ĉe la malfermo de la Dua Kongreso Esperantista en Genève, la 28an
de aŭgusto 1906[29]
Estimataj sinjorinoj kaj sinjoroj! Mi esperas, ke mi plenumos la
deziron de ĉiuj alestantoj, se en la momento de la malfermo de nia
dua kongreso mi esprimos en la nomo de vi ĉiuj mian koran dankon
al la brava Svisa lando por la gastameco, kiun ĝi montris al nia
kongreso, kaj al lia Moŝto la Prezidanto de la Svisa Konfederacio,
kiu afable akceptis antaŭ du monatoj nian delegitaron. Apartan
saluton al la urbo Ĝenevo, kiu jam multajn fojojn glore enskribis
sian nomon en la historion de diversaj gravaj internaciaj aferoj.
Permesu al mi ankaŭ esprimi en la nomo de vi ĉiuj koran dankon
al la organizintoj de la nuna kongreso, al la sindonaj Svisaj
Esperantistoj, kiuj tiel multe kaj senlace laboris en la daŭro de
la pasinta jaro, fondis preskaŭ en ĉiuj urboj de la Svisa lando
grupojn Esperantistajn kaj diligente faris ĉion, kion ili povis,
por sukcesa pretigo de nia kongreso; al la Provizora Centra Organiza
Komitato, kiu precipe en la persono de sia prezidanto tiel energie
laboris kaj tiel diligente zorgis pri ĉiuj preparoj; fine--sed certe
ne malplej grave--al tiuj kaŝitaj amikoj, kiuj per malavara fondo de
la Centra Oficejo donis fortikan fundamenton por ĉiuj plej gravaj
laboroj.
Sinjorinoj kaj sinjoroj! Ĉe la malfermo de nia kongreso vi atendas
de mi ian paroladon; eble vi atendas de mi ion oficialan, ion
indiferentan, palan kaj senenhavan, kiel estas ordinare la oficialaj
paroloj. _Tian_ parolon mi tamen ne povas doni al vi. Mi ĝenerale
ne amas tiajn parolojn, sed precipe _nun_, en la nuna jaro, tia
senkolora oficiala parolo estus granda peko de mia flanko. Mi venas
al vi el lando, kie nun multaj milionoj da homoj malfacile batalas
por libereco, por la plej elementa homa libereco, por la _rajtoj de
homo_. Pri tio ĉi mi tamen ne parolus al vi; ĉar se kiel _privata
homo_ ĉiu el vi eble sekvas kun intereso la malfacilan bataladon
en la granda multemiliona lando, tamen kiel _Esperantistojn_ tiu
ĉi batalado ne povus vin tuŝi, kaj nia kongreso havas nenion
komunan kun aferoj politikaj. Sed krom la batalado pure politika,
en la dirita lando estas nun farata io, kio nin kiel Esperantistojn
ne povas ne tuŝi: ni vidas en tiu lando kruelan bataladon inter
la _gentoj_. Tie ne homo de unu lando pro politikaj patrolandaj
interesoj atakas homojn de alia lando--tie la naturaj filoj de sama
lando ĵetas sin kiel kruelaj bestoj kontraŭ la tiel same naturaj
filoj de tiu sama lando nur tial, ĉar ili apartenas al alia gento.
Ĉiutage estingiĝas tie multe da homaj vivoj per batalado politika,
sed multe pli da homaj vivoj estingiĝas tie ĉiutage per batalado
_intergenta_. Terura estas la stato de aferoj en la multelingva
Kaŭkazo, terura estas la stato en la Okcidenta Rusujo. Malbenita,
milfoje malbenita estu la intergenta malamo! Kiam mi estis ankoraŭ
infano, mi, en la urbo Bielostok, rigardadis kun doloro la reciprokan
fremdecon, kiu dividas inter si la naturajn filojn de sama lando kaj
sama urbo. Kaj mi revis iam, ke pasos certa nombro da jaroj, kaj ĉio
ŝanĝiĝos kaj boniĝos. Kaj pasis efektive certa nombro da jaroj,
kaj anstataŭ miaj belaj sonĝoj mi ekvidis teruran efektivaĵon:
en la stratoj de mia malfeliĉo urbo de naskiĝo sovaĝaj homoj
kun hakiloj kaj feraj stangoj sin ĵetis kiel plej kruelaj bestoj
kontraŭ trankvilaj loĝantoj, kies tuta kulpo konsistis nur en tio,
ke ili parolis alian lingvon kaj havis alian gentan religion, ol
tiuj ĉi sovaĝuloj. Pro tio oni frakasis la kraniojn, kaj elpikis
la okulojn al viroj kaj virinoj, kadukaj maljunuloj kaj senhelpaj
infanoj! Mi ne volas rakonti al vi la terurajn detalojn de la bestega
Bielostoka buĉado; al vi kiel al Esperantistoj mi volas nur diri,
ke terure altaj kaj dikaj estas ankoraŭ la interpopolaj muroj,
kontraŭ kiuj ni batalas.
Oni scias, ke ne la Rusa gento estas kulpa en la besta buĉado en
Bielostok kaj multaj aliaj urboj; ĉar la Rusa gento neniam estis
kruela kaj sangavida; oni scias, ke ne la Tataroj kaj Armenoj estas
kulpaj en la konstanta buĉado, ĉar ambaŭ gentoj estas gentoj
trankvilaj, ne deziras altrudi al iu sian regadon, kaj la sola,
kion ili deziras, estas nur, ke oni lasu ilin trankvile vivi. Oni
scias nun tute klare, ke kulpa estas aro da abomenindaj krimuloj,
kiuj per diversaj kaj plej malnoblaj rimedoj, per amase dismetataj
mensogoj kaj kalumnioj arte kreas teruran malamon inter unuj gentoj
kaj aliaj. Sed ĉu la plej grandaj mensogoj kaj kalumnioj povus doni
tiajn terurajn fruktojn, se la gentoj sin reciproke bone konus,
se inter ili ne starus altaj kaj dikaj muroj, kiuj malpermesas al
ili libere komunikiĝadi inter si kaj vidi, ke la membroj de aliaj
gentoj estas tute tiaj samaj homoj, kiel la membroj de nia gento, ke
ilia literaturo ne predikas iajn terurajn krimojn, sed havas tiun
saman etikon kaj tiujn samajn idealojn kiel nia. Rompu, rompu la
murojn inter la popoloj, donu al ili la eblon, libere konatiĝi kaj
komunikiĝi sur neŭtrala fundamento, kaj nur tiam povos malaperi
tiaj bestaĵoj, kiujn ni nun vidas en diversaj lokoj!
Ni ne estas tiel naivaj, kiel pensas pri ni kelkaj personoj; ni ne
kredas, ke neŭtrala fundamento faros el la homoj anĝelojn; ni scias
tre bone, ke la homoj malbonaj ankaŭ poste restos malbonaj; sed ni
kredas, ke komunikiĝado kaj konatiĝado sur neŭtrala fundamento
forigos almenaŭ la grandan amason de tiuj bestaĵoj kaj krimoj, kiuj
estas kaŭzataj ne de malbona volo, sed simple de sinnekonado kaj de
devigata sinaltrudado.
Nun, kiam en diversaj lokoj de la mondo la batalado inter la gentoj
fariĝis tiel kruela, ni, Esperantistoj, devas labori pli energie
ol iam. Sed por ke nia laborado estu fruktoporta, ni devas antaŭ
ĉio bone klarigi al ni la internan ideon de la Esperantismo. Ni
ĉiuj senkonscie ofte aludadis tiun ĉi ideon en niaj paroloj kaj
verkoj, sed ni neniam parolis pri ĝi pli klare. Estas jam tempo, ke
ni parolu pli klare kaj precize.
El la deklaracio unuanime akceptita en la Boulogne'a kongreso, ni
ĉiuj scias, kio estas la Esperantismo en rilato praktika; el tiu
ĉi deklaracio ni ankaŭ scias, ke »Esperantisto estas nomata ĉiu
persono, kiu uzas la lingvon Esperanto tute egale, por kiaj celoj li
ĝin uzas«. Esperantisto sekve estas ne sole tiu persono, kiu uzas
Esperanton sole kaj ekskluzive por celoj praktikaj; Esperantisto
ankaŭ estas persono, kiu uzas Esperanton, por gajni per ĝi monon;
Esperantisto estas persono, kiu uzas Esperanton nur por amuziĝadi;
Esperantisto fine estas eĉ tiu persono, kiu uzas Esperanton por
celoj plej malnoblaj kaj malamaj. Sed krom la flanko praktika,
deviga por ĉiuj kaj montrita en la deklaracio, la Esperantismo
havas ankoraŭ alian flankon, ne devigan, sed multe pli gravan,
flankon idean. Tiun ĉi flankon diversaj Esperantistoj povas klarigi
al si en la plej diversa maniero kaj en la plej diversaj gradoj.
Tial, por eviti ĉiun malpacon, la Esperantistoj decidis, lasi al
ĉiu plenan liberecon akcepti la internan ideon de la Esperantismo
en tiu formo kaj grado, kiel li mem deziras, aŭ--se li volas--eĉ
tute ne akcepti por la Esperantismo ian ideon. Por demeti de unuj
Esperantistoj ĉian respondecon por la agoj kaj idealoj de aliaj
Esperantistoj, la Bulonja deklaracio precizigis la oficialan, de
ĉiuj sendispute akceptitan esencon de la Esperantismo kaj aldonis la
sekvantajn vortojn: »Ĉiu alia espero aŭ revo, kiun tiu aŭ alia
persono ligas kun la Esperantismo, estas lia afero pure privata,
por kiu la Esperantismo ne respondas«. Sed bedaŭrinde la vorton
»privata« kelkaj amikoj-Esperantistoj klarigis al si en la senco de
»malpermesata«, kaj tiamaniere, anstataŭ konservi por la interna
ideo de la Esperantismo la eblon tute libere disvolviĝi, ili volis
tiun ideon tute mortigi.
Se ni, batalantoj por Esperanto, propravole donis al la vasta mondo
plenan rajton rigardadi Esperanton nur de ĝia flanko praktika kaj
uzadi ĝin nur por nia utilo, tio ĉi kompreneble al neniu donas la
rajton postuli, ke ni ĉiuj vidu en Esperanto nur aferon praktikan.
Bedaŭrinde en la lasta tempo inter la Esperantistoj aperis tiaj
voĉoj, kiuj diras: »Esperanto estas nur lingvo; evitu ligi eĉ tute
private la Esperantismon kun ia _ideo_, ĉar alie oni pensos, ke ni
ĉiuj havas tiun ideon, kaj ni malplaĉos al diversaj personoj, kiuj
ne amas tiun ideon! Ho kiaj vortoj! El la timo, ke ni eble ne plaĉos
al tiuj personoj, kiuj mem volas uzi Esperanton nur por aferoj
praktikaj por ili, ni devas _ĉiuj_ elŝiri el nia koro tiun parton
de la Esperantismo, kiu estas la plej grava, la plej sankta, tiun
ideon, kiu estis la ĉefa celo de la afero de Esperanto, kiu estis
la stelo, kiu ĉiam gvidadis ĉiujn batalantojn por Esperanto! Ho,
ne, ne, neniam! Kun energia protesto ni forĵetas tiun ĉi postulon.
Se nin, la unuajn batalantojn por Esperanto, oni devigos, ke ni evitu
en nia agado ĉion idean, ni indigne disŝiros kaj bruligos ĉion,
kion ni skribis por Esperanto, ni neniigos kun doloro la laborojn
kaj oferojn de nia tuta vivo, ni forĵetos malproksimen la verdan
stelon, kiu sidas sur nia brusto, kaj ni ekkrios kun abomeno: »Kun
_tia_ Esperanto, kiu devas servi ekskluzive nur al celoj de komerco
kaj praktika utileco, ni volas havi nenion komunan«! Venos iam
la tempo, kiam Esperanto, fariĝinte posedaĵo de la tuta homaro,
perdos sian karakteron idean; tiam ĝi fariĝos jam nur lingvo, oni
jam ne batalados por ĝi, oni nur tirados el ĝi profiton. Sed nun,
kiam preskaŭ ĉiuj Esperantistoj estas ankoraŭ ne profitantoj,
sed nur batalantoj, ni ĉiuj konscias tre bone, ke al laborado
por Esperanto instigas nin ne la penso pri praktika utileco, sed
nur la penso pri la sankta, granda kaj grava _ideo_, kiun lingvo
internacia en si enhavas. Tiu ĉi ideo--vi ĉiuj sentas ĝin tre
bone--estas _frateco kaj justeco inter ĉiuj popoloj_. Tiu ĉi ideo
akompanadis Esperantismon de la unua momento de ĝia naskiĝo ĝis
la nuna tempo. Ĝi instigis la aŭtoron de Esperanto, kiam li estis
ankoraŭ malgranda infano; kiam antaŭ dudek ok jaroj rondeto da
junaj diversgentaj gimnazianoj festis la unuan signon de vivo de la
estonta Esperanto; ili kantis kanton, en kiu post ĉiu strofo estis
ripetataj la vortoj: »malamikeco de la nacioj, falu, falu, jam estas
tempo«.
Nia himno kantas pri la »nova sento, kiu venis en la mondon«,
ĉiuj verkoj, vortoj kaj agoj de la iniciatoro kaj de la nunaj
Esperantistoj ĉiam spiras tute klare tiun saman ideon. Neniam ni
kaŝis nian ideon, neniam povis esti eĉ la plej malgranda dubo pri
ĝi, ĉar ĉiu parolis pri ĝi, kaj sindone laboris. Kial do aliĝis
al ni la personoj, kiuj vidas en Esperanto »nur lingvon«? Kial
ili ne timis, ke la mondo kulpigos ilin pri granda krimo, nome pri
la deziro, helpi al iom-post-ioma unuiĝo de la homaro? Ĉu ili ne
vidas, ke iliaj paroloj estas kontraŭaj al iliaj propraj sentoj kaj
ke ili senkonscie revas pri tio sama, pri kio ni revas, kvankam pro
neĝusta timo antaŭ sensencaj atakantoj ili penas tion ĉi nei?
Se mi, la tutan pli bonan parton de mia vivo memvole pasigis en
grandaj suferoj kaj oferoj kaj ne rezervis por mi eĉ ian rajton de
aŭtoreco--ĉu mi faris tion ĉi pro ia praktika utileco? Se la unuaj
Esperantistoj pacience elmetadis sin ne sole al konstanta mokado,
sed eĉ al grandaj oferoj, kaj ekzemple unu malriĉa instruistino
longan tempon suferis malsaton, nur por ke ŝi povu ŝpari iom da
mono por la propagando de Esperanto--ĉu ili ĉiuj faris tion ĉi pro
ia praktika utileco?
Se ofte personoj alforĝitaj al la lito de morto skribadis al mi,
ke Esperanto estas la sola konsolo de ilia finiĝanta vivo, ĉu ili
pensis tiam pri ia praktika utileco? Ho, ne, ne, ne! Ĉiuj memoris
nur pri la interna ideo entenata en la Esperantismo; ĉiuj ŝatis
Esperanton ne tial, ke ĝi alproksimigas reciproke la _korpojn_ de la
homoj, eĉ ne tial, ke ĝi alproksimigas la _cerbojn_ de la homoj,
sed nur tial, ke ĝi alproksimigas iliajn _korojn_.
Vi memoras, kiel forte ni ĉiuj estis entuziasmigitaj en Bulonjo
ĉe l' Maro. Ĉiuj personoj, kiuj partoprenis en la tiea kongreso,
konservis pri ĝi la plej agrablan kaj plej entuziasman memoron
por la tuta vivo, ĉiuj ĝin nomas »la neforgesebla kongreso«.
Kio do tiel entuziasmigis la membrojn de la kongreso? Ĉu la
amuzoj per si mem? Ne, ĉiu ja povas havi sur ĉiu paŝo multe
pli grandajn amuzojn, aŭskulti teatraĵojn kaj kantojn multe pli
bonajn kaj plenumatajn ne de nespertaj diletantoj, sed de plej
perfektaj specialistoj! Ĉu nin entuziasmigis la granda talento de
la parolantoj? Ne; ni tiajn ne havis en Bulonjo. Ĉu la fakto, ke
ni komprenis nin reciproke? Sed en ĉiu kongreso de samnacianoj ni
ja komprenas nin ne malpli bone, kaj tamen nenio nin entuziasmigas.
Ne, vi ĉiuj sentis tre bone, ke nin entuziasmigis ne la amuzoj per
si mem, ne la reciproka sinkomprenado per si mem, ne la praktika
utileco, kiun Esperanto montris, sed la interna _ideo_ de la
Esperantismo, kiun ni ĉiuj sentis en nia koro. Ni sentis, ke
komenciĝas la falado de la muroj inter la popoloj, ni sentis la
spiriton de ĉiuhoma frateco. Ni konsciis tre bone, ke, ĝis la fina
malapero de la muroj, estas ankoraŭ tre kaj tre malproksime; sed ni
sentis, ke ni estas atestantoj de la unua forta ekbato kontraŭ tiuj
muroj; ni sentis, ke antaŭ niaj okuloj flugas ia fantomo de pli bona
estonteco, fantomo ankoraŭ tre nebula, kiu tamen de nun ĉiam pli
kaj pli korpiĝados kaj potenciĝados.
Jes, miaj karaj kunlaborantoj! Por la indiferenta mondo Esperanto
povas esti nur afero de praktika utileco. Ĉiu, kiu uzas Esperanton
aŭ laboras por ĝi, estas Esperantisto, kaj ĉiu Esperantisto havas
plenan rajton vidi en Esperanto nur lingvon simplan, malvarman
internacian kompreniĝilon, similan al la mara signaro, kvankam pli
perfektan. _Tiaj_ Esperantistoj kredeble ne venas al niaj kongresoj
aŭ venos al ili nur por celoj esploraj, praktikaj aŭ por malvarma
diskutado pri demandoj pure lingvaj, pure akademiaj, kaj ili ne
partoprenos en nia ĝojo kaj entuziasmo, kiu eble ŝajnos al ili
naiva kaj infana. Sed tiuj Esperantistoj, kiuj apartenas al nia afero
ne per sia kapo, sed per sia _koro_, tiuj ĉiam sentos kaj ŝatos
en Esperanto antaŭ ĉio ĝian internan _ideon_; ili ne timos, ke
la mondo moke nomas ilin utopiistoj, kaj la naciaj ŝovinistoj eĉ
atakos ilian idealon kvazaŭ krimon; ili estos fieraj pri tiu nomo
de utopiistoj. Ĉiu nia nova kongreso fortikigos en ili la amon al
la interna ideo de la Esperantismo, kaj iom post iom niaj ĉiujaraj
kongresoj fariĝos konstanta festo de la homaro kaj de homa frateco.