalisa at nagpapasigla
sa masusi niyang karamdaman.
Ang grupo ng magpinsang dalaga ay iniayos niya sa ibabaw ng isang
mainam na _consola_ at sa tapat noo’y ginayakan niya ng isang maringal
na kalangi ang isang malaking harong bombay na boong ingat niyang
pinagyaman. Si Yoyong sa kabilang dako ay parang isang tunay na
bihasa; iniayos sa magkabilang dulo ng _galeria_ ang dalawang munting
hapag at linigid ng tatlong taburete, para bagang sa kaniyang nasa
ay dumudungaw na ang tunay na dapat pairalin sa mga lipuna’y ang
tatluhang umpok at di ang dalawa na siyang pinagbagay ng kalikasan
at salinsaling panahon at paguugali.
At sa loob loob niya ay nakatutupad siya sa isang kautusan ng _moral_
na bagamang hindi pa naisusulat nino mang _moralista_ ay dapat isagawa
sa ating kapisanan na lubhang nagpapakasagwa sa pagsasarilinan at
_pagkakalayaan_ tuwi nang ang dalawa katao’y magkaharap.
Ang sumagabal, ay isang mabuting gawa at isang bagong kabanalang
kanyang itinuturing upang maingatan ang bini ng ating mga dalaga sa
katampalasanan ng ating mga mapagsamantalang binata sa kasalukuyan.
Ang tahanang _napili_ nina Selmo sa Marilaw ay natitirik sa gitna
ng isang maaliwalas na halamanan sa dakong likuran ng _Balneario_
naliligid ng ilang-ilang na nagdudulot ng samyo ng kaniyang malalabay
na sanga na hitik na hitik ng mababangong bulaklak, sa dako roon
ay mga puno ng atis at manga na naghahandog ng malaking lilim lalo
na sa katanghalian: sa dakong hilaga ay sagingan na animo’y gubat
na mainam paglibliban ng lalong mahiwagang lihim ng pagibig; at sa
pagpasok na ng tarangkahan ay iba’t ibang kiyas na _San Francisco_,
at begonia, na sa kanilang masasayang kulay ng dahon ay wari bagang
talagang sumupling upang maging palamuti at makaakit sa lalong
pihikang panauhin; ano pa’t ang pook na yaon ay bagay na bagay
pagaksayahan ng panahon ng mga liping iniwi sa kasaganaan.
Nang maiayos na ni Selmo at ni Yoyong ang tahanan ay nasisiyahan
kapuwa na kanilang pinanood buhat sa lupa at hanggang sa lalong
tagong sulok kung sila’y may nakaligtaang di napagyaman.
--Tila wala na tayong naligtaan--ani Selmo sa kanyang pinsan.
--Wala na marahil? Sampu ng mga gagamba na nangagbabahay sa mga
sulok ng bintana ay nabulabog na nating lahat. Ang akala ko’y wala
ng ibang kailangan kungdi ang magsidating na sina Nati.
--Maaga pa naman Yoyong. Tila lalong maigi ay iakiyat natin ang
dalawang pilon ng malvarosa sa dalawang dako ng _galeria_. Ano ang
wika mo?
--Mainam nga at makapagdudulot pa ng masamyong halimuyak.
At ipinatuloy ng dalawa ang mga huling pagaayos.
Samantalang ito’y nangyayari ay sadaraan ang isang karretelang
patungo sa Maynila na kinalululanan nina Binay.
Ito’y isang magandang bulaklak ng Bukawe, Barrio ng T... na patungo
sa Meykawayan upang dumalaw sa kanyang ama na may isang tindahan
doon. Siya’y mulat sa paaralang bayan na likha ng Bill Gabaldon.
Sa kanyang madilaw na kasuotan ay nayaya ang malas ni Yoyong na di
napigil ang sabing:
--Hoy, Selmo. Tingnan mo ang babaing yaon: kay ganda! Ano?
At ang dalawa ay napatigil na ihinatid ng malas si Binay.
Kasakay ng dalaga ang isang magulang nang babai at ayon sa kanilang
anyo at kiyas ay angkan ng pag-gawa; nguni’t kabilang diyan sa mga
taong marunong makibagay sa panahon, sangayon sa kaayusan ng kanilang
bihis, kahit na pawang babarahin lamang at murang kayo at tapis na
baliwag ang taglay na kasuotan ay bagay na bagay naman at pawang
malinis.
Isang sayang may madidilat na guhit na dilaw at _cafe_ na
halang-halang; barong madalang na dilawan din at may guhit na
magkaagapay ang laylayan ng mangas, panyong malambot na sutlang
Baliwag na nakasampay sa balikat, ang kabuoan ay animo’y isang
kulliawang masaya, sa loob ng isang hamak na tangkal: Ito ang bihis
ng dalaga.
Kay inam ng bihis ni Binay gayong kamumurang damit ay bagay sa kanyang
siksik at bilugang katawan, balat na kayumangi at kulot na buhok.
Mga tagong bulaklak ng ating mga lalawigan. Mga larawang nalalabi ng
dalagang tagalog; mga buhay na sagisag ng kakanyahan ng ating lahi
na ilinigaw ng Bagong Panahon.
Nawalay sila sa malas nina Selmo nang lumiko ang karretela na
kinalululanan.
At ang dalawang magpinsan ay nagpatuloy pa din ng kanilang pag-aayos.