[56] Oficiala Gazeto Esperantista III, 8. 1911, p. 281-282.
Raporto pri la projekto de Internacia Reprezentantaro de la
Esperantistaj Societoj
prezentita al la Kvina Kongreso de G. Chavet[57]
De longa tempo la Esperantistoj esprimis la deziron, ke oni starigu
regulan kaj oficialan komitaton, kiu, en gravaj cirkonstancoj, povus
reprezenti la ĝeneralajn interesojn de la tuta Esperantistaro kaj
paroli en ĝia nomo.
Projektoj pri tia organizaĵo estis prezentitaj jam en la unuaj
jaroj de la ekzisto de nia propagando, sed oni povas diri, ke ili
havis tiam multe pli grandan amplekson.
Ni efektive memorigas, ke laŭ la projekto prezentita de D-ro
Zamenhof, antaŭ la unua Kongreso de Boulogne-sur-Mer, la kreotaj
institucioj, sub la sola titolo »Tutmonda Ligo Esperantista«
entenis multajn komitatojn, kies titolojn mi tie ĉi nur citos kaj
kiuj respondis al diversaj bezonoj de la Esperantista movado, nome:
Centra Komitato, kaj specialaj apartaj komitatoj de Agado, de la
Lingvo, de Kongresoj, de Cenzuristoj, kaj de la Ekzamenoj.
En la sama epoko, multaj aliaj projektoj aŭ proponoj de aldono al
la projekto de D-ro Zamenhof estas ankoraŭ prezentitaj de fervoraj
Esperantistoj, kaj kelkaj el ili lasis postsignojn en la decidoj de
la kongresoj.
Oni trovos la plenan liston de tiuj projektoj kaj proponoj en la
raporto prezentita al la dua Kongreso de Ĝenevo, en la jaro 1906
(Vidu »Esperantista Dokumentaro«, kajero kvara, p. 50).
Jam antaŭ la unua kongreso, la Esperantistaj gazetoj multe diskutis
pri tiuj projektoj, kiujn oni intencis prezenti al la voĉdonado
de la kongresanoj. Sed fine, dum tiu ĉi Kongreso, oni decidis nur
la kreadon de du Oficialaj Institucioj, nome la _Lingva Komitato_,
al kiu oni komisiis la taskon zorgi pri la lingvaj demandoj, kaj
la _Konstanta Komitato de la Kongresoj_, por organizi ĉiujare
universalan kongreson de Esperanto. Oni ankaŭ komisiis al tiu lasta
Komitato la taskon, esplori ĉiujn postajn proponojn pri Centra
Organizado.
Efektive, en tiu epoko, la solvo de la demando ne ŝajnis ebla;
ĉar la Propagandaj Societoj estis ankoraŭ malfortaj, nemultaj kaj
dissemitaj, sen fortaj ligoj inter si, kaj do ŝajnis nur necese,
zorgi pri la normala funkcio de la du kreitaj Komitatoj.
La fondo de la _Centra Oficejo_, kun la helpo de privataj monrimedoj,
provizore permesis tiun regulan funkciadon, donante sidejon al la
sekretariejoj de tiuj Komitatoj.
En la Ĝeneva Kongreso, oni decidis prokrasti ankaŭ la kreadon de
aliaj organizaĵoj, kaj oni nur definitive organizis la _Lingvan
Komitaton_, kaj starigis por la Kongresoj mem specialan regularon,
kiu garantiis la neŭtralecon de tiuj Kongresoj, kontraŭ ĉiuj
politikaj kaj religiaj demandoj.
Poste, dum la tria Kongreso (Cambridge, 1907), oni akceptis la
definitivan regularon de niaj Kongresoj, kiuj difinis la rajtojn
de la partoprenantaj Esperantistoj kaj rezervis al la sola Lingva
Komitato la esploron kaj la solvon de la lingvaj demandoj, kaj dum la
Kvara (Dresden, 1908) oni ankaŭ pliprecizigis kelkajn detalojn de la
Regularo, rajtigis la elekton de la Akademianoj, aprobis la fondojn
de tiu Akademio, de la Kongresa Kaso, kaj de la Oficiala Gazeto, kaj
fine konsilis kreadon de Societo de Amikoj de Esperanto por monhelpi
la funkciadon de la Oficialaj Institucioj.
Oni do vidas, ke iom post iom, niaj Universalaj Kongresoj sinsekve
fiksis la ĉefajn detalojn de la organizado de Esperanto, kiujn
citis D-ro Zamenhof mem en sia projekto de 1905, kaj eĉ oni aldonis
kelkajn detalojn proponitajn de aliaj, nome la alprenon, kiel bazon,
de la Fundamento, proponita de la Grupo Pariza, kaj la kreadon de
Akademio, proponita de S-ro Aymonier ankaŭ depost 1905.
Sed oni zorgis lasi flanken la ideon de kreado de Tutmonda
Esperantista Ligo, kiun la granda plimulto de la Esperantistoj
persiste malakceptis kaj kies kreadon oni ne plu povus proponi.
Tamen, en la projektoj prezentitaj de D-ro Zamenhof mem, restis
ankoraŭ kelkaj demandoj, kiuj meritas atenton kaj ne estas ĝis nun
solvitaj.
Tiuj demandoj estis speciale enskribitaj en la parto de la projekto,
kiu koncernis la Komitaton de Agado.
Efektive, tiu ĉi Komitato, krom la proponita eldonado de la
Centra Organo de la Ligo, kiun anstataŭis la publikigado de
_Oficiala Gazeto_, devis sin okupi pri la aferoj de ĝenerala
propagando, alcentrigante, kun interkonsento kaj helpo de ĉiuj
grupoj Esperantistaj, la preparadon de la diversaj propagandaj
rimedoj uzotaj, en la tuta mondo, kaj organizante servojn de
informado kaj gvidado por ĉiuj grupoj, pri tiuj aferoj de enkonduko
de la internacia lingvo en ĉiuj landoj.
Tiu komitato, laŭ la opinio de nia Majstro, devis do esti utila por
starigi rilatojn inter la Esperantistoj de ĉiuj nacioj kaj oni povas
diri, ke la nekreado de tiu organo estas la motivo, kiu pravigas
oftajn plendojn de la Esperantistoj, pri bezono de iu organizado de
informado kaj gvidado, kaj ankaŭ naskis la multnombrajn proponojn,
kiuj la Organiza Komitato ricevis pri la Centra Organizo de la
Esperantistaj propagandaj societoj.
Nun la momento ŝajnas taŭga, por denove esplori kaj eble solvi
tiun demandon, ĉar multaj simptomoj montras, ke, post kvar jaroj
de atendo, tiu demando tute maturiĝis, kaj oni povas sendanĝere
plenumi la organizadon de la Esperantista movado.
Unue la Esperantistaj Societoj de propagando estas nun multaj kaj
forte organizitaj. En preskaŭ ĉiu lando de la mondo troviĝas
grupoj, kiuj estas grupigitaj en naciaj Societoj aŭ regionaj
Federacioj, kaj konsekvence oni ne plu devas timi ian intencon de
regado aŭ de malliberigo.
Due, la organizado kaj la normala funkciado de la Oficialaj
Institucioj (Lingva Komitato kaj Konstanta Komitato de la Kongresoj)
pruvis klare la utilecon de tiuj institucioj por ĉiuj Esperantistoj,
kaj montris, ke la devo de ĉiu estas partopreni, iamaniere, en ilia
financa subtenado.
Fine, multaj Societoj kaj Grupoj sentas la bezonon, havi ian
oficialan rajton partopreni en la diskutoj pri ĝenerala intereso.
Tion pruvas la fakto, ke jam, en la okazo de ĉiuj niaj kongresoj,
multaj societoj sendis al la Konstanta Komitato oficialajn
rajtigilojn, por doni al iu kongresano la rajton paroli je la nomo de
tiuj societoj.
Aliparte, la decidoj alprenitaj, por rezervi al la sola Lingva
Komitato kaj al la Esperantista Akademio la esploron kaj solvon de la
lingvaj demandoj, donas plenan garantion kontraŭ ĉiu danĝero de
ŝanĝo de la lingvo, se oni zorgas lasi flanken ĉiun proponon pri
tiu punkto.
Oni do povas sen ia danĝero studi la proponojn faritajn, nur
prenante el ili tion, kio ne estas iam solvita aŭ eĉ principe
forigita.
Jen la listo de la ĉefaj el tiuj proponoj, kiuj povas prezenti
praktike solveblan demandon kaj meritas atenton.
1. _La Grupo de la urbo de Le Creusot_ (Francujo) sendis projekton
pri Centra Organizo por Esperantista Propagando. Tiu organizo
konsistus el propaganda Komitato, kiu enhavus la estrarojn de niaj
Kongresoj kaj la prezidantojn de ĉiuj societoj, enhavantaj pli
ol 500 anojn (Se la societo havas pli ol 1000 anojn, ĝi havos du
reprezentantojn k.t.p.). Tiu Komitato estus rajtigita por organizi
kaj direkti la ĝeneralan Esperantistan propagandon (Organizo de la
Kongresoj, Agado apud la registaroj, Eldono de oficialaj dokumentoj).
Tiu Komitato estus monprovizita de Societo, kies anoj pagus jaran
kotizon de 1 franko.
2. S-ro _René Beck_ el Rennes proponas, ke ĉiu Grupo havu la nepran
devon aboni kelkajn difinitajn gazetojn.
3. S-ro _Lewis Law_ proponas, ke la Kongreso instigu ĉiujn grupojn
Esperantistajn, sendi al la kaso de C. O. 4 sd. por ĉiu ano.
4. La Prezidanto de la _Svisa Propaganda Komitato_, S-ro _Uhlmann_,
proponas regularon por Tutmonda Esperanto-Ligo. Tiu Ligo kunigus la
Esperantistojn de la tuta mondo por kuna agado en komuninteresaj
aferoj, propagando, lingvaj demandoj k.t.p. Ĉiu nacia societo
elektus el sia anaro unu delegiton por 1000 membroj. Ĉiu nacia
sekcio pagus 2 spesdekojn por unu membro.
5. La _Grupo de Leitmeritz_ (Aŭstrio) proponas, por subteni la
Oficialajn Instituciojn de Esperanto, ke ĉiu societo aŭ grupo pagu
fiksan kotizaĵon, ekz. 1 Sm por 50 membroj.
6. S-ro _Ĥoa_, Ĥina Esperantisto, loĝanta en Paris, kiu fondis la
gazeton »Ĥina Esperantista Revuo« proponas la kreon de financa
Komitato.
7. Fine, grava propono venis de la _Esperanto-Asocio de Norda
Ameriko_, kiu oficiale sendis al ni projekton pri Esperantista
organizado. Tiu organizado estus Komitato, en kiu ĉiu Asocio povus
havi unu reprezentanton por du cent anoj. Tiuj Asocioj pagus unu
spescenton por ĉiu ano, kaj laŭ tiu pago oni decidus la nombron de
voĉoj, kiujn ĉiu Asocio rajtus havi.
El tiuj projektoj, forĵetante proponojn, kiujn oni devas senhezite
rifuzi, pro antaŭaj decidoj kaj laŭ suprecititaj rimarkoj, oni
povas eltiri la jenajn komunajn ideojn:
Internacia Organizo ŝajnas utila en specialaj okazoj, nome por
la klopodoj apud la registaroj kaj por la financa subteno de la
Oficialaj Institucioj.
Efektive gravaj propagandaj klopodoj povas tre ofte esti farataj
nur de ia forta kaj internacia organismo. Oni jam havis la okazon
konstati, ke, se oni estus povinta paroli apud la registaroj, je la
nomo de tia organismo, oni estus havinta pli da ŝanco por sukcesi.
Neefike estus ekzemple trafi la enkondukon de Esperanto en la
lernejojn de unu lando, se oni ne trafas la saman celon en almenaŭ
unu alia lando. Kaj neniu registaro akceptus tian peton, se ĝi venus
nur de samnacianoj. Esperantistaro estas esence internacia anaro, ĝi
do devas esti reprezentata de internacia organismo.
Ĉiuj projektoj ankaŭ akordiĝas por opinii, ke oni nepre bezonas
alporti ian financan subtenon al la oficialaj institucioj. De la
kongreso de Boulogne-sur-Mer, tiuj institucioj vivis nur dank' al la
malavareco de kelkaj amikoj. Sed tiuj bonvolaj mondonacoj ne povos
ĉiam daŭri kaj normale estas, ke la Esperantistaro mem pagu por
siaj organoj.
Preskaŭ ĉiuj projektoj ankaŭ konsentas por akcepti la sistemon
de reprezentado de la Esperantistaj Societoj, proporcie je ilia
multmembreco.
Fine, ili konsentas ankaŭ por akcepti, ke ĉiu Societo devas pagi
ian kotizon proporcian ankaŭ al sia multmembreco.
La Konstanta Komitato de la Kongresoj zorge esploris tiujn projektojn
kaj por esti certa, ke ili estas realigeblaj, ĝi penis starigi ian
Regularon, kiu povus kontentigi ĉiujn proponantojn.
Jen tiu projekto[58] tia, kia ĝi estis korektita post
interkonsiliĝo en Barcelono de la ĉeestantaj anoj de la Konstanta
Komitato de la Kongresoj sub la prezido de D-ro Zamenhof, kaj kian
oni intencas prezenti ĝin al la diskuto kaj voĉdonado de la kvina
Kongreso.
Tiu projekto alprenas la ĝeneralajn komunajn ideojn supre
montritajn, t. e. agado de la organizaĵoj en la ĝenerala
propagando, elekto de reprezentantoj de la societoj, proporcie je
ilia multmembreco, kaj pago de ia kotizo laŭ la sama proporcio.
Sed tiu projekto kompreneble lasas flanken la lingvajn demandojn,
rezervitajn al la Lingva Komitato kaj al la Akademio, la demandojn
pri propagando en unu sola lando aŭ regiono, kiuj estas rezervitaj
al la naciaj aŭ lokaj societoj, kaj la demandojn pri propagando
en specialaj fakoj de aplikado, kiuj estas rezervitaj al la fakaj
societoj de specialistoj.
Cetere, la projekto celas interligi nur la propagandajn societojn kaj
lasas flanken la societojn de specialistoj; ĉar oni opinias, ke la
Esperantistoj, kiuj estas anoj de tiuj specialistaj societoj, estas
ankaŭ samtempe anoj de propagandaj...
Kiel oni diris supre, ĉar la esploro en labora kunsido de la
Kongreso de tia detala projekto ŝajnis tute neebla, la Konstanta
Komitato redaktis mallongan tekston de deziro, prezentotan al la
aprobo de la Kongreso, kaj kiu sufiĉus, por doni al la Komitato la
necesajn povojn por plenumi la aferon.
Jen tiu teksto.
La Kongreso esprimas la deziron ke:
1. Estu fondita, aparte de la Lingva Komitato kaj de la Konstanta
Komitato de la Kongresoj, Administra Reprezentantaro de la
propagandaj societoj, por oficiale reprezenti la Esperantistajn
propagandajn societojn en ĝeneralaj okazoj, kaj zorgi pri la
funkciado de la Oficialaj Institucioj de Esperanto.
2. Tiu Reprezentantaro estu elektita de la diversaj propagandaj
societoj de Esperanto, proporcie je ilia multmembreco, po unu
delegito por mil Esperantistoj, laŭ metodo difinota de la unua
Reprezentantaro.
3. La unua tasko de tiu Reprezentantaro estu, starigi specialan
regularon por finance subteni la Oficialajn Instituciojn de
Esperanto.
4. La unua Reprezentantaro estu elektita laŭ provizora regularo
difinita de la Konstanta Komitato de la Kongresoj.
Tiu teksto estis aprobata, de la anoj de la Konstanta Komitato, de la
estraro de la Kvina Kongreso, de multaj naciaj delegitoj de la Kvina
Kongreso, kiuj ĉeestis kunsidon speciale aranĝitan en tiu celo.
Interese estas rimarkigi, ke inter la personoj, kiuj troviĝas en
tiuj tri anaroj, estas kelkaj, kiuj prezidas gravajn propagandajn
societojn kaj kies opinio pri tiu demando estas speciale atentinda.
Ni citos: Kolonelon _Pollen_, prezidanto de B. E. A., kiu per letero
aprobis la projekton, D-ron _Mybs_, prezidanto de G. E. A., _Reed_,
reprezentanto oficiala kaj rajtigita de E. A. N. A., _Boirac_ kaj
_Bourlet_, prezidantoj de Francaj federacioj, _Pujulà_, prezidanto
de Kataluna federacio, _Schramm_, prezidanto de la Saksa Ligo, _Van
der Biest_, prezidanto de la B. E. L., _Cart_, prezidanto de la S. F.
P. E., de _Saussure_, prezidanto de la S. E. S., k.t.p....