Ĉar pri la esenco de la Esperantismo multaj havas tre malveran
ideon, tial ni subskribintoj, reprezentantoj de la Esperantismo en
diversaj landoj de la mondo, kunvenintaj al la internacia kongreso
Esperantista en Boulogne-sur-Mer, trovis necesa laŭ la propono de la
aŭtoro de la lingvo Esperanto doni la sekvantan klarigon:
1. La Esperantismo estas penado disvastigi en la tuta mondo la uzadon
de lingvo neŭtrale homa, kiu »ne entrudante sin en la internan
vivon de la popoloj kaj neniom celante elpuŝi la ekzistantajn
lingvojn naciajn«, donus al la homoj de malsamaj nacioj la eblon
kompreniĝadi inter si, kiu povus servi kiel paciga lingvo de
publikaj institucioj en tiuj landoj, kie diversaj nacioj batalas
inter si pri la lingvo, kaj en kiu povus esti publikigataj tiuj
verkoj, kiuj havas egalan intereson por ĉiuj popoloj. Ĉiu alia ideo
aŭ espero, kiun tiu aŭ alia Esperantisto ligas kun la Esperantismo,
estos lia afero pure _privata_, por kiu la Esperantismo ne respondas.
2. Ĉar en la nuna tempo neniu esploranto en la tuta mondo jam dubas
pri tio, ke lingvo internacia povas esti nur lingvo _arta_, kaj
ĉar el ĉiuj multegaj provoj, faritaj en la daŭro de la lastaj
du centjaroj, ĉiuj prezentas nur teoriajn projektojn, kaj lingvo
efektive finita, ĉiuflanke elprovita, perfekte vivipova kaj en ĉiuj
rilatoj pleje taŭga montriĝis nur unu sola lingvo, Esperanto, tial
la amikoj de la ideo de lingvo internacia, konsciante ke teoria
disputado kondukos al nenio kaj ke la celo povas esti atingita nur
per laborado praktika, jam de longe ĉiuj grupiĝis ĉirkaŭ la sola
lingvo _Esperanto_ kaj laboras por ĝia disvastigado kaj riĉigado de
ĝia literature[25].
3. Ĉar la aŭtoro de la lingvo Esperanto tuj en la komenco rifuzis
unu fojon por ĉiam ĉiujn personajn rajtojn kaj privilegiojn rilate
tiun lingvon, tial Esperanto estas »nenies propraĵo«, nek en
rilato materiala, nek en rilato morala.
Materiala mastro de tiu ĉi lingvo estas la tuta mondo kaj ĉiu
deziranto povas eldonadi en aŭ pri tiu ĉi lingvo ĉiajn verkojn,
kiajn li deziras, kaj uzadi la lingvon por ĉiaj eblaj celoj; kiel
spiritaj mastroj de tiu ĉi lingvo estos ĉiam rigardataj tiuj
personoj, kiuj de la mondo Esperantista estos konfesataj kiel la plej
bonaj kaj plej talentaj verkistoj en tiu ĉi lingvo.
4. Esperanto havas neniun personan leĝdonanton kaj dependas de neniu
aparta homo. Ĉiuj opinioj kaj verkoj de la kreinto de Esperanto
havas, simile al la opinioj kaj verkoj de ĉiu alia Esperantisto,
karakteron absolute _privatan_ kaj por neniu devigan. La sola unu
fojon por ĉiam deviga por ĉiuj Esperantistoj fundamento de la
lingvo Esperanto estas la verketo »Fundamento de Esperanto«, en
kiu neniu havas la rajton fari ŝanĝon[26]. Se iu dekliniĝas de
la reguloj kaj modeloj donitaj en la dirita verko, li neniam povas
pravigi sin per la vortoj »tiel deziras aŭ konsilas la aŭtoro de
Esperanto«. Ĉiun ideon, kiu ne povas esti oportune esprimata per
tiu materialo, kiu troviĝas en la »Fundamento de Esperanto«, ĉiu
Esperantisto havas la rajton esprimi en tia maniero, kiun li trovas
la plej ĝusta, tiel same, kiel estas farate en ĉiu alia lingvo.
Sed pro plena unueco de la lingvo al ĉiuj Esperantistoj estas
rekomendate imitadi kiel eble plej multe tiun stilon, kiu troviĝas
en la verkoj de la kreinto de Esperanto, kiu la plej multe laboris
por kaj en Esperanto kaj la plej bone konas ĝian spiriton[27].
5. Esperantisto estas nomata ĉiu persono, kiu scias kaj uzas la
lingvon Esperanto tute egale, por kiaj celoj li ĝin uzas. Apartenado
al ia aktiva societo Esperantista por ĉiu Esperantisto estas
rekomendinda, sed ne deviga[28].