en la Guildhall (City of London), la 21an de aŭgusto 1907[32]
Estimata Reprezentanto de la Urbo Londono, karaj samideanoj!
Estas al mi tre agrable, ke mi havas nun la okazon, saluti la
Britan popolon en ĝia granda ĉefurbo. Ni venis el Kembriĝo, kie
niaj Britaj samideanoj kun la plej granda laboremeco kaj gastameco
preparis por ni belegan feston; ne sole niaj samideanoj, sed ankaŭ
la ankoraŭ ne esperantigita urbo faris ĉion, kion ili povis, por ke
ni, Esperantistoj, elportu el la urbo la plej bonan rememoron. Tial
nun miaj unuaj vortoj estas sincera danko por la gastameco, kiun ni
ĝuis. Jam la duan fojon ni ĝuas la Britan gastamecon, ĉar certe
ja neniu el ni forgesis, kiel amike ni estis akceptitaj en la Britaj
urboj Folkestone kaj Dover antaŭ du jaroj, en la tempo de la Bulonja
kongreso.
La ĉambrego, en kiu ni nun troviĝas, havis jam multe da tre
gravaj kunvenoj, kaj tie ĉi estis akceptitaj jam multe da tre
gravaj gastoj. Nun tiu ĉi sama ĉambrego akceptas la ĉiulandajn
reprezentantojn de la mondo Esperantista. Kiuj estas tiuj novaj
gastoj? Kio estas la afero, kiun ili reprezentas? La Esperantismo
celas la reciprokan sinkomprenadon kaj konsekvence ankaŭ estimon
kaj amon inter ĉiuj gentoj kaj nacioj. Sed tiu celado estas ofte
malbone komentariata, kaj sub la influo de agitado de diversaj niaj
malamikoj oni ofte kulpigas nin pri celoj, kiujn ni neniam havis. Mi
parolos ĉi tie pri du kulpigoj, kiujn ni ofte aŭdas. De diversaj
malkontentuloj ni ofte aŭdas, ke la demando de lingvo internacia
devas esti solvata en alia, pli bona maniero, sed ke ni estas
obstinuloj, kiuj volas _nur_ Esperanton.
Multajn fojojn mi ripetis, kaj en Bulonjo mi tion ĉi proklamis
per oficiala deklaracio, ke la Esperantismo celas nur al tio, ke
ia taŭga kaj vivipova komprenilo inter la popoloj _ekzistu_, sed
ke la _formo_ de tiu komprenilo estas por ni--aŭ almenaŭ por mi
persone--tute indiferenta; ke se, anstataŭ fari konstantajn kaj
senfinajn eksperimentojn kaj teorian rezonadon, ni decidis elekti
la pretan kaj elprovitan lingvon Esperanto kaj labori speciale kaj
ekskluzive por ĝi kaj fiksi por ĝi netuŝeblan fundamenton--ni
faris ĉi tion ne, ĉar al ni plaĉas speciale Zamenhof kaj lia
verko, kaj ne tial, ke li volas esti ia papo, kiel mensoge kredigas
diversaj niaj kontraŭuloj--sed nur tial, ke la esploro kaj sperto
montris al ni, ke tia maniero de agado estas la sola, kiu plej certe
alkondukos nin al nia celo. Ekzistas personoj, kiuj penante deklini
nin de nia vojo, havas la plej bonan kaj plej honestan intencon; ili
estas tre sindonaj al nia afero, sed ili pensas, ke se ni faros tiujn
plibonigojn, kiujn ĉiu el ili proponas, nia afero iros multe pli
bone. Pri tiuj personoj ni estas konvinkitaj, ke pli aŭ malpli frue
ili komprenos sian eraron; ili komprenos, kiel danĝeraj estas iliaj
proponoj en la nuna tempo, kiam ni antaŭ ĉio bezonas plej severan
unuecon, kaj ili pacience laboros kun ni laŭ la vojo elektita ĝis
tiu tempo, kiam la estonteco de nia afero estos absolute ekster
danĝero. Sed ekzistas aliaj personoj, kiuj laboras simple por
detrui; al tiuj sinjoroj, kiujn nia bele elkreskinta arbo ne lasas
dormi kaj kiuj per ĉiuj fortoj penas ĝin subfosi, ni vokas: se vi
havas alian vojon, kiu povas nin konduki al nia celo pli bone kaj
_pli certe_, montru ĝin al ni, kaj ni ĝin sekvos. Sed vi scias, ke
vi proponas ne ion pretan kaj certan, sed nur supozojn kaj teoriajn
opiniojn; vi scias, ke la akcepto de via tre duba kaj baldaŭ siavice
kritikota plibonaĵo ruinigus la laboron de dudekjara disciplina kaj
sukcesa laborado de miloj da personoj kaj nenion kreus anstataŭ ĝi;
vi scias, ke se ni dekliniĝus de nia disciplina vojo kaj lasus fali
Esperanton, tiam la konfido de la mondo por la ideo mondolingva,
konfido fine akirita post centoj kaj miloj da faroj de nekredado,
pereus por ĉiam kaj jam neniam povus esti reakirita; vi tion scias,
kaj tamen vi per ĉiuj fortoj penas senkreditigi nin en la okuloj de
la mondo... Bone, daŭrigu do vian Herostratan laboradon, kaj ni iros
trankvile nian vojon!
La dua kulpigo, kiun ni ofte devas aŭdi, estas tio, ke ni
Esperantistoj estas malbonaj patriotoj. Ĉar tiuj Esperantistoj, kiuj
traktas la Esperantismon kiel ideon, predikas reciprokan justecon
kaj fratecon inter la popoloj, kaj ĉar laŭ la opinio de la gentaj
ŝovinistoj, patriotismo konsistas el malamo kontraŭ ĉio, kio ne
estas nia, tial ni laŭ ilia opinio estas malbonaj patriotoj, kaj ili
diras, ke la Esperantistoj ne amas sian patrujon. Kontraŭ tiu ĉi
mensoga, malnobla kaj kalumnia kulpigo ni protestas plej energie, ni
protestas per ĉiuj fibroj de nia koro! Dum la pseŭdo-patriotismo,
t. e. la genta ŝovinismo, estas parto de tiu komuna malamo, kiu
ĉion en la mondo detruas, la vera patriotismo estas parto de tiu
granda tutmonda amo, kiu ĉion konstruas, konservas kaj feliĉigas.
La Esperantismo, kiu predikas amon, kaj la patriotismo, kiu ankaŭ
predikas amon, neniam povas esti malamikaj inter si. Ĉiu povas
paroli al ni pri ĉiuspeca amo, kaj ni kun danko lin aŭskultos;
sed kiam pri amo al la patrujo parolas al ni la ŝovinistoj, tiuj
reprezentantoj de abomeninda malamo, tiuj mallumaj demonoj, kiuj ne
sole inter la landoj, sed ankaŭ en sia propra patrujo konstante
instigas homon kontraŭ homo--tiam ni kun la plej granda indigno nin
deturnas. Vi, nigraj semantoj de malpaco, parolu nur pri malamo al
ĉio, kio ne estas via, parolu pri egoismo, sed neniam uzu la vorton
»amo«; ĉar en via buŝo la sankta vorto »amo« malpuriĝas!
Vi staras nun antaŭ miaj okuloj, mia kara Litovujo, mia malfeliĉa
patrujo, kiun mi neniam povas forgesi, kvankam mi forlasis vin kiel
juna knabo. Vi, kiun mi ofte vidas en miaj sonĝoj, vi, kiun nenia
alia parto de la tero iam povos anstataŭi en mia koro, vi atestu,
kiu vin pli multe, pli kore kaj pli sincere amas: ĉu mi, idea
Esperantisto, kiu revis pri frateco inter ĉiuj viaj loĝantoj,
kvankam mi devis bedaŭrinde forlasi vin, simile al multaj centoj da
mitoj da aliaj viaj filoj--aŭ ĉu tiuj personoj, kiuj deziras, ke
vi apartenu nur al ili, kaj ĉiuj aliaj viaj filoj estu rigardataj
kiel fremduloj aŭ sklavoj! Ho patriotismo, patriotismo, kiam fine la
homoj lernos kompreni ĝuste vian sencon! Kiam via sankta nomo ĉesos
esti armilo en la manoj de diversaj malhonestuloj! Kiam fine ĉiu
homo ricevos la rajton kaj la eblon algluiĝi per sia tuta koro al
tiu peco da tero, kiu lin naskis!
Longe daŭros ankoraŭ malluma nokto sur la tero, sed ne eterne
ĝi daŭros. Venos iam la tempo, kiam la homoj ĉesos esti lupoj
unuj kontraŭ aliaj. Anstataŭ konstante batali inter si, elŝiri
la patrujon unuj al la aliaj, perforte altrudi al si reciproke
siajn lingvojn kaj morojn, ili vivos inter si pace kaj frate, en
plena interkonsento ili laboros sur la tero, sur kiu ili vivas, kaj
kontraŭ tiuj krudaj fortoj de la naturo, kiuj ilin ĉiujn egale
atakas. Kaj kune kaj interkonsente ili celados ĉiuj al unu vero, al
unu feliĉo. Kaj se iam venos tiu feliĉa tempo, ĝi estos la frukto
de konstanta kaj senlaca laborado de tiuj homoj, kiujn ni vidas nun
en ĉi tiu ĉambrego kaj kies nomo, ankoraŭ tre malmulte konata kaj
tre malmulte ŝatata, estas »Esperantistoj«.