La komitato elektita en Boulogne por organizi la duan kongreson
zorgis, de la komenco, por ke tiu kongreso estu malfermata al ĉiuj
personoj, kiuj povas esti nomataj Esperantistoj, laŭ la deklaracio
de Boulogne pri la esenco kaj neŭtraleco de Esperanto, t. e. al
»ĉiuj personoj, kiuj scias kaj uzas la lingvon Esperanto, tute
egale por kia celo ili ĝin uzas«.
Aliparte, certe estas, ke la ĝenerala alpreno de helpa lingvo
internacia havos, eble nur post longa tempo, gravajn kaj tre
fruktoportajn konsekvencojn por la vivo de la popoloj, en la
politika, religia kaj sociala kampoj.
Tiu vero inspiris de l' komenco nian majstron, D-ron Zamenhof, kaj
ĉiam subtenis lin dum la malfacilaj bataladoj kaj oferoj, el kiuj
konsistis lia tuta ĝisnuna vivo. Tiun saman ideon li prezentis
al la mondo en la famaj poezioj, kiujn ĉiu Esperantisto konas kaj
admiras.
Sed certe estas ankaŭ, ke tiuj konsekvencoj estas atingeblaj nur
per grandaj aliformigoj de la nunaj institucioj kaj moroj. Pri tiaj
ŝanĝoj oni povas opinii tre diversmaniere, kaj ilia nuntempa
esploro povus do naski nedezirindajn diskutojn kaj malkonsentojn
inter la Esperantistoj, kies ĉefa bezono estas unueco, por la venko
de ilia kara lingvo.
Pro tio la organizintoj de tiu ĉi kongreso, konsiderante ke ĝia
programo ne devas permesi la diskuton de politikaj, religiaj kaj
socialaj demandoj, konigis tiun kondiĉon, laŭ la peto de D-ro
Zamenhof mem, al ĉiuj personoj, kiuj petis klarigojn en tiu rilato.
Kompreneble, tio ne malhelpos la esploron de utilaj aplikadoj, jam
faritaj aŭ ankoraŭ fareblaj, de Esperanto al la sociala vivo,
kies direkton la registaroj ne kutimas rezervi al si: oni povos do
priparoli en la kongreso, ekzemple, la demandojn pri Esperanto ĉe la
blinduloj, stenografiistoj, instruistoj, komercistoj, industriistoj,
laboristoj, ĉe la Ruĝa Kruco, k. c., k. c. Sed la prezidanto devos
nepre rifuzi la parolon al ĉiuj, kiuj deziras trakti la pli supre
aluditajn temojn, kaj haltigi la oratorojn, kiuj enirus unu el tiuj
ne permesitaj kampoj.
Tamen, por ebligi al la kongresanoj, kiuj interesiĝas pri unu aŭ
alia el tiuj demandoj, ilin priparoli inter si en privataj kunsidoj,
la komitato zorgis, por ke ili povu disponi ĉambrojn, kien ili
kunvenos laŭ deziro. La kunvenaj lokoj kaj horoj, elektitaj de ĉia
tiel formiĝinta grupo, estos oficiale sciigataj.