ĉe la malfermo de la Unua Kongreso Esperantista en Boulogne s. m.,
la 5an de aŭgusto 1905[23]
Estimataj sinjorinoj kaj sinjoroj! Mi salutas vin, karaj samideanoj,
fratoj kaj fratinoj el la granda tutmonda homa familio, kiuj kunvenis
el landoj proksimaj kaj malproksimaj, el la plej diversaj regnoj
de la mondo, por frate premi al si reciproke la manojn pro la nomo
de granda ideo, kiu ĉiujn nin ligas (Aplaŭdado). Mi salutas vin
ankaŭ, glora lando Francujo kaj bela urbo Bulonjo-sur-Maro, kiuj
bonvole oferis gastamon al nia kongreso. Mi esprimas ankaŭ koran
dankon al tiuj personoj kaj institucioj en Parizo, kiuj ĉe mia
trapaso tra tiu ĉi glora urbo esprimis sub mia adreso sian favoron
por la afero Esperanto, nome al s-ro la ministro de la Publika
Instruado, al la Urbestraro de Parizo, al la Franca Ligo de Instruado
kaj al multaj diversaj sciencaj eminentuloj (Aplaŭdado).
Sankta estas por ni la hodiaŭa tago. Modesta estas nia kunveno;
la mondo ekstera ne multe scias pri ĝi, kaj la vortoj, kiuj estas
parolataj en nia kunveno, ne flugos telegrafe al ĉiuj urboj kaj
urbetoj de la mondo; ne kunvenis regnestroj, nek ministroj, por
ŝanĝi la politikan karton de la mondo, ne brilas luksaj vestoj
kaj multego da imponantaj ordenoj en nia salono, ne bruas pafilegoj
ĉirkaŭ la modesta domo, en kiu ni troviĝas; sed tra la aero de
nia salono flugas misteraj sonoj, sonoj tre mallaŭtaj, ne aŭdeblaj
por la orelo, sed senteblaj por ĉiu animo sentema: ĝi estas la
sonoj de io granda, kiu nun naskiĝas. Tra la aero flugas misteraj
fantomoj; la okuloj ilin ne vidas, sed la animo ilin sentas; ili
estas imagoj de tempo estonta, de tempo tute nova. La fantomoj flugos
en la mondon, korpiĝos kaj potenciĝos, kaj niaj filoj kaj nepoj
ilin vidos, ilin sentos kaj ĝuos (Aplaŭdado; krioj: bone! bone!
Vivu Zamenhof!)
En la plej malproksima antikveco, kiu jam de longe elviŝiĝis el la
memoro de la homaro, kaj pri kiu nenia historio konservis al ni eĉ
la plej malgrandan dokumenton, la homa familio disiĝis kaj ĝiaj
membroj ĉesis kompreni unu la alian. Fratoj kreitaj ĉiuj laŭ unu
modelo, fratoj, kiuj havis ĉiuj egalan korpon, egalan spiriton,
egalajn kapablojn, egalajn idealojn, egalan Dion en siaj koroj,
fratoj, kiuj devis helpi unu la alian kaj labori kune por la feliĉo
kaj la gloro de sia familio,--tiuj fratoj fariĝis tute fremdaj unuj
al aliaj, disiĝis ŝajne por ĉiam en malamikajn grupetojn, kaj
inter ili komenciĝis eterna milito. En la daŭro de multaj miljaroj,
en la daŭro de la tuta tempo, kiun la homa historio memoras, tiuj
fratoj nur eterne bataladis inter si, kaj ĉia interkompreniĝado
inter ili estis absolute ne ebla. Profetoj kaj poetoj revadis pri
ia tre malproksima nebula tempo, en kiu la homoj denove komencos
komprenadi unu la alian kaj denove kuniĝos en unu familion: sed tio
ĉi estis nur revo. Oni parolis pri tio, kiel pri ia dolĉa fantazio,
sed neniu prenis ĝin serioze, neniu kredis pri ĝi.
Kaj nun la unuan fojon la revo de miljaroj komencas realiĝi. En la
malgrandan urbon de la franca marbordo kunvenis homoj el la plej
diversaj landoj kaj nacioj, kaj ili renkontas sin reciproke ne mute
kaj surde, sed ili komprenas unu la alian, ili parolas unu kun la
alia kiel fratoj, kiel membroj de unu nacio. Ofte kunvenas personoj
de malsamaj nacioj kaj komprenas unu la alian; sed kia grandega
diferenco estas inter ilia reciproka kompreniĝado kaj la nia! Tie
komprenas sin reciproke nur tre malgranda parto da kunvenintoj, kiuj
havis la eblon dediĉi multegon da tempo kaj multegon da mono, por
lerni fremdajn lingvojn--, ĉiuj aliaj partoprenas en la kunveno
nur per sia korpo, ne per sia kapo; sed en nia kunveno reciproke
sin komprenas ĉiuj partoprenantoj, nin facile komprenas ĉiu,
kiu nur deziras nin kompreni, kaj nek malriĉeco, nek nehavado de
tempo fermas al iu la orelojn por niaj paroloj. Tie la reciproka
kompreniĝado estas atingebla per vojo nenatura, ofenda kaj maljusta,
ĉar tie la membro de unu nacio humiliĝas antaŭ la membro de
alia nacio, parolas lian lingvon, hontigante la sian, balbutas kaj
ruĝiĝas kaj sentas sin ĝenata antaŭ sia kunparolanto, dum tiu
ĉi lasta sentas sin forta kaj fiera; en nia kunveno ne ekzistas
nacioj fortaj kaj malfortaj, privilegiitaj kaj senprivilegiaj,
neniu humiliĝas, neniu sin ĝenas; ni ĉiuj staras sur fundamento
neŭtrala, ni ĉiuj estas plene egalrajtaj; ni ĉiuj sentas nin kiel
membroj de unu nacio, kiel membroj de unu familio, kaj la unuan
fojon en la homa historio ni, membroj de la plej malsamaj popoloj,
staras unu apud alia ne kiel fremduloj, ne kiel konkurantoj, sed kiel
fratoj (Aplaŭdoj), kiuj ne altrudante unu la alia sian lingvon,
komprenas sin reciproke, ne suspektas unu la alian pro mallumo ilin
dividanta, amas sin reciproke kaj premas al si reciproke la manojn ne
hipokrite, kiel alinaciano al alinaciano, sed sincere, kiel homo al
homo (Aplaŭdado). Ni konsciu bone la tutan gravecon de la hodiaŭa
tago, ĉar hodiaŭ inter la gastamaj muroj de Bulonjo-sur-Maro
kunvenis ne Francoj kun Angloj, ne Rusoj kun Poloj, sed homoj kun
homoj. Benata estu la tago, kaj grandaj kaj gloraj estu ĝiaj sekvoj
(Aplaŭdado)!
Ni kunvenis hodiaŭ, por montri al la mondo, per faktoj nerefuteblaj,
tion, kion la mondo ĝis nun ne volis kredi. Ni montros al la mondo,
ke reciproka kompreniĝado inter personoj de malsamaj nacioj estas
tute bone atingebla, ke por ĉi tio tute ne estas necese, ke unu
popolo humiligu aŭ englutu alian, ke la muroj inter la popoloj tute
ne estas io necesega kaj eterna, ke reciproka kompreniĝado inter
kreitaĵoj de tiu sama speco estas ne ia fantazia revo, sed apero
tute natura, kiu pro tre bedaŭrindaj kaj hontindaj cirkonstancoj
estis nur tre longe prokrastita, sed kiu pli aŭ malpli frue nepre
devis veni kaj kiu fine nun venis, kiu nun elpaŝas ankoraŭ tre
malkuraĝe, sed, unu fojon ekirinte, jam ne haltos kaj baldaŭ tiel
potencege ekregos en la mondo, ke niaj nepoj eĉ ne volos kredi, ke
estis iam alie, ke la homoj, la reĝoj de la mondo, longan tempon ne
komprenis unu la alian! Ĉiu, kiu diras, ke neŭtrala arta lingvo
estas ne ebla, venu al ni, kaj li konvertiĝos. Ĉiu, kiu diras, ke
la parolaj organoj de ĉiuj popoloj estas malsamaj, ke ĉiu elparolas
artan lingvon alie kaj la uzantoj de tia lingvo ne povas kompreni
unu la alian, venu al ni, kaj, se li estas homo honesta kaj ne volas
konscie mensogi, li konfesos, ke li eraris. Li promenadu en la
venontaj tagoj en la stratoj de Bulonjo-sur-Maro, li observadu, kiel
bonege sin komprenas reciproke la reprezentantoj de la plej diversaj
nacioj, li demandu la renkontatajn Esperantistojn, kiom multe da
tempo aŭ mono ĉiu el ili dediĉis por ellerni la artan lingvon, li
komparu tion ĉi kun la grandegaj oferoj, kiujn postulas la lernado
de ĉiu lingvo natura,--kaj, se li estas homo honesta, li iru en
la mondon kaj ripetadu laŭte: »Jes, lingvo arta estas tute ebla,
kaj la reciproka kompreniĝado de homoj per neŭtrala arta lingvo
estas ne sole tute ebla, sed eĉ tre kaj tre facila. Estas vero, ke
multaj el ni posedas nian lingvon ankoraŭ tre malbone kaj malfacile
balbutas, anstataŭ paroli flue; sed, komparante ilian balbutadon
kun la perfekte flua parolado de aliaj personoj, ĉiu konscienca
observanto facile rimarkos, ke la kaŭzo de la balbutado kuŝas ne
en la lingvo, sed nur en la nesufiĉa ekzerciteco de la diritaj
personoj«.
Post multaj miljaroj da reciproka surda-muteco kaj batalado, nun en
Bulonjo-sur-Maro fakte komenciĝas en pli granda mezuro la reciproka
kompreniĝado kaj fratiĝado de la diverspopolaj membroj de la
homaro; kaj unu fojon komenciĝinte, ĝi jam ne haltos, sed irados
antaŭen ĉiam pli kaj pli potence, ĝis la lastaj ombroj de la
eterna mallumo malaperos por ĉiam. Gravegaj estas la nunaj tagoj en
Bulonjo-sur-Maro, kaj ili estu benataj! (Aplaŭdado.)
En la unua kongreso de la Esperantistoj estas necese diri kelkajn
vortojn pri la ĝisnunaj batalantoj de nia afero. Sed antaŭ ol mi
parolos pri la batalantoj speciale Esperantistaj, mi sentas la devon
diri ĉi tie kelkajn vortojn pri unu homo, kiu havas tre grandajn
meritojn en nia afero kaj al kiu bedaŭrinde la Esperantistoj ofte
rilatas maljuste nur tial, ĉar li, multe farinte por la ideo de
lingvo internacia ĝenerale, ne apartenas tamen al la amikoj de tiu
speciala lingva formo, por kiu ni batalas. Mi parolas pri la tre
estiminda sinjoro Johann Martin Schleyer, la aŭtoro de Volapük. La
lingva formo, por kiu laboris tiu respektata maljunulo, montriĝis
ne bona, kaj la afero, por kiu li batalis, baldaŭ falis, kaj per
sia falo ĝi alportis grandan malutilon al nia ideo entute kaj
precipe al tiu speciala formo de la ideo, por kiu ni batalas. Sed
ni devas esti justaj, ni devas taksi ĉiun homon ne laŭ lia venko
aŭ malvenko, sed laŭ liaj laboroj. Kaj la laboroj kaj meritoj de
sinjoro Schleyer estis tre grandaj. Kun granda fervoro li laboris
por la ideo de lingvo internacia en la daŭro de multaj jaroj; dum
multaj personoj donadis nur nudajn projektojn, li estis la unua,
kiu havis sufiĉe da pacienco, por ellabori plenan lingvon de la
komenco ĝis la fino (kvankam Esperanto tiam estis jam preta, ĝi ne
estis ankoraŭ publikigita), kaj ne estas lia kulpo, se la lingvo
montriĝis ne praktika. Li estis la unua, kiu per senlaca laborado
vekis la intereson de la mondo por la ideo de lingvo neŭtrala, kaj
ne estas lia kulpo, se lia falinta afero por longa tempo malvarmigis
la mondon por ĉia arta lingvo. Li volis fari grandan bonon, kaj por
la atingo de tiu bono li laboris tre multe kaj fervore, kaj ni devas
lin taksi ne laŭ lia sukceso, sed laŭ lia volo kaj laboro. Se la
ideo de lingvo internacia iam venkos la mondon--tute egale, ĉu ĝi
estos sub la formo de Esperanto aŭ de ia alia lingvo--la nomo de
Schleyer okupos ĉiam la plej honoran lokon en la historio de nia
ideo, kaj tiun ĉi nomon la mondo neniam forgesos. Mi esperas, ke mi
esprimos la opinion de ĉiuj partoprenantoj en nia kongreso, se mi
diros: »Ni esprimas nian koran dankon al sinjoro Schleyer, la unua
kaj plej energia pioniro de la ideo de neŭtrala lingvo internacia!«
(Aplaŭdado.)
Nun mi transiros al la laborantoj speciale Esperantistaj. Ne venis
ankoraŭ la tempo skribi oficialan historion de nia afero, kaj
mi timas, ke mi povus fari ian publikan maljustaĵon al tiu aŭ
alia persono ĉe la kompara taksado de la meritoj de la diversaj
batalantoj. Tial mi ne nomos ĉiun el ili aparte, sed al ĉiuj kune
mi esprimas koran dankon pri ilia laborado en la nomo de ĉiuj
amikoj de Esperanto. (Aplaŭdado) Dek ok jaroj pasis de la tago,
kiam Esperanto aperis en la mondo. Ne facilaj estis ĉi tiuj dek ok
jaroj. Nun mi vidas antaŭ mi grandegan nombron da varmegaj amikoj
de Esperanto, kiuj reprezentas per si preskaŭ ĉiujn landojn de la
tera globo, preskaŭ ĉiujn naciojn de la mondo, ĉiujn rangojn,
statojn kaj klasojn de la homoj. Tre granda kaj vasta estas jam
nia literaturo, tre multaj estas niaj gazetoj, en la tuta mondo ni
havas nun grupojn kaj klubojn Esperantistajn, kaj al neniu klera
homo en la mondo la nomo de nia afero nun estas jam nekonata. Kiam
mi rigardas la nunan brilantan staton de nia afero, mi rememoras
kortuŝite pri la unuaj pioniroj, kiuj laboris por nia afero en
tiu malĝoja tempo, kiam ni ĉie renkontadis ankoraŭ nur mokon
kaj persekuton. Multaj el ili vivas ankoraŭ kaj ili rigardas nun
kun ĝojo la fruktojn de sia laborado. Sed ho ve, multaj el niaj
pioniroj jam ne vivas. Dek ok jaroj estas granda peco da tempo. En
tiu ĉi granda spaco da tempo la morto rabis al ni tre multe el niaj
fervoraj kunbatalantoj. Citi ĉiujn nomojn estus nun afero ne ebla;
mi nomos nur kelkajn el ili. La plej frue forlasis nin Leopoldo
Einstein, (aplaŭdado) la unua energia propagandisto de nia afero;
lia morto estis granda bato por nia afero entute, kaj speciale por
ĝia divastiĝado en Germanujo. Poste la morto rabis al ni Jozefon
Wasniewki, (aplaŭdado) la simpatian kaj de ĉiuj amatan apostolon de
nia afero en Polujo. Kaj antaŭ kelke da jaroj mortis tiu persono,
al kiu Esperanto ŝuldas multe, tre multe kaj sen kiu nia afero nun
eble tute ne ekzistus: mi parolas pri la neforgesebla W. H. Trompeter
(aplaŭdado). Neniam parolante pri si, postulante por si nenian
dankon, li prenis sur siajn ŝultrojn nian tutan aferon, kiam ĝi
troviĝis en la plej malfacilaj cirkonstancoj; li sola subtenadis
ĝin tiel longe, ĝis la nombro de la Esperantistoj fariĝis sufiĉe
granda, por subtenadi la aferon per fortoj komunaj. Kiel li ĝojus
nun, se li vidus la nunan staton de nia afero!
Krom la nomitaj tri personoj estas ankoraŭ granda, ho ve, tre granda
nombro da personoj, kiuj multe laboris por nia afero kaj ne povas
vidi la fruktojn de siaj laboroj. Ili mortis korpe, sed ili ne mortis
en nia memoro. Mi proponas, estimataj sinjorinoj kaj sinjoroj, ke ni
honoru ilian memoron per leviĝo de niaj seĝoj (la aŭskultantoj
leviĝas). Al la ombroj de ĉiuj mortintaj batalantoj Esperantistaj
la unua kongreso Esperantista esprimas sian respekton kaj pian
saluton. (Longa aplaŭdado.)
Baldaŭ komenciĝos la laboroj de nia kongreso, dediĉita al vera
fratiĝo de la homaro. En tiu ĉi solena momento mia koro estas plena
de io nedifinebla kaj mistera, kaj mi sentas la deziron faciligi
la koron per ia preĝo, turni min al iu plej alta forto kaj alvoki
ĝian helpon kaj benon. Sed tiel same kiel mi en la nuna momento ne
estas ia naciano, sed simpla homo, tiel same mi ankaŭ sentas, ke en
tiu ĉi momento mi ne apartenas al ia nacia aŭ partia religio, sed
mi estas nur homo. Kaj en la nuna momento staras inter miaj animaj
okuloj nur tiu alta morala Forto, kiun sentas en sia koro ĉiu homo,
kaj al tiu ĉi nekonata Forto mi turnas min kun mia preĝo:
Al Vi, ho potenca senkorpa mistero,
Fortego, la mondon reganta,
Al Vi, granda fonto de l' amo kaj vero
Kaj fonto de vivo konstanta,
Al Vi, kiun ĉiuj malsame prezentas,
Sed ĉiuj egale en koro Vin sentas,
Al Vi, kiu kreas, al Vi kiu reĝas,
Hodiaŭ ni preĝas.
Al Vi ni ne venas kun kredo nacia,
Kun dogmoj de blinda fervoro:
Silentas nun ĉiu disput' religia
Kaj regas nur kredo de koro.
Kun ĝi, kiu estas ĉe ĉiuj egala,
Kun ĝi, la plej vera, sen trudo batala,
Ni staras nun, filoj de l' tuta homaro
Ĉe via altaro.
Homaron Vi kreis perfekte kaj bele,
Sed ĝi sin dividis batale;
Popolo popolon atakas kruele,
Frat' fraton atakas ŝakale,
Ho, kiu ajn estas Vi, forto mistera,
Aŭskultu la voĉon de l' preĝo sincera,
Redonu la pacon al la infanaro
De l' granda homaro!
Ni ĵuris labori, ni ĵuris batali,
Por reunuigi l' homaron.
Subtenu nin, Forto, ne lasu nin fali,
Sed lasu nin venki la baron;
Donacu Vi benon al nia laboro,
Donacu Vi forton al nia fervoro,
Ke ĉiam ni kontraŭ atakoj sovaĝaj
Nin tenu kuraĝaj.
La verdan standardon tre alte ni tenos:
Ĝi signas la bonon kaj belon.
La Forto mistera de l' mondo nin benos,
Kaj nian atingos ni celon.
Ni inter popoloj la murojn detruos,
Kaj ili ekkrakos kaj ili ekbruos,
Kaj falos por ĉiam, kaj amo kaj vero
Ekregos sur tero.