Kara Sinjoro Redaktoro! Laŭ la propono de la »Espero Katolika«,
Vi petis min, ke mi per Via estimata gazeto esprimu mian opinion
pri tiu demando, kiu en la lasta tempo vekis tiom multe da disputoj
kaj malpaco inter la Esperantistoj (demando pri organizo). Mi
konfesas, ke mi ne tute klare komprenas, por kio povas utili la
petata publikigo de mia opinio. Ĉiu, kiun mia opinio interesas,
povas ja scii ĝin tre bone, ĉar en la antaŭparolo al mia projekto
pri Rajtigitaj Delegitoj kaj parte ankoraŭ en mia publika parolo
Antverpena mi esprimis mian opinion tute klare kaj precize.
En ia stranga, por mi ne komprenebla, maniero ekkuris bedaŭrinde la
famo, ke la projekto pri Rajtigitaj Delegitoj estas ne _mia_ opinio,
sed opinio _fremda_, kiun oni altrudis al mi! Kaj tio sufiĉis, por
ke multaj Esperantistoj, anstataŭ memstare pripensi mian projekton,
tuj en la komenco akceptis ĝin kun malkonfido. En Antverpeno, tiu
malkonfido malaperis, sed poste, sub influo de agitado, ĝi denove
aperis. Bone, en tia okazo por kio do servos mia nun ripetota
klarigo? Oni ja simple diros denove, ke la nunan artikolon iu
_devigis_ min publikigi...
En Antverpeno, mi laŭte kaj tre klare demandis la Esperantistojn,
ĉu ili deziras, ke en niaj kongresoj ni de nun havu Rajtigitajn
Delegitojn? Pri tiu demando, kiu ne estis ja starigita surprize,
sed pri kiu ĉiuj havis antaŭe sufiĉe da tempo, por ĝin pripensi
kaj priparoli, la grandega plimulto respondis per »jes«. Se la
demando estus pri tio, ĉu la Esperantistoj konfidas al _mi_ la
kondukadon de la tuta Esperanta afero, oni povus eble pensi, ke ili
sin ĝenas, fari al mi malagrablaĵon; sed ĉar la demando absolute
neniom koncernis mian personon, tial neniu havis kaŭzon, por sin
ĝeni.
La voĉoj kun »jes« prezentis tian frakase grandegan plimulton, kaj
ĉe la tuj farita kontraŭpruvo la voĉoj kun »ne« prezentis tian
bagatelan nombron, ke pri la volo de la kongresanoj povis ekzisti
absolute nenia dubo. Ŝajnis do, ke ni havas plenan kaj absolute
nedisputeblan rajton esperi, ke de nun ĉio estos en plej bona
ordo, ke finiĝos la konstanta malpaco, kiu regis en nia tendaro
dum la lastaj jaroj, ke de nun ĉiu dubo, koncernanta la tutan
Esperantistaron, estos solvata ne de apartaj demagogoj, kiuj altrudas
al ĉiuj sian opinion aŭ deziron, sed de la Esperantistaro mem, per
iliaj ĉiujare kaj orde elektotaj delegitoj...
Sed ho ve, la espero nin trompis. Tuj post la Antverpena Kongreso
komenciĝis denove agitado kontraŭ la institucio de Rajtigitaj
Delegitoj. La malkontentuloj kredigas, ke la decido Antverpena
estis _altrudita_ al la Esperantistoj, ke oni ne sciis, pri kio oni
voĉdonis, k.t.p., k.t.p. Kontraŭ tiaj asertoj mi energie protestas,
kaj mi alvokas la ateston de ĉiuj, kiuj partoprenis en la Kongreso.
Sinjoroj malkontentuloj! Se vi trovas, ke la Antverpena decido ne
prezentas la volon de la Esperantistaro, tiam _pruvu_ tion kaj donu
al ni la eblon, informiĝi pli ĝuste pri tiu volo; se vi volas diri,
ke la _esenco_ de la projekto pri Delegitoj estas akceptita kaj
oni nur neregule voĉdonis pri ia _detalo_, tiam diru tion _klare_
kaj ne senkreditigu en la okuloj de la Esperantistaro la _tutan_
aferon; se nia voĉdonado estis neregula, aranĝu al ni alian pli
regulan voĉdonadon; miaflanke mi promesas al vi, ke ĉion, kion
ajn la Esperantistaro decidos, mi jam antaŭe blinde akceptas; sed
mi deziras nur, ke tio estu la volo de la _Esperantistaro_ kaj ne
la volo de _apartaj personoj_. Se montriĝos, ke la Esperantistoj
ne volas mem esti la administrantoj de sia afero, mi certe tion ne
altrudos al ili; se en Antverpeno ni faris ian eraron, ĉu principe,
ĉu en detaloj, donu al ni bonajn, trankvilajn konsilojn kaj helpu
al ni rebonigi tiun eraron; sed se vi ne konsilas, sed nur atakas,
senkreditigas kaj senkuraĝigas,--vi per tio certe ne faras bonan
servon al Esperanto.
Kelkaj diras, ke oni atakas nun ne la principon de kongresaj
Rajtigitaj Delegitoj, sed nur la konstantan »Ĝeneralan Organizon«.
Sed tio estas ja nur vortoj erarigaj. Oni scias, ke konstanta,
ĝenerala organizo ne sole ankoraŭ tute ne ekzistas, sed ĝi eĉ ne
estas ankoraŭ proponita. En Antverpeno, oni nur elektis komitaton,
kiu devas _esplori_ la demandon pri tia organizo kaj eventuale
ellabori kaj prezenti al la Esperantistoj ian projekton. Kontraŭ kiu
do kaj kontraŭ kio batalas la malkontentuloj, kiuj priskribis la
elekton de la studa komitato kiel ion tute senordan, kontraŭregulan
kaj eĉ preskaŭ kiel ian friponaĵon? Ni ne scias ankoraŭ, kiam la
komitato finos sian studan laboron (en la nuna jaro--verŝajne sub
la senkuraĝiga influo de la konstanta atakado--ĝi _ne_ finis je
la difinita templimo, kaj tial en Krakovo la rezulto de ĝia laboro
_ne_ povos esti prezentata al voĉdonado); ni ne scias ankoraŭ, al
_kia_ konkludo la komitato venos, t. e. ĉu ĝi trovos konstantan
ĝeneralan organizon rekomendinda aŭ ne; se ĝi en la jaro 1913
prezentos projekton de organizo, ĝi laŭ la regularo publikigos la
projekton almenaŭ tri monatojn antaŭ la Kongreso, por ke ĉiuj
Esperantistoj havu sufiĉe da tempo, por ĝin pripensi kaj priparoli;
poste ĝi estos diskutata de bone preparitaj Delegitoj en la
Kongreso, kaj nur poste ĝi estos regule voĉdonata... Kian do sencon
havas la atakado kontraŭ projekto, pri kiu oni ne scias ankoraŭ,
_ĉu_ ĝi estos kaj _kia_ ĝi estos?
Ĉu niaj malkontentuloj, kiuj la malbonecon de la Antverpena Kongreso
penis pruvi, interalie per elmeto de la protesto de S-ro Michaux,
efektive kaj sincere kredas, ke la Antverpena Kongreso, kiu tute ne
estis preparita, nek rajtigita por la esploro de tia grava afero,
devis tuj, senstude, akcepti la projekton de S-ro Michaux, anstataŭ
transdoni ĝin al studa komitato? Ĉu ili mem ne estus la unuaj,
kiuj terure protestus kaj insultus, se la Kongreso farus ion similan?
Ĉu niaj malkontentuloj efektive kaj sincere kredas, ke la tute
ne preparita kaj ne rajtigita Kongreso devis rapidece esplori kaj
akcepti la projekton de U.E.A., kiu aperis nur dum la Kongreso mem,
kaj kiun la Esperantistaro tute ne havis la eblon antaŭe pripensi?
Ĉu efektive kaj sincere la malkontentuloj vidas krimon en tio, ke,
anstataŭ akcepti nepreparite kaj nerajtigite la projekton de S-ro
Michaux de U.E.A., la Kongreso decidis, ke antaŭe ĉio devas esti
studata?
Ne sole ia definitiva ĝenerala organizo, sed eĉ ia _propono_ pri
tia organizo ne estas ankoraŭ akceptita; ĉio estas nun ankoraŭ
_studata_. Neniu sekve povas dubi pri tio, ke la tuta atakado celas
ne la ankoraŭ ne ekzistantan Ĝeneralan Organizon, sed nur la
principon de kongresaj Rajtigitaj Delegitoj; la malkontentuloj
simple ne volas, ke la Esperantistoj havu la eblon, decidi pri siaj
komunaj aferoj. Kion do ili havas kontraŭ la principo de Rajtigitaj
Delegitoj?
Ili timigas la Esperantistojn, ke la Rajtigitaj Delegitoj forrabos
de la Esperantistoj ilian liberecon! Ke ili prezentos Estraron,
kiu donos al la Esperantistoj ordonojn, metos sur ilin ŝarĝojn!
Pardonu min, Sinjoroj, sed tia timigado estas ja tre stranga. Ĉiu
komprenas ja tre bone, ke la Esperantistoj ne prezentas ian regnon
kun ĝendarmoj, kaj neniu havas aŭ iam povos havi la forton,
_devigi_ la Esperantistojn, ion fari aŭ ion oferi. Por la personoj,
kiuj povus ankoraŭ havi ian dubon, estas ja tute klare dirite ne
sole en la antaŭparolo al la regularo pri Delegitoj, sed ankaŭ
en la regularo mem, ke por privataj Esperantistoj la decidoj de la
Delegitoj havas absolute nenian devigon, sed ili elmontras nur la
opinion de la plimulto por tiuj Esperantistoj, kiuj _deziras_ scii
tiun opinion kaj kiuj propravole _deziras_ alkonformigi siajn agojn
al tiu opinio. Kiu ne _deziras_ tion fari, tiun certe neniu devigos.
Ĉiu senpartia homo komprenas, ke la ĉefa celo de la Rajtigitaj
Delegitoj estas: doni al Esperantistoj plenan _liberecon_ kaj
_forton_. Nun, nia afero dependas de kelkaj plej popularaj gazetoj,
kiuj sugestias al la tuta Esperantistaro siajn opiniojn, kaj tio
(kiel montris ekzemple la historio de nia movado en Svedujo) en ia
neantaŭvidebla okazo povus iam fariĝi tre danĝera por nia tuta
afero. La institucio de Rajtigitaj Delegitoj, kiu donas al ni la
eblon, ĉiam informiĝi pri la opinio de la plimulto, celas liberigi
la Esperantistaron de tiu dependo kaj nian tutan aferon de tiu
danĝero.
Oni timigas la Esperantistojn, ke la kongresaj Delegitoj eble
iam ŝanĝos la lingvon! Sed en la regularo de niaj Kongresoj
ekzistas ja fundamenta paragrafo, kiu tre klare _malpermesas_ al
la kongreso, pridiskuti demandojn lingvajn. Cetere, se eĉ tiu
paragrafo ne ekzistus, ĉu efektive iu povas serioze pensi, ke la
tuta Esperantistaro iam fariĝos tiel idiota, ke demandojn pri lingvo
aŭ aliajn demandojn, postulantajn specialan kompetentecon, ĝi
pridiskutos en Kongreso, konsistante el nekompetentaj kaj ne speciale
preparitaj personoj? Ĉiu komprenas tre bone, ke se aperos ia lingva
demando, ĝi estos forsendita al la Akademio, poste--se la Akademio
aprobos--al la tuta Lingva Komitato, kaj nur fine--se ankaŭ la tuta
Lingva Komitato aprobos--ĝi venos al la Kongreso, tamen kompreneble
ne por lingva diskutado, sed nur por aprobo aŭ malaprobo. La
Kongreso sekve ne sole neniam povas decidi ian reformon kontraŭ
la deziro de la Lingva Komitato, sed kontraŭe ĝi povas doni sian
malpermeson, se la Lingva Komitato farus ian facilaniman decidon.
Sekve se ni tute prave ne timas, ke la _Lingva Komitato_ iam farus
facilaniman paŝon (kion ĝi _sen_ kontrolo de kongresaj Delegitoj
povus ja fari multe pli facile, ol _kun_ ilia kontrolo)--de la flanko
de la _Delegitoj_ certe minacas al ni _nenia_ danĝero en ĉi tiu
rilato, sed kontraŭe, la Delegitoj prezentos por ni _defendon_ en la
okazo, se eble la Lingva Komitato iam volus fari ian danĝeran agon.
Neniu povas nun dubi, ke ĉia provo, fari en nia lingvo rompojn,
renkontus plej energian kontraŭstaron de la tuta Esperantistaro,
ĉar en la nuna tempo ni ĉiuj konscias, ke tio estus pereiga por
nia afero; sed la mondo devas scii, ke ni gardas la netuŝeblecon
de nia lingvo nur pro _prudento_ kaj kiel homoj _liberaj_, kaj ke
se iam _efektive_ aperus ia senduba neceseco, ŝanĝi nian lingvon,
ni principe havas la _rajton_, tion fari tiel same, kiel ĉiu nacio
principe havas la rajton, fari kun sia nacia lingvo ĉion, kion ĝi
trovos necesa. Ĉiu penado gardi la netuŝeblecon de nia lingvo per
rimedoj de iaj _Aziaj regnoj_, t. e. per malpermeso de kunvenado
kaj konsiliĝado pri niaj aferoj pro la timo, ke eble ni volos
iam konsiliĝi pri la lingvo mem,--tia penado, ludi la rolon de
ĝendarmoj sen forto, estus ne sole ridinda kaj tute sensukcesa,
sed ĝi donus rezulton rekte malan: ĝi nur _instigus_ deziron
de reformoj kaj senkreditigus nian lingvon en niaj okuloj kaj en
la okuloj de la tuta mondo multe pli, ol tion povus fari ĉiuj
kontraŭesperantistoj kune prenitaj.
Oni eble timas, ke la Delegitoj povos iam fari _alian_ (ne lingvan)
facilaniman decidon? Sed ĉiu diskutota demando estos ja publikigita
tri monatojn antaŭ la Kongreso; ĉiuj Esperantistoj sekve havos
sufiĉe da tempo, por pripensi ĝin kaj averti siajn Delegitojn;
kaj se malgraŭ ĉio la Delegitoj faros ian facilaniman decidon, la
malkontentuloj povos ja dum tuta jaro priparoli la decidon, prepari
la spiritojn kaj prezenti al la venonta Kongreso proponon pri forigo
de la antaŭa decido.
Oni plendas kontraŭ diversaj _detaloj_ de la regularo pri Rajtigitaj
Delegitoj; ekzemple oni protestas kontraŭ la decido, ke la
Societoj, sendantaj Delegitojn, devas ion pagi por tio; aŭ oni
plendas kontraŭ tio, ke la kondukado de la aferoj pri la Delegitoj
estas transdonita al la Centra Oficejo, kiu laŭ la diro de la
malkontentuloj malbone kondukas la aferon kaj malbone uzos la
enkasigitan monon. Bone; sed se la malkontentuloj estas konvinkitaj,
ke ili estas pravaj, kiu do malpermesas al ili, ke al la venonta
Kongreso ili lojale kaj trankvile prezentu proponon pri la forigo aŭ
ŝanĝo de la al ili malplaĉantaj detaloj?
Oni diras, ke proponon, kiu estas malagrabla al la prezidanto de la
Konstanta Kongresa Komitato, tiu prezidanto ne volos enporti en la
tagordon de la Kongreso, kaj sekve oni ne povos ĝin pridiskuti. Sed
ĉiu povas ja facile kompreni, ke tia timo estas tute senkaŭza,
ĉar la prezidanto de la Konstanta Kongresa Komitato ne havas ja
la rajton, nek la povon, malakcepti ion en la tagordon laŭ sia
propra plaĉo. En Antverpeno la tuta kongresa komitato (ne la
prezidanto) rifuzis akcepti unu proponon nur pro tio, ke ĝi celis
elvoki _skandalon_. Sed se iu en ĝentila maniero skribos ekzemple:
»mi proponas, ke la rajto sendi Delegitojn estu senpaga«, aŭ:
»mi proponas, ke por plena senpartieco kaj superpartieco de la
institucio de Rajtigitaj Delegitoj, ĉiuj aferoj, koncernantaj tiujn
Delegitojn, kaj ĉiuj pagoj de tiuj Delegitoj estu administrataj
ne de la Centra Oficejo, sed de ia speciala sekretario-kasisto,
elektata de la Delegitoj mem«,--ĉu efektive iu povas timi,
ke tiamaniere redaktitajn proponojn la kongresa komitato povus
propravole malakcepti en la tagordon? Kaj se eĉ ni supozus, ke
la kongresa komitato farus tian maljustaĵon, la proponanto havas
ja ĉiam la rajton, apelacii al la Delegitoj private kaj senpere,
kolekti por sia propono la necesan nombron da subskriboj kaj _devigi_
la komitaton, enporti la maljuste rifuzitan proponon en la tagordon.
Oni eble diros, ke pro ia _premado_ de la flanko de la
»eminentuloj«, nenia propono malagrabla por la eminentuloj povas
havi esperon, ricevi por si en la Kongreso plimulton da voĉoj. Sed
ankaŭ tio estas ja tute ne vera; ĉar dum longa tempo antaŭ la
Kongreso ĉiu proponanto havas ja plenan povon, bone motivi sian
farotan proponon en la gazetoj aŭ per cirkuleraj leteroj al la
Societoj kaj Grupoj Esperantistaj kaj sekve garantii al si, ke, se
lia propono estas efektive prava, ĝi certe trovos por si en la
Kongreso la plimulton da voĉoj.
Vi vidas sekve, ke ĉion, kio povas esti utila por nia afero, oni
povas tre bone atingi en maniero trankvila, kaj tute ne estas necese,
semi konstantan malpacon kaj per ĉiuj fortoj paralizi ĉian vivon
kaj progreson en nia afero. La Delegitaro konsistas el homoj kaj
kompreneble povas erari; precipe facile ĝi povis erari en la nuna
momento post sia naskiĝo, kiam ĝi havis ankoraŭ tro malmulte
da sperto. Tion ĉiu devas kompreni, kaj ĉiu bona Esperantisto,
al kiu ŝajnas, ke la Delegitaro eraris, devas lojale diri al si:
»la plimulto decidis, sekve mi devas min submeti; sed ĉar mi
estas konvinkita, ke la decido estas erara, tial mi penos, ke en
la venonta Kongreso oni rebonigu la eraron«. Sed se iu, al kiu ne
plaĉas tiu aŭ alia decido, tiu aŭ alia eble nelerta faro de la
kongresa estraro, tuj malpaciĝas, komencas atakadon, bojkotadon,
senkreditigadon de la tuta Kongreso, k.t.p.... ĉu tia agado estas
bona?
Ĉi tiu mia artikolo estos verŝajne mia lasta artikolo sur la kampo
de Esperantista diskutado. Pro kelkaj kaŭzoj, mi de nun verŝajne
neniam plu partoprenos en diskutado, nek en la Kongresoj, nek en la
gazetoj. _En Krakovo mi tute certe detenos min de ĉia partoprenado
en la diskutoj_; sekve tiuj, kiuj estas kontraŭ mia opinio, havas
plenan povon, kontraŭbatali ĝin per ĉiuj fortoj, ne timante, ke
mi polemikos kontraŭ ili eĉ per unu vorto. Sed ĝuste pro tio, ke
mi ne intencas plu diskuti, mi nun la lastan fojon klarigis mian
opinion.
Mi atentigas pri tio, ke mi esprimis ne mian _deziron_, sed nur mian
_opinion_, ĉar mia _deziro_ estas nur unu: Ke la Esperanta afero
vivu kaj progresu sane, en kia ajn maniero tio estos. Se mia opinio
estas erara, la Esperantistoj forĵetu ĝin; sed ili faru tion en
maniero orda, per regula voĉdonado.