El parolado de D-ro Bein (Kabe) dum la 1a Universala
Esperanto-Kongreso 1905[55]
Nun, kiam ĉiuj niaj penoj kaj laboroj celas la disvastigon de nia
lingvo, kiam ĉiuj veraj Esperantistoj varbas novajn adeptojn por nia
ideo, unuvorte, kiam ni per ĉiuj rimedoj propagandas Esperanton, ni
travivas epokon, kiun mi nomus la _propaganda epoko_ de Esperanto.
Ni esperu, ke baldaŭ finiĝos ĉi tiu epoko, kiu daŭras jam dek ok
jarojn; ni esperu, ke baldaŭ nia lingvo estos oficiale akceptita
de la tuta mondo kiel lingvo internacia. Tiam Esperanto, kiu nun
estas por ni _celo_, fariĝos por ni _rimedo_. Ni uzos ĝin, mi ne
dubas, ne nur por nia propra utilo, sed antaŭ ĉio por la bono de la
homaro.
En la unua epoko de la historio de Esperanto, kiun mi nomis
propaganda, facile estas distingi tri periodojn. En la unuaj jaroj
Esperanto disvastiĝis preskaŭ ekskluzive en Rusujo, la plejmulto de
adeptoj, la propagandistoj kaj aŭtoroj preskaŭ ĉiuj estis Rusoj:
_Kofman_, _Gernet_, _Zinovjev_, _Postnikov_, _Ostrovski_ kaj multaj,
multaj aliaj skribis kaj agis en ĉi tiu periodo, kiun oni devas nomi
Rusa. Ankaŭ en aliaj landoj ni trovas en tiu tempo nomojn, kiuj ne
estos forgesitaj: _Waŝniewski_, _Grabowski_ en Polujo, _Einstein_
kaj _Trompeter_ en Germanujo, _Beaufront_ en Francujo, _Nylén_ kaj
_Langlet_ en Svedujo; sed ilia agado, tre fruktoporta por Esperanto
entute, ne sukcesis altiri al nia ideo iliajn samlandanojn...
La _Rusa periodo_ de la historio de nia lingvo estas do tre grava;
ĝi estas la tempo de la malfacila batalado de la unuaj pioniroj
kontraŭ la homa indiferenteco kaj skeptikeco.
La lingvo multe gajnis de tio, ke la unuaj aŭtoroj estis Slavoj.
La simpleco de la Slava sintakso, la logika aranĝo de la frazoj
en la Slavaj lingvoj, ilia absolute libera kaj natura vortordo
estis senkonscie enkondukitaj en Esperanton de la Slavaj aŭtoroj
kaj estis poste imitataj de neslavoj. Sed krom aferoj imitindaj
la Rusoj kaj aliaj Slavoj enkondukis en Esperanton ankaŭ kelkajn
malbonaĵojn, kiuj bedaŭrinde ankaŭ trovis imitantojn. La riĉeco
de la Slavaj lingvoj dependas de la uzado de prepozicioj-prefiksoj.
Ili donas al la radiko tre multajn signifojn, kiuj iafoje tiel
ŝanĝas la radikan sencon, ke preskaŭ neeble estas, klarigi la
kialon de la fakto. Krom tio la prepozicioj-prefiksoj anstataŭas en
la Slavaj lingvoj la kunmetitajn tempojn. Pri ĉi tiuj du punktoj
ofte forgesas la Slavaj Esperantistoj kaj uzante prepoziciojn laŭ
la Slava maniero, fariĝas iafoje nekompreneblaj. Kiel ekzemplon
mi citos la vortojn »elrigardi, subaĉeti«, kiuj estas teruraj
nekompreneblaj idiotismoj, elvokantaj la ĉielan venĝon. Malgraŭ
tio la Slavoj estos elemento ekstreme utila en la estonta lingva
internacia komitato, pro kaŭzoj diritaj supre kaj pro ilia sciado de
fremdaj lingvoj.
Post la Rusa venis la _Franca periodo_ de Esperanto. La senlaca
dekjara agado de S-ro _Beaufront_ alportis fine fruktojn, kaj en la
jaro 1898, en kiu estis fondita la Franca societo por la propagando
de Esperanto kaj la gazeto »L'Espérantiste«, Esperanto komencis
rapide disvastiĝi en la lando, kiu tiel gasteme nun akceptas nin
en Boulogne. Sed se mi nomas la duan periodon Franca, mi faras tion
ne sole pro la granda disvastiĝo de nia lingvo en Francujo, sed
antaŭ ĉio pro la gravegaj verkoj, kiuj estis skribitaj en tiu
tempo de Francoj. La lernolibroj, kiuj ekzistis antaŭe, enhavis
nur tre malgrandajn klarigojn pri la signifo de la prefiksoj kaj
sufiksoj kaj tute ne posedis sintakson. Tiun mankon forigis la
verkoj de S-ro _Beaufront_: »La grammaire de la langue Esperanto«
kaj »Le commentaire sur la langue Esperanto«. Se ni rememoros,
ke S-ro _Beaufront_ verkis la unuan pli vastan Esperanto-nacian
vortaron, ni rajte kaj prave povos diri, ke li kodifikis Esperanton.
Sed S-ro _Beaufront_ ne estis la sola talenta kaj senlaca batalanto
en Francujo. Mi ne ripetas ĉi tie la nomojn, kiuj estas konataj
de ĉiuj Esperantistoj: _Méray_, _Cart_, _Bourlet_, _Fruictier_
kaj aliaj faris dum kelkaj jaroj tiom por nia ideo, ke la atingita
rezultato sendube superis eĉ iliajn proprajn esperojn.
La Franca periodo, tiel fruktoporta por nia afero, ankaŭ lasis
kelkajn malbonaĵojn en nia lingvo. Se en la unuaj jaroj al ni mankis
la teorio, post la apero de la Francaj lernolibroj oni komencis tro
zorgi pri la teorio, penis skribi tro klare kaj enkondukis multepezan
stilon. La trouzado de la kunmetitaj tempoj kaj aliaj Beaufront'ismoj
estas la postsigno de la Franca periodo.
Post la Rusa kaj Franca periodoj en la lastaj jaroj venis la tempo,
en kiu Esperanto rapide disvastiĝis en ĉiuj landoj. Aliĝis tiel
longe indiferentaj por nia ideo Anglujo kaj Germanujo, en aliaj
landoj nia movado komenciĝis en tiuj jaroj aŭ faris grandajn
kaj rapidajn progresojn,--unuvorte venis la _multenacia periodo_
de Esperanto, venis tempo, pri kiu oni povas rajte diri, ke en
Esperantolando la suno neniam subiras.
Superflue estas insisti pri la grandegaj utiloj, kiujn la
multenacieco alportis al nia lingvo: ĉiu popolo, ĉiu idiomo donacis
al Esperanto ion el sia trezorejo; pliriĉiĝis nia frazeologio
kaj fariĝis kapabla esprimi ĉion, eĉ plej delikatajn nuancojn.
Sed, ho ve, ni ne kaŝu ankaŭ la malbonaĵojn, liveritajn de tiu
periodo. Pro manko de analizo, pro nekompreno de la principo de la
internacieco, la diversnaciaj aŭtoroj uzas tre ofte idiotismojn
de siaj idiomoj, kio iafoje faras nekompreneblaj frazojn de iliaj
artikoloj. Ni esperu, ke eĉ tiu periodo ne longe daŭros, ke baldaŭ
ĉiuj aŭtoroj komprenos, ke ne sufiĉas skribi _Esperante_, sed oni
devas skribi _internacie_-egale kompreneble kaj facile kompreneble
por ĉiuj nacioj. S-ro _Cart_ diras: »En Esperanto estas 1-e, nur
unu stila regulo: skribi plej klare; kio estas klara, tio povas esti
nekorekta, sed neniam malbona; 2-e, unu malpermeso: skribi malklare;
kio ne estas klara, tio povas iafoje esti korekta, sed neniam bona«.
»La principo de la internacieco devas ĉiam superi ĉiujn aliajn«.
La historio de Esperanto liveras do sufiĉe da pruvoj, ke ni
bezonas ion, kio certigos la unuecon de la lingvo, kio gardos la
Zamenhofan fundamenton, solvos ĉiujn dubojn pri la senco de la
vortoj, pri la uzado de la esprimoj kaj pri la akceptebleco de novaj
vortoj,--unuvorte, ke ni bezonas lingvan internacian komitaton. Kiam
aperos la fruktoj de ĝia agado, la multenacia periodo de Esperanto
fariĝos internacia--la lasta de la propaganda epoko. Tiun ĉi
periodon malfermos jam nia kongreso, kie la reprezentantoj de dekduo
da lingvoj parolas unuj kun la aliaj, havas la eblon juĝi, kia
maniero de parolado estas plej bona, plej facile komprenebla, kie ni
lernas evitadi la malbonaĵojn kaj imitadi ĉion imitindan. Kvankam
S-ro Bourlet en sia artikolo antaŭdiris, ke ne plej spertaj, sed
plej riĉaj Esperantistoj venos kongreson, tamen mi estas certa,
ke hodiaŭ li ŝanĝis sian opinion. Li sendube konsentos, ke li
eraris, ĉar ĉiuj landoj sendis eminentajn, spertajn samideanojn,
kies reciproka interparolado kreas unuforman, internacian stilon.
Se la historio de nia lingvo klare pruvas, ke ni bezonas internacian
lingvan komitaton, ĝi montras ne malpli konvinke, ke ni bezonas
_internacian organizacion_ por ĉiuj ĝeneralaj aferoj, kiuj
koncernas ne apartajn societojn aŭ grupojn, sed la tutan
Esperantistaron. Multajn, tre multajn aferojn povas aranĝi kaj
plenumi nur internacia federacio de niaj societoj, grupoj kaj
izolitaj Esperantistoj. Ĝi kaj nur ĝi povas kunigi la fortojn de
ĉiuj samideanoj. Mi citos nur kelke da ekzemploj. De du jaroj S-ro
_Ménil_ eldonas Tutmondan Jarlibron, kiu enhavas la nomaron de
la Esperantistoj en la tuta mondo. S-ro Ménil kaj liaj helpantoj
faris ĉion eblan, por doni al ni verkon plenan kaj konfidindan, kaj
ni ĉiuj estas dankaj al ili, sed ĉu tian laboron povas plenumi
privataj personoj? Scii, kiom da anoj ni havas en la tuta mondo, kiom
da aprobantoj kaj kiom da veraj Esperantistoj, kiom da societanoj kaj
kiom da izolitaj anoj, estas afero ekstreme por ni grava. La kvanto
kaj la kvalito de la Esperantistaj batalionoj--mi ripetas la trafan
esprimon de S-ro _Seynaeve_--devas esti bone konata de ni. Sed tian
statistikon povas liveri al la Tutmonda Jarlibro nur organizita Ligo
de niaj societoj. Nia centra komitato prilaboros planon, dissendos
cirkulerojn al ĉiuj societoj, kaj ili facile kolektos en ĉiuj urboj
la nomojn de Esperantistoj, antaŭ ĉio de veraj Esperantistoj, kiuj
interesiĝas pri la afero kaj kiuj ... ne forlasis ankoraŭ nian
mondon.
Kaj aliaj ĝeneralaj aferoj? Esperantistaj kongresoj, ekspozicioj,
reprezentado de Esperanto en neesperantistaj kongresoj kaj
ekspozicioj, vasta propagando kaj multaj aliaj aferoj povas esti
aranĝataj nur de internacia organizacio. Ĝi naskos ankaŭ la
lingvan komitaton.
La utilo de la organizacio estas nedubebla, tion facile konsentos
eĉ ĝiaj kontraŭuloj. Sed laŭ ilia opinio krom utilo ĝi alportas
ankaŭ malutilojn, tiel grandajn kaj danĝerajn, ke ĝi pereigos nian
aferon. Kiuj estas ĉi tiuj danĝeroj? La kontraŭuloj nomas du:
unue, ke la Ligo neniigos la liberecon de ekzistantaj societoj kaj
due, ke la internacia federacio timigos la registarojn, kiuj vidos
en ni danĝeran korporacion kaj agos kontraŭ ni. Pri la unua punkto
sufiĉas diri, ke la kontraŭuloj de la Ligo atakas fantomojn,
imagas kaj divenas en la projekto intencojn, kiujn havas neniu. La
Ligo regos nur aferojn, kiuj koncernas la tutan Esperantistaron.
Ni--partianoj de la federacio de niaj societoj ankaŭ opinias, ke
ĉiuj nunaj societoj devas resti tute sendependaj kaj liberaj; kiel
S-ro _Moch_, ni ankaŭ postulas, ke »la federacio estu organizita
formo de libereco, la celo, kiun devas alkuri egaluloj liberaj, kiam
ili volas kunlabori«.
Eraras ankaŭ personoj, kiuj supozas, ke registaroj de kelkaj landoj
persekutos nin. Sinjoroj, la registaroj kontraŭbatalas ne ĉion, kio
havas la nomon »internacia«, sed nur tion, kies esencon ili opinias
danĝera por la ŝtato. La registaroj ne timas la verdan koloron.
Kiel la bovon sur la areno ilin timigas nur la ruĝa. Ili ne estas
daltonistoj kaj distingas la kolorojn ne malpli bone, ol la bovo. Eĉ
se ni supozos, ke en iu lando oni persekutos la liganojn, ĉu tio
devas deteni nin de la fondo de la Ligo? Ne, certe ne! Esperanto ne
estas kreita por unu lando kaj vivas ne per unu lando. La malpermeson
de la registaro atentu la Esperantistoj de tiu lando, ĉi tio estas
ilia afero. Oni povas esti certa, ke eĉ sen oficiala permeso ili
partoprenas en la agado de la Ligo, same kiel la anoj de la landoj
liberaj, se ili ne faros ĝin, aliaj laboros en la Ligo sen ili. Sed
ĉar ekzistas landoj-malliberejoj, ĉu ĉiuj devas porti katenojn?
Fine, Sinjoroj, ankoraŭ kelke da vortoj. La grava demando pri la
Ligo, sendepende de la rezultato de niaj disputoj, ne devas dissemi
malpacon en nia anaro. Kun la Ligo aŭ sen la Ligo, nia celo ĉiam
restas la sama:
»Ni ĝin atingos per la potenco
De nia sankta fervoro,
Ni ĝin atingos per pacienco
Kaj per sentima laboro.
Glora la celo, sankta l' afero,
La venko--baldaŭ ĝi venos.
Levos la kapon ni kun fiero,
La mondo ĝoje nin benos«.