ĉe la malfermo de la Tria Kongreso Esperantista en Cambridge, la
12an de aŭgusto 1907[31]
Karaj samideanoj! Konforme al la ĝisnuna moro, mi komencas mian
parolon per tio, ke mi permesas al mi en la nomo de ĉiuj kongresanoj
esprimi nian saluton kaj dankon al la lando, kiu gastame nin
akceptis, kaj precipe al niaj Britaj samideanoj, kiuj per multaj
laboroj kaj granda zorgemeco pretigis por ni tiun feston, en kiu ni
nun ĉiuj partoprenas. De la momento, kiam niaj Britaj amikoj invitis
nin al si, ni ĉiuj estis konvinkitaj, ke nia kongreso en ilia lando
havos apartan signifon kaj estos epokofaranta. Kaj ne estas malfacile
antaŭvidi, ke nia espero nin ne trompos, ĉar tion ĉi garantias al
ni ne sole la konata energio kaj sindoneco de niaj Britaj amikoj, sed
ankaŭ la karaktero mem de ilia lando.
La fakto, ke ni kongresas nun en glora universitata urbo de Granda
Britujo, havas grandan signifon. La kontraŭuloj de nia ideo
konstante ripetadis al ni, ke la Angle parolantaj popoloj neniam al
ni aliĝos, ĉar ne sole ili malpli ol ĉiuj aliaj popoloj sentas la
bezonon de lingvo internacia, sed por ili la fortikiĝado de lingvo
internacia estas rekte malutila, ĉar tia lingvo konkurados en la
mondo antaŭ ĉio kun la lingvo Angla, kiu celas fariĝi internacia.
Kaj tamen rigardu, kiel forte eraris niaj kontraŭuloj! Rigardu,
kiel multope jam aliĝis al ni la Britoj, kiuj tiel nevolonte lernas
aliajn lingvojn krom sia nacia; rigardu, kun kia amo ili preparis
nian kongreson kaj en kia granda nombro ili aperis, por deziri al
ni bonvenon! Tio ĉi montras antaŭ ĉio, ke la homoj komencis jam
kompreni, ke lingvo internacia estas utila ne sole por popoloj
malfortaj, sed ankaŭ por popoloj fortaj; sed tio ĉi montras
ankoraŭ alian aferon, multe pli gravan: ke la homoj vidas en la
Esperantismo ne sole aferon de egoisma oportuneco, sed gravan ideon
de intergenta justeco kaj frateco, kaj al tiu ĉi ideo volas servi
la noblaj homoj de _ĉiuj_ popoloj, tute egale, ĉu iliaj popoloj
estas fortaj aŭ malfortaj, kaj ĉu la intergenta justeco estas por
ili profita aŭ malprofita. Ni scias, ke la plimulton de niaj Britaj
samideanoj alkondukis al ni la interna ideo de la Esperantismo, kaj
ni tiom pli ĝoje esprimas al niaj Britaj amikoj nian koran dankon.
La Kembriĝanoj akceptas nin hodiaŭ ne kiel komercistojn, kiuj
alportas al ili profiton, sed kiel apostolojn de ideo homara, kiun
ili komprenas kaj ŝatas; koran dankon al la Kembriĝanoj, koran
dankon al la glora Kembriĝa universitato, kiu pruntis al ni siajn
ĉambrojn, koran dankon al la Kembriĝa urbestraro, kiu gastame
zorgis pri nia bono. Ni kore salutas vin, granda Brita popolo, ni
plej respekte salutas vian altan reprezentanton, Lian Reĝan Moŝton.
Vivu la Reĝ' al vi, tre longe vivu Li, gardu Lin Di'!
Samideanoj! En la momento de la malfermo de nia tria kongreso ni ne
povas silenti pri la tro multaj amikoj, kiujn la morto kaptis dum
la pasinta jaro; vi ĉiuj memoras, ke tuj post la Ĝeneva kongreso,
ni sciiĝis pri la malfeliĉa morto de D-ro _Lloyd_, prezidanto de
la Liverpoola Grupo. Ni perdis ankaŭ du eminentajn amikojn de nia
afero, la gloran scienculon _Berthelot_ kaj Prof-on Michael _Foster_,
kiu esperis nin akcepti en Kembriĝo. Fine, mortis nia plej kara
samideano kaj amiko, kiu estis la animo de niaj ĝisnunaj kongresoj,
la ĉefa motoro de nia lasta kongreso en Ĝenevo, la fondinto,
subteninto kaj inspirinto de nia Konstanta Kongresa Komitato. Vi
ĉiuj scias, pri kiu mi parolas. Nia neforgesebla amiko _Javal_ plu
ne ekzistas. Al vi, amikoj-Esperantistoj de ĉiuj landoj, kaj al vi,
niaj estimataj gastoj, kiuj simpatias nian aferon, mi proponas, ke ni
honoru la memoron de nia multemerita samideano kaj de ĉiuj mortintaj
Esperantistoj per leviĝo de niaj seĝoj.
Samideanoj! Antaŭ tri semajnoj finiĝis ĝuste dudek jaroj de la
tago, kiam aperis publike la unua libro pri la lingvo Esperanto. En
ĉiuj partoj de la mondo la Esperantistoj festis tiun tagon. Kiel
fondinto de Esperanto, mi ricevis en tiu tago multajn gratulajn
telegramojn kaj leterojn. Ĉar mi ne havas kancelarion, sed mi devas
mem ĉion plenumi en miaj liberaj horoj, tiel oni facile komprenos,
ke respondi ĉiujn ricevitajn esprimojn de amikeco estis por mi afero
absolute ne ebla, kaj oni min facile pardonos. Mi uzas nun la bonan
okazon, por esprimi mian plej sinceran dankon al ĉiuj, kiuj sendis
al mi amikajn bondezirojn. La gratuloj apartenas kompreneble ne al mi
persone, sed al la tuta batalantaro Esperantista, kaj mi estas nur la
centra punkto, en kiu kolektiĝis ĉiuj gratuloj, por resalti de tie
al ĉiuj flankoj de la mondo, al ĉiuj lokoj, kie loĝas kaj laboras
niaj senlacaj samideanoj. Kvazaŭ silente komisiita de la tuta
Esperantistaro, mi vokas al ĉiuj Esperantistaj batalantoj: Mi vin
gratulas! Mi kore vin gratulas, ke vi pacience eltenis en la daŭro
de dudek jaroj, malgraŭ la multaj atakoj kaj malagrablaĵoj, kiuj al
neniu el vi mankis. Mi kore vin gratulas pro tiuj rezultatoj, kiujn
donis via energia kaj sindona dudek-jara laborado. Dudek jaroj da
laborado por la Esperantismo! Kion tio signifas,--oni komprenos nur
iam poste, kiam oni legos la detalan historion de la Esperantismo.
Kian grandegan gravecon havas niaj ĝisnunaj akiroj, tion oni ankaŭ
ĝuste komprenos nur iam poste, kiam oni ekscios detale la historion
de niaj unuaj jaroj, kiam la akiro de ĉiu nova Esperantisto estis
ligita kun senfina laborado kaj oferado.
Multaj el vi konas la historion de la _lastaj_ dek jaroj de la
Esperantismo, kiam la longe dormintaj semoj komencis doni la unuajn
trunketojn; sed tre malmultaj el vi konas la historion de la _unuaj_
dek jaroj, kiuj konsistis el senfina, ŝajne tute sensukcesa semado.
La historio de la Esperantismo iam rakontos al vi pri ĉiuj tiamaj
semantoj.
Nun nia afero staras forte. La glacia tavolo da antaŭjuĝoj de la
mondo estas rompita, kaj nia afero kreskas regule kaj senhalte. Ĉiu
jaro potence pligrandigas niajn fortojn, kaj ni iras al nia celo
jam kun plena trankvileco. Centoj da miloj da radikoj kaj radiketoj
subtenas nian arbon, kiu jam ne timas la venton. La naturo, kiu
longan tempon batalis _kontraŭ_ ni, batalas nun _por_ ni, ĉar tiu
sama forto de inercio, kiu longan tempon terure malhelpis ĉiun nian
paŝon, ĝi mem ŝovas nin antaŭen. Eĉ se ni volus halti, ni jam ne
povus.
Mi transiras al la vera temo de mia hodiaŭa parolado. Mi volas
paroli al vi hodiaŭ pri la esenco kaj celo de niaj kongresoj. Sed
por eviti ĉian malkompreniĝon, mi tuj en la komenco atentigas
vin, ke mia parolo ne estas io oficiala, ĝi prezentas simple mian
personan opinion, kiun ĉiu el vi povas aprobi aŭ ne aprobi.
Ĉar ni decidis kunvenadi ĉiujare el ĉiuj landoj de la mondo kaj
multaj el ni faras eĉ tre grandajn oferojn, por povi partopreni en
niaj kongresoj, tial ni devas klarigi al ni, por _kio_ ni kunvenas.
Se ni konscios bone la esencon kaj celon de niaj kongresoj, tiam ni
venados al ili kun ĉiam freŝa kaj neniam malfortiĝanta entuziasmo,
kiel homoj, kiuj klare vidas antaŭ si la belan celon, al kiu ili
iras; sed se ni ne konscios la celon de niaj kongresoj, tiam ni
baldaŭ tute malvarmiĝos por ili, kiel homoj, kiuj vagas sencele kaj
kiujn tiu vagado baldaŭ lacigas kaj enuigas. Por kio do ni kunvenas?
Ĉu ni kunvenas por paroli pri Esperantaj lingvaj demandoj? Ne!
tiuj ĉi demandoj apartenas ne al la kongreso, sed ekskluzive al la
Lingva Komitato, kaj por ili sufiĉus kongreso de komitatanoj. Ĉu
ni kunvenas por ekzerciĝi en Esperanta parolado? Por tio sola ni ne
bezonas veturi al kongreso, ĉar en niaj hejmaj grupoj ni povas en
la daŭro de la tuta jaro multe pli ekzerciĝi, ol en la kelkaj tagoj
de la kongreso, kaj por la sola kelkataga ekzerciĝo en parolado
neniu entreprenus vojaĝojn. Ĉu ni kunvenas por fari manifestacion
kaj sekve propagandon? Jes, certe! Sed ĉar el cent kongresanoj
almenaŭ naŭdek-naŭ havas de Esperanto nur _moralan_ profiton, por
kio do ni ĝin propagandas? Mi ne dubas, ke la plimulto el vi donos
al ni nur unu respondon: Ni faras manifestacion kaj propagandon por
la Esperantismo ne pro ia utilo, kiun ĉiu el ni persone povas havi
de ĝi, sed pro tiu gravega signifo, kiun la Esperantismo havas
por la tuta _homaro_, pro tiu komunehoma celo, kiu nin, aktivajn
Esperantistojn, altiris al Esperanto; ni kunvenas ĉiujare el ĉiuj
partoj de la mondo, por havi la ĝojon vidi samideanojn, por premi al
ili la manon, por varmigi en ni per reciproka renkontiĝo kaj kunvivo
la amon kaj entuziasmon por la ideo, kiun la Esperantismo en si
enhavas. Kiel la antikvaj Hebreoj tri fojojn ĉiujare kunvenadis en
Jeruzalemo, por vigligadi en si la amon al la ideo monoteisma, tiel
ni ĉiujare kunvenas en la ĉefurbo de Esperantujo, por vigligi en ni
la amon al la ideo Esperantisma. _Kaj tio ĉi estas la ĉefa esenco
kaj la ĉefa celo de niaj kongresoj._
Ĉar la mondo ĉiam komprenis, ke la Esperantismo estas forte ligita
kun certa interna ideo, kaj tre multaj personoj ne volis lerni kaj
uzi Esperanton nur tial, ĉar ili ne volis esti rigardataj kiel
partianoj de ia ideo, tial--por ne fortimigi de ni la grandajn
amasojn,--ni estis devigitaj klarigi per la Bulonja deklaracio,
ke la simpla _Esperantisteco_, t. e. la uzado de la lingvo
Esperanto, neniun devigas esti partiano de tiu aŭ alia ideo, ke
ĉiu Esperantisto restas homo tute libera kaj unuj Esperantistoj
ne respondas por la ideoj de aliaj Esperantistoj. Sed se la simpla
praktika _Esperantisteco_, t. e. la simpla lernado kaj uzado de
Esperanto, neniun devigas aliĝi al ia ideo, tamen neniu povas dubi,
ke ĉiujn, aŭ almenaŭ la grandegan plimulton de la personoj, kiuj
_batalas_ por Esperanto, ligas unu komuna ideo, kiu estas la tuta
stimulo de ilia laborado.
Ĉiu _privata_ Esperantisto povas havi tiajn konvinkojn aŭ fari
tiajn agojn, kiajn li volas, kaj ni ne respondas por liaj konvinkoj,
nek agoj, kiel li ne respondas por niaj. Li povas esti la plej
granda egoisto, genta ŝovinisto, malamanto de homoj aŭ eĉ la
plej malnobla krimulo, kaj se li nur uzas la lingvon Esperanto,
ni ne povas malpermesi al li, nomi sin Esperantisto. Sed se li
volas veni al Esperantista _kongreso_, aŭ se li volas aliĝi al
ia alia institucio, kiu portas la verdan standardon, tiam la afero
ŝanĝiĝas. Tiam li venas en landon, kiu havas siajn apartajn
leĝojn, siajn apartajn morojn kaj principojn.
En Esperantujo regas ne sole la _lingvo_ Esperanto, sed ankaŭ la
interna _ideo_ de la Esperantismo; en Esperantujo regas ne sole la
oficiala ĝenerala Esperantismo,--tie regas ankaŭ io alia, io ĝis
nun ankoraŭ ne precize formulita, sed tre bone sentata de ĉiuj
Esperantujanoj--tie regas la _verda standardo_!
Kio estas la verda standardo? Se por iu komercisto, kiu uzas
Esperanton nur por vendi siajn komercaĵojn, aŭ por iu sportisto,
kiu uzas Esperanton nur por amuziĝi, nia standardo estas simpla
signo de nia lingvo, simpla interkonsentita dekoracio por niaj
kongresoj kaj institucioj--ni, Esperantistoj-batalantoj, certe vidas
en nia standardo ion alian: Ĝi estas por ni io sankta, ĝi estas la
signo, sub kiu ni marŝas al nia paca batalado, ĝi estas la voĉo,
kiu konstante memorigas al ni, ke ni laboras por Esperanto nur tial,
ĉar ni esperas, ke pli aŭ malpli frue, eble post multaj jarcentoj,
Sur neŭtrala lingva fundamento,
Komprenante unu la alian,
La popoloj faros en konsento
Unu grandan rondon familian.
Ni konstante ripetadis, ke ni tute ne deziras nin enmiksi en la
_internan_ vivon de la gentoj, sed ni deziras nur krei ligantan
ponton _inter_ la gentoj. La devizo de la ideaj Esperantistoj,
neniam ĝis nun precize formulita, sed ĉiam klare sentata, estas:
»_Ni deziras krei neŭtralan fundamenton, sur kiu la diversaj homaj
gentoj povus pace kaj frate interkomunikiĝadi, ne altrudante al si
reciproke siajn gentajn apartaĵojn_«.
Tia, laŭ mia opinio, estas la devizo de la verda standardo, de tiu
bela kaj majesta standardo, kiu kunvokas nin ĉiujare el ĉiuj partoj
de la mondo en la nomo de la plej bela revo de la homaro.
Por formuli precize ĉiujn detalojn de la dirita devizo, ne venis
ankoraŭ la tempo; ili formuliĝos per si mem, iom post iom, per nia
ĉiujara kunvenado kaj kunvivado. Mi volis nur atentigi vin, ke niaj
kongresoj, farataj sub la signo de la verda standardo, estas ne sole
kongresoj de la _lingvo_ Esperanto, sed ankaŭ de la interna ideo de
la Esperantismo. Sekve ĉiu temo, en kiu ni sentas la spiriton de la
verda standardo, ĉio kio kondukas al rompado de la muroj inter la
gentoj, apartenas al nia kongreso.
Vi ofte aŭdis pri la _neŭtraleco_ de niaj kongresoj. Jes,
neŭtraleco estas la ĉefa principo de niaj kongresoj; sed
oni devas ĝuste kompreni la sencon de tiu ĉi neŭtraleco.
Neŭtraleco ekzistas en _ĉiuj_ internaciaj kongresoj; sed dum tie
la neŭtraleco estas simple afero de _takto_, ĉe ni ĝi estas la
ĉefa principo, ĉe ni la neŭtraleco, aŭ pli ĝuste la neŭtraligo
de la intergentaj rilatoj estas la tuta enhavo, la tuta celo de
niaj laboroj. Tial ni neniam devas paroli en niaj kongresoj pri
aferoj speciale politikaj, kiuj apartenas al la diplomatoj, aŭ
pri aferoj speciale religiaj, kiuj apartenas al la ekleziuloj kaj
filozofoj,--ĉar la verda standardo malpermesas al ni fari ion, kio
povus ofendi tiun aŭ alian genton aŭ religian grupon; sed ĉio,
kio, neniun ofendante, povas krei pacan _ponton_ inter la popoloj,
tio ne sole ne devas esti timeme evitata en niaj kongresoj, sed
kontraŭe, ĝi devas esti ĝuste la _esenco_ de niaj kongresoj, ĉar
ĝi apartenas al la verda standardo.
Se ni memoros pri la postuloj de la verda standardo, tiam ni ne timos
plu paroli kaj agi, tiam ni irados al nia celo konscie kaj kuraĝe,
kaj niaj kongresoj fariĝos kun ĉiu jaro pli interesaj kaj pli
gravaj por la mondo. La verda stelo ĉesos esti malkuraĝa signo de
silento, ĝi fariĝos signo de laboro.
Ĉio, kio kondukas al rompado de la muroj inter la gentoj, apartenas
al nia kongreso. Vastaj kaj grandaj estas la rilatoj inter la gentoj
kaj nacioj, kaj vastaj kaj multenombraj estas la temoj, kiujn ni
devos pridiskutadi. Tiel ekzemple, havante nenian intencon enmiksi
sin en ian specialan sistemon pri tiu aŭ alia temo, oni povas
proponi al niaj kongresoj internaciajn sistemojn por la oportuneco
kaj neŭtraleco de la rilatoj internaciaj, kiel ekzemple internacian
monsistemon, horsistemon, kalendaron, k.t.p., kaj tiam ni povos
esplori, ĉu la propono estas bona aŭ ne, sed ni ne devas diri, ke
la diskutado pri tiuj projektoj estas kontraŭa al nia programo. Oni
eble ankaŭ proponos al ni la aranĝon de kelkaj festoj intergentaj,
kiuj ekzistus paralele kun la specialaj festoj de ĉia gento kaj
eklezio kaj servus, por frate ligi inter si la popolojn; oni proponos
ankaŭ aliajn similajn aferojn. Ne venis ankoraŭ la tempo, por
paroli pri ĉio detale, tial pardonu min, ke mi nur aludas per kelkaj
vortetoj tion, pri kio mi volus multe, tre multe paroli kun vi; sed
ĉiam pli kaj pli, komencante de aferoj bagatelaj kaj transirante
al aferoj plej gravaj, komencante de aferoj pure materialaj kaj
transirante al ĉiuj flankoj de la homa spirito kaj moralo, oni
proponados al ni diversajn rimedojn, kiuj servas al la fratigado de
la homoj kaj al la rompado de la muroj inter la gentoj--kaj ĉion
tion ĉi ni povos prijuĝi, akcepti aŭ ne akcepti, sed ni neniam
devos ĝin blinde forĵeti antaŭe. Ĉar ĉio, kio servas al la
fratigado de la gentoj kaj al la rompado de la malamikaj muroj inter
la popoloj--se ĝi nur ne enmiksas sin en la internan vivon de la
gentoj--apartenas al la verda standardo.
Karaj amikoj! Mi klarigis al vi, kio--laŭ mia opinio--devas
esti la celado de niaj kongresoj. Dum ĉiu privata Esperantisto
povas kontentiĝi per tio, ke li uzas la lingvon Esperanto, niaj
kongresoj--laŭ mia opinio--devas labori ne sole por la lingvo, sed
ankaŭ por la interna ideo de la Esperantismo. Mi ripetas, ke tio
ĉi estas mia privata opinio, kion mi tute ne volas proponi al vi
kiel ian oficialan programon por niaj kongresoj. Nia kongreso devas
esti simple kongreso de Esperantistoj, kaj kondiĉe ke ĝia programo
estu preparita laŭ la kongresa regularo, ĝi devas resti tute libera
kaj konformiĝi ĉiufoje al la opinioj kaj deziroj de la plimulto
de la kongresanoj. Sed ĉu vi aprobos mian opinion aŭ ne, ĉu vi
volos labori laŭ la postuloj de la verda standardo aŭ ne--mi ne
dubas, ke en la profundeco de viaj koroj vi ĉiuj _sentas_ la verdan
standardon, vi ĉiuj sentas, ke ĝi estas io pli, ol simpla signo de
lingvo. Kaj ju pli ni partoprenados en niaj ĉiujaraj kongresoj, des
pli ni interfratiĝos kaj des pli la principoj de la verda standardo
penetros en nian animon. Multaj personoj aliĝas al la Esperantismo
pro simpla scivoleco, pro sporto, aŭ eble eĉ pro atendata profito;
sed de la momento, kiam ili faras la unuan viziton en Esperantujo,
ili malgraŭ sia propra volo ĉiam pli kaj pli entiriĝas kaj
submetiĝas al la leĝoj de tiu lando. Iom post iom Esperantujo
fariĝos edukejo de la estonta interfratigita homaro, kaj en tio ĉi
konsistos la plej gravaj meritoj de niaj kongresoj.
Vivu Esperanto, sed antaŭ ĉio vivu la celo kaj la interna ideo de
la Esperantismo, vivu la frateco de la popoloj, vivu ĉio, kio rompas
la murojn inter la gentoj, vivu, kresku kaj floru la verda standardo!