ĉe la malfermo de la Kvara Kongreso Esperantista en Dresden, la
17an de aŭgusto 1908[33]
Sinjorinoj kaj Sinjoroj!
Aperante antaŭ vi kiel tradicia malfermanto de la Esperantistaj
kongresoj, mi permesas al mi antaŭ ĉio esprimi la plej respektan
dankon de nia kongreso al Lia Regnestra Moŝto la Reĝo Frederiko
Aŭgusto de Saksujo por la granda honoro, kiun li faris al ni,
prenante sur sin la altan protektadon de nia kvara kongreso. Mi
esprimas ankaŭ profundan dankon de nia kongreso al sinjoroj la
Ministroj kaj aliaj eminentaj personoj, kiuj bonvolis eniri en la
honoran komitaton de nia kongreso. Mi esprimas ankaŭ nian dankon
al tiuj landoj, kiuj sendis al nia kongreso oficialajn delegitojn,
kaj al la alilandaj konsuloj, kiuj honoris nin per la reprezentado
de iliaj landoj ĉe nia malferma kunveno. Nun la unuan fojon nia
kongreso aperas sub la oficiala sankcio de regnestro kaj registaro;
mi estas certa, ke la Esperantistoj alte taksos la gravecon de tiu
ĉi fakto; mi esperas, ke ĝi estos komenco de tiu nova tempo,
kiam nia ideo ĉesos esti penado de nur privataj personoj, sed ĝi
fariĝos grava tasko por la registaroj de la mondo.
En la nomo de la kvara tutmonda Esperantista kongreso mi salutas
la landon Germanan, kies gastoj ni ĉiuj estas en la nuna momento;
precipe mi salutas la Saksan reĝlandon, kiu al ni, filoj de la plej
diversaj landoj kaj gentoj, aranĝis belan akcepton en sia centro
mem, en sia fama kultura ĉefurbo. Mi esprimas nian koran dankon al
la Saksa registaro kaj precipe al la Dresdena urbestraro por la tuta
helpo, kiun ili donis al nia kongreso, kaj por la saluto, kiun ili
aŭdigis al ni per siaj estimataj reprezentantoj.
Fine mi esprimas, certe en la nomo de ĉiuj Esperantistoj, nian
koran kamaradan dankon al niaj Germanaj samideanoj kaj antaŭ ĉio
al nia Kvaro por la Kvara, kiu prenis sur sin la malfacilan taskon,
aranĝi nian kongreson ĝuste en ĉi tiu jaro, kiam ekzistis tiom da
malhelpoj, kaj kiu, dank' al sia granda sindoneco, aranĝis ĉion en
la plej bona maniero kaj enskribis per tio tre gravan paĝon en la
historion de nia afero.
Germanujo, la lando de la filozofoj kaj poetoj, kiu estis iam la
centro de la humanistoj, havas por nia ideo specialan signifon per
tio, ke en ĉi tiu lando, dank' al la neforgesebla granda merito
de la pastro Johann Martin Schleyer, nia ideo ricevis sian unuan
disvolviĝon kaj la unuan potencan puŝon antaŭen. Germanujo sekve
estas la lulilo de la ideo de lingvo internacia. Ni, speciale
Esperantistoj, havis ankaŭ en Germanujo niajn unuajn plej gravajn
batalantojn, Einstein kaj Trompeter. Estas vero, ke poste en la
daŭro de tre longa tempo nia ideo en ĉi tiu lando ŝajnis tute
mortinta; sed en la lastaj jaroj ĝi ĉi tie denove vigle reviviĝis,
kaj ni havas plenan esperon, ke post nia nuna kongreso, kiam la
Germanoj ekkonos nin pli proksime kaj konvinkiĝos per siaj propraj
okuloj kaj oreloj, ke ni ne estas iaj teoriaj fantaziuloj, nia afero
ĉi tie ekfloros ne malpli potence, ol en la aliaj grandaj landoj,
kaj en la komuna ĉiuhoma afero Germanujo baldaŭ okupos unu el la
plej honoraj lokoj.
Karaj Samideanoj!
En la daŭro de la lasta jaro en nia afero okazis faktoj, kiuj
maltrankviligis por iom da tempo la mondon Esperantistan. Nun ĉio
jam denove trankviliĝis. Nia arbo, pri kiu mi parolis en Kembriĝo,
en la pasinta jaro plej konvinke montris sian tutan fortecon kaj
sanecon, ĉar malgraŭ la tute ne atenditaj atakoj, kiuj en la
daŭro de kelka tempo kaŭzis grandan krakadon, la arbo konservis
sian tutan potencon kaj perdis nur tre malmultajn foliojn. Malgraŭ
la kaŝite preparitaj kaj rapide plenumitaj atakoj, kiuj ne donis al
niaj soldatoj la povon dece orientiĝi kaj interkomunikiĝi, ĉiu el
ili sur sia aparta loko staris forte kontraŭ ĉiuj forlogoj, kaj nur
tre malmultaj lasis sin kapti per lertaj vortoj. Super la okazintaj
faktoj ni povus sekve silente transiri al la tagordo. Tamen, por
gardi niajn venontajn batalantojn kontraŭ similaj surprizoj, mi
permesos al mi diri kelke da vortoj pri tiu temo. El la tempo pasinta
ni ĉerpu instruon por la tempo venonta.
Pasis jam ĝuste tridek jaroj de la momento, kiam Esperanto unue
aperis antaŭ malgranda rondo da amikoj; pasis jam dudek unu jaroj
de la momento, kiam Esperanto unue aperis publike antaŭ la mondo.
Tre malforta ĝi estis en la unua tempo; ĉiu plej malgranda
bloveto povis ĝin renversi kaj mortigi. Ĉiu bona vorto de la
plej sensignifa homo aŭ de la plej senvalora gazeto donis al niaj
pioniroj esperon kaj kuraĝon; ĉiu atakanta vorto kaŭzis al ili
doloron. Kiam antaŭ dudek jaroj la Amerika Filozofia Societo volis
preni la aferon de lingvo internacia en siajn manojn, tio estis por
la aŭtoro de Esperanto tiel altega kaj neatingebla aŭtoritato, ke
li, kiu tiam havis ankoraŭ la rajton disponi pri Esperanto, tuj
decidis fordoni ĉion al la manoj de tiu societo, ĉar estante tute
sensperta, li tiam ankoraŭ ne sciis, kia grandega diferenco estas
inter teorio kaj praktiko.
Feliĉe la entrepreno de la Amerika Societo ne sukcesis. Mi uzas la
vorton »feliĉe«; ĉar efektive nun, kiam mi estas pli sperta, por
mi estas afero tute senduba, ke, se la entrepreno de tiuj teoriistoj
daŭrus iom pli longe, la tuta ideo de lingvo internacia jam de longe
estus tute senkreditigita kaj enterigita por ĉiam, aŭ almenaŭ por
tre longa, longa tempo.
Niaj pioniroj laboris, kaj la afero kreskis. Baldaŭ ni ĉiam pli
kaj pli akiradis la konvinkon, ke de teoriistoj ni devas atendi tre
malmulte da bono por nia afero; ke ĉiuj laŭdoj kaj mallaŭdoj de
flankaj personoj havas por ni nur tre malgrandan signifon; ke ni
devas fidi nur niajn proprajn fortojn, nian propran paciencon kaj
konstantecon; ke la mondo venos al ni nur tiam, kiam ĝi vidos en
ni potencon, kiam ĝi vidos, ke ni ne palpas en mallumo, ke ni ne
perdas hodiaŭ, kion ni akiris hieraŭ, ke nia vojo estas klara kaj
rekta kaj ni de ĝi neniam deflankiĝas.
Sed ne per unu fojo ni venis al tiu fortika konvinko. En la unua
tempo, vidante, ke nia afero progresas tre malrapide kaj malfacile,
multaj Esperantistoj pensis, ke la kaŭzo de tio kuŝas en nia
lingvo mem, ke, se ni nur ŝanĝos tiun aŭ alian detalon, la
mondo tuj venos al ni en granda amaso. Tiam venis la periodo de
la granda postulado de reformoj. Feliĉe tiu periodo daŭris
ne longe. La Esperantistoj baldaŭ konvinkiĝis, ke veni al ia
komuna, ĉiujn kontentiganta kaj silentiganta interkonsento pri la
esenco de la reformoj estas tute ne eble, kaj la ekstera mondo,
kiujn la reformemuloj celis, restis absolute indiferenta koncerne
tion, ĉu tiu aŭ alia detalo havas en nia lingvo tian formon
aŭ alian; oni baldaŭ konvinkiĝis, ke per reformado ni nur
perdos ĉion ĝis nun akiritan kaj gajnos absolute nenion. Tiam la
Esperantistoj firme decidis ne paroli plu pri iaj reformoj. Kelkaj
tre malmultaj malkontentuloj forlasis Esperanton kaj kune kun kelkaj
neesperantistoj, kiuj rigardis sin kiel plej kompetentajn en la
afero de lingvo internacia, komencis inter si ĝis nun ankoraŭ ne
finiĝintan kaj neniam finiĝontan diskutadon pri diversaj lingvaj
detaloj, kaj ili staras nun sur tiu sama punkto, sur kiu ili staris
antaŭ dek kvar jaroj. La tuta cetera Esperantistaro en plena
harmonio forte grupiĝis ĉirkaŭ sia konstanta standardo kaj faris
de tiu tempo grandan, grandegan marŝon antaŭen.
De la tempo, kiam la Esperantistoj ĉesis paroli pri reformoj,
komenciĝis por Esperanto periodo ĉiam pli kaj pli brilanta. En
la komenco, sub la premo de tre grandaj malhelpoj eksteraj, ni
progresadis tre malrapide kaj malfacile. Sed sub la influo de nia
plena interna harmonio kaj nia nedekliniĝa irado rekte antaŭen,
niaj fortoj ĉiam pli kaj pli kreskis. Nun ni atingis tian potencon,
pri kiu multaj el ni antaŭ dek jaroj ne kuraĝis eĉ revi, kaj se ni
marŝos en tia sama harmonio kiel ĝis nun, nenia forto en la mondo
povos haltigi nian iradon, kaj ni plene atingos nian celon. Ĉiuhore
kreskas la nombro de niaj partianoj; ĉiutage pligrandiĝas la nombro
de niaj grupoj. Nia literaturo kreskas tiel senhalte kaj rapide, ke
multaj malgrandaj nacioj jam nun povas nin envii. La praktika uzado
de nia lingvo fariĝas ĉiam pli kaj pli granda. Dum ankoraŭ antaŭ
ne longe oni tute silentis pri ni, kaj poste oni nin mokis, nun oni
jam ĉie nin respektas kiel grandan potencon. Eĉ tiuj niaj principaj
kontraŭuloj, kiuj antaŭ ne longe malŝate rigardis nin de alte, nun
jam krias alarmon.
Nia lingvo mem konstante pli riĉiĝas kaj elastiĝas. Iom post
iom konstante aperas novaj vortoj kaj formoj, unuj fortikiĝas,
aliaj ĉesas esti uzataj. Ĉio fariĝas kviete, senskue kaj eĉ
nerimarkeble. Nenie montriĝas ia diferenciĝado de nia lingvo
laŭ la diversaj landoj, kaj ju pli spertaj fariĝas la aŭtoroj,
des pli similiĝas reciproke ilia uzado de nia lingvo, malgraŭ la
granda malproksimeco de iliaj lokoj de loĝado. Nenie rompiĝas
aŭ difektiĝas la kontinueco inter la lingvo malnova kaj nova,
kaj malgraŭ la fakto, ke nia lingvo forte disvolviĝas, ĉiu
nova Esperantisto legas la verkojn de antaŭ dudek jaroj kun tia
sama perfekta facileco, kiel Esperantisto tiutempa, kaj li eĉ ne
rimarkas, ke tiuj verkoj estas skribitaj ne nun, sed en la unua,
suĉinfana periodo de nia lingvo.
Nia afero regule kaj trankvile iras antaŭen. La tempo de la teoriaj
juĝoj kaj de kliniĝado antaŭ ŝajnaj aŭtoritatoj jam de longe
pasis. Se iu nun esprimas sian opinion aŭ konsilon pri Esperanto,
oni jam ne demandas, ĉu li estas homo grandfama aŭ ne,--oni nur
demandas, ĉu liaj konsiloj estas konformaj al la naturaj bezonoj
kaj la natura irado de nia lingvo aŭ ne. Se iu glornoma persono
en plena nesciado de nia afero esprimas iun el tiuj sensencaĵoj,
kiujn ni jam tiel ofte aŭdis, ekzemple, ke arta lingvo estas utopio,
ke la Esperantistoj sin reciproke ne komprenas, k.t.p., aŭ se li,
forgesante la nunan staton de Esperanto kaj la teruran ekzemplon
de la Volapüka akademio, postulas, ke ni rebaku la tutan lingvon
laŭ lia teoria recepto,--tiam ni, Esperantistoj, indiferente ĉion
aŭskultas kaj trankvile iras nian vojon.
Ne por fieri pri nia forteco mi diras ĉion ĉi tion; neniu el ni
havas la rajton esti fiera; ĉar nia forteco ne estas la merito
de iu el ni aparte, sed ĝi estas nur la rezultato de multejara
pacienca laborado de _multo_ da personoj. Mi volis nur atentigi vin
pri tio, ke en nia afero ĉio povas esti atingita nur per harmonio
kaj konstanteco. Se nin ne gvidus fera konstanteco, nia lingvo jam de
longe ne ekzistus, kaj la vortoj »lingvo internacia« estus nun la
plej granda mokataĵo por la mondo.
La longa kaj malfacila batalado nin hardis, kaj ne sole la voĉoj
de apartaj personoj, sed eĉ la premo de ia granda potenco nun jam
ne povus deklini la Esperantistaron de ĝia klara kaj rekta vojo.
Kia do estas la kaŭzo, ke en la pasinta jaro en nia tendaro subite
naskiĝis tia granda vento, kiu en la daŭro de momento minacis
alporti al ni tiom da malbono? Kiu estis tiu ŝajne grandega forto,
kiu por momento enportis tian neatenditan konfuzon en nian mezon?
Nun, kiam ĉio jam klariĝis, ni povas konfesi, ke ĝi ne estis ia
eksterordinare granda potenco, ĝi estis simple kelkaj malmultaj
personoj; sed la danĝereco de ilia atako konsistis en tio, ke tiu
atako ne venis malkaŝe el ekstere, sed ĝi estis kaŝite preparita
kaj tute neatendite aranĝita _interne_ de nia tendaro.
Ĝi estas historio, pri kiu mi ne volas paroli. Nun mi volas nur
diri jenon: Ni ĉiuj estas reprezentantoj de la ideo de lingvo
internacia, ni faru kun ĝi, kion ni volas, sed ni agu honeste kaj
ni memoru, ke pri niaj agoj la estonteco severe nin juĝos. Memoru,
ke Esperanto estas nenies propraĵo, ke la Esperantistoj havas
plenan rajton fari kun ĝi ĉion, kion ili volas, se ili nur faros
ĝin singarde, lojale kaj interkonsente. Nur por gardi nian lingvon
kontraŭ anarĥio de la flanko de apartaj personoj, nia lingvo havas
sian plej senpartie elektitan kaj el plej kompetentaj personoj
konsistantan kaj konsistontan Lingvan Komitaton, kiu, dependante
de neniu mastro, havas plenan rajton kaj plenan povon esplori kaj
prezenti al la sankcio de la Esperantistaro ĉion, kion ĝi volos.
La Bulonja Deklaracio malpermesas nur, ke apartaj personoj rompu
la lingvon _arbitre_, ĝi estas kreita nur, por gardi la ekstreme
necesan _kontinuecon_ en nia lingvo. Se iu el vi trovas, ke ni devas
fari tion aŭ alian, prezentu vian deziron al la Lingva Komitato.
Se tiu Komitato ŝajnos al vi tro konservativa, tiam memoru, ke ĝi
ekzistas ne por la plenumado de diversaj personaj kapricoj, sed por
la gardado de la interesoj de la tuta Esperantistaro; ke pli bone
estas, ke la Komitato faru tro malmulte, ol ke ĝi facilanime faru
ian paŝon, kiu povus malutili al nia tuta afero. Ĉar vi ĉiuj
konfesas, ke la esenco de nia lingvo estas ĝusta kaj oni povas
disputi nur pri detaloj, tial ĉio bona kaj ĉio efektive necesa
povas facile esti farata en ĝi per vojo lojala, en harmonio kaj
paco.
La personoj, kiuj volas altrudi al la tuta Esperantistaro siajn
dezirojn, diras ordinare, ke ili havas la plej bonajn ideojn, kiujn
la plimulto da Esperantistoj certe aprobus, sed iaj ĉefoj ne volas
ilin aŭskulti kaj ne permesas al ili, prezenti siajn ideojn por
esplorado. Tio estas ne vera. Vi scias, ke laŭ la nova ordo, kiun
per komuna voĉdonado akceptis por si nia Lingva Komitato, ĉiu homo
ne sole havas la rajton prezenti al la Komitato siajn proponojn, sed
se la propono havas eĉ nur plej malgrandan ŝajnon de seriozeco, se
inter la cent membroj de la Komitato la propono akiris por si eĉ
nur la aprobon de _kvin_ personoj, tio jam sufiĉas, ke la Lingva
Komitato estu _devigata_ esplori tiun proponon. Vi vidas sekve,
ke neniu povas plendi, ke oni lin ne aŭskultas aŭ ke iaj ĉefoj
prezentas al voĉdonado nur tion, kion _ili_ deziras.
Se iu diras al vi, ke oni devas ĉion krude rompi, se oni per ĉiuj
fortoj kaj per ĉiuj eblaj rimedoj penas malkontentigi vin; se de la
vojo de severa unueco, de tiu sola vojo, kiu povas konduki nin al
nia celo, oni penas forlogi vin,--tiam gardu vin! tiam sciu, ke tio
kondukas al malordigo de ĉio, kion multaj miloj da personoj atingis
por la granda ĉiuhoma ideo per multejara pacienca laborado.
Mi finis. Pardonu al mi la malagrablan temon, kiun mi elektis. Ĝi
estas la unua kaj espereble ankaŭ la lasta fojo en la historio de
niaj kongresoj. Kaj nun ni ĉion forgesu; ni komencu la grandan
feston, por kiu ni ĉiuj kunvenis el la diversaj landoj de la
mondo; ni ĝoje pasigu nian grandan ĉiujaran semajnon de la
pure homara festo. Ni memoru pri tio, ke niaj kongresoj estas
ekzercanta kaj edukanta antaŭparolo por la historio de la estonta
interfratigita homaro. Por ni estas gravaj ne iaj bagatelaj eksteraj
detalaĵoj de nia lingvo, sed ĝia esenco, ĝia ideo kaj celo, tial
ni antaŭ ĉio devas zorgi pri ĝia seninterrompa _vivado_, pri ĝia
senhalta _kreskado_. Granda estas la diferenco inter homo-infano kaj
homo-viro; granda eble estos la diferenco inter la nuna Esperanto kaj
la evoluciinta Esperanto de post multaj jarcentoj; sed dank' al nia
diligenta gardado la lingvo fortike vivos, malgraŭ ĉiuj atencoj,
ĝia spirito fortiĝos, ĝia celo estos atingita, kaj niaj nepoj
benos nian paciencon.