La plej gravajn pruvojn por la taŭgeco de Esperanto kiel internacia
helplingvo liveris la universalaj kongresoj. Kio estas kongreso? Tiun
demandon respondas R. de Ladevèze[21] jene: »Kongreso estas kunesto
de diverslandaj samcelantoj ĝojaj sin revidi aŭ ekkoni reciproke,
deziraj partopreni en tiuj grandaj festoj de l' homaro, de l' vera
homaro neapartigita de lingvaj bariloj, gvidata de l' samaj sentoj
kaj kuniganta siajn fortojn por la akiro al alta idealo, antaŭe
utopio kaj jam fakto, sur kiu estas eble bazi plej grandajn esperojn.
Kongreso estas do vere festo de l' interna ideo de Esperantismo...
Kongreso fine celas ankaŭ havigi okazon al la anoj de la diversaj
internaciaj unuiĝoj aŭ komitatoj, interparoli pri siaj aferoj,
kaj precipe ĝi celas doni objektivan lecionon al la neesperantista
publiko... Kongreso, ne estante kunsido de delegitoj, ne rajtas fari
decidojn, sed nur esprimi dezirojn, fari proponojn, prezentotajn
al la aprobo de la diversnaciaj asocioj kaj grupoj. Ĉu estus pli
bone, se ne nur personoj posedantaj la necesan monon, por fari
la vojaĝon al la kongresurbo, sed ankaŭ kaj almenaŭ delegitoj
de la Esperantistaro kunestus en tiaj okazoj, tio estas ankoraŭ
nerespondita demando, kies solvon nur estonteco donos al ni«.
Pri la preparoj kaj okazintaĵoj de la universalaj kongresoj raportis
pli-malpli detale la Oficiala Esperantista Dokumentaro kaj la gazetoj
Esperantistaj, el kiuj mi resumis la plej ĉefajn datojn en la
sekvantaj linioj.
La _Ia kongreso_ okazis de la 5a ĝis la 13a de aŭgusto
1905 en Boulogne s. m. (Francujo). Partoprenis ĉirkaŭ 800
personoj. Prezidantoj estis A. Michaux kaj prof. Boirac. Decidoj:
Deklaracio pri Esperantismo, Fondo de la Lingva Komitato (provizora),
la Organiza komitato de la kongresoj, la Centra Oficejo. La
Esperanta flago estis akceptata. Okazis ekspozicio, literaturaj
konkursoj, internacia balo, koncerto, teatraĵo: Edziĝo kontraŭvola
(Molière), Mensogo pro amo. Postkongresaj ekskursoj al Anglujo
(Folkstone, Dover). D-ro Zamenhof ricevis la krucon de la Honora
legio.
La _IIa kongreso_, de la 27a de aŭgusto ĝis la 5a de septembro
1906 en Genève (Svisujo). Partoprenis ĉirkaŭ 1200 personoj.
Prezidis Pastro Schneeberger. Decidoj: Deklaracio pri neŭtraleco de
la kongresoj de Esperanto, fondo de Lingva Komitato (definitiva),
Konstanta Komitato de la Kongresoj. Krom la ĝeneralaj kunsidoj
okazis 23 apartaj kunestoj de fakanaroj. Protestanta diservo (pastro
Schneeberger). Teatraĵoj: La floro de l' pasinto (E. de Amicis),
Agrabla surprizo (W. Frerking). Ekskursoj al Vevey, Chamounix,
Annecy, Aix-les-Bains, Berna Oberlando.
La _IIIa kongreso_, de la 12a ĝis la 17a de aŭgusto 1907 en
Cambridge (Anglujo). Partoprenis 1324 personoj. Prezidis kolonelo
Pollen. Proponoj: fondi Esperantajn oficejojn, pri internacia
helpmonsistemo (De Saussure). Krom la ĝeneralaj okazis 28 fakaj
kunsidoj. Unuafoje ŝtata registaro (Belgujo) estis reprezentata
dum la kongreso. Diservoj protestantaj (pastroj Edmonds kaj
Schneeberger), katolika (abato Richardson). Teatraĵoj: Boks kaj Koks
(Morton), Bardell kontraŭ Pickwick. Ekskursoj al Letchworth, Ely,
London, Kimrujo, Skotlando. Oficiala akcepto de D-ro Zamenhof en la
Londona Guildhall (Parolado pri Esperanto kaj patriotismo).
La _IVa kongreso_, de la 17a ĝis la 22a de aŭgusto 1908 en
Dresden (Germanujo). Ĉirkaŭ 1500 partoprenantoj. Prezidis D-ro
Mybs. Lingva Akademio, Kongresa Kaso, Oficiala Gazeto Esperantista
fonditaj. Krom la ĝeneralaj okazis 31 fakaj kunsidoj. 3 ŝtatoj
oficiale reprezentitaj. Protektoro: la Saksa reĝo. Diservoj
protestanta (pastro D-ro Kühn) kaj katolikaj (abato Richardson kaj
Pichot). Teatraĵoj: Ifigenio (Goethe); en Meißen: La Malfeliĉuloj
(Kotzebue), Tie ĉi oni parolas Esperante (Williams). Ekskursoj al
Meißen, Saksa Svisujo, Berlin.
La _Va kongreso_, de la 5a ĝis la 11a de septembro 1909 en
Barcelona (Hispanujo). Ĉirkaŭ 1300 partoprenantoj. Prezidis
Pujulà y Valles. Deziresprimo pri fondo de Internacia Konsilantaro,
por zorgi pri la financaj rimedoj de niaj oficialaj institucioj.
Krom la ĝeneralaj okazis 15 fakaj kunsidoj. 4 ŝtatoj oficiale
reprezentitaj. Protektoro: la Hispana reĝo. Teatraĵo: Mistero de
Doloro (Gual). Floraj ludoj. Ekskursoj al monto Tibidabo, Montserrat,
Valencia.
La _VIa kongreso_, de la 14a ĝis la 20a de aŭgusto 1910 en
Washington (Usono). Partoprenis 357 personoj. Prezidis J. J. Barrett.
Internacia Konsilantaro definitive fondita. Krom la ĝeneralaj okazis
11 fakaj kunsidoj. 16 ŝtatoj oficiale reprezentitaj. Diservoj.
Teatraĵo: Kiel plaĉas al vi (Shakespeare). Vespera akceptado en la
palaco de la paco. Pilkludo »Baseball«. Ekskursoj sur Potomak, al
Mt. Vernon.
La _VIIa kongreso_, de la 20a ĝis la 27a de aŭgusto 1911 en
Antwerpen (Belgujo). Partoprenis 2107 personoj. Prezidis Van der
Biest. Regularo pri Rajtigitaj Delegitoj akceptita, studkomisio pri
Internacia organizado de Esperanto decidita. Krom la ĝeneralaj
okazis 14 fakaj kunsidoj. 14 ŝtatoj oficiale reprezentitaj. Diservoj
protestantaj (Griethuysen, A. Rust, Soham) kaj katolikaj (abato
Richardson, Parker). Teatraĵoj: Kaatje (Spaak), Devo de Reĝo (De
Tière), Por kvietaj personoj (Van Driessche); Revuo de la Sepa
(Jan). Ekskursoj sur Schelde, al Charleroi, Dinant, Liège, Spaa,
Ostende, Brügge, Gent, Bruxelles. D-ro Zamenhof ricevis la ordenon
de Isabella la Katolika.
La _VIIIa kongreso_ (Jubilea kongreso de Esperanto), de la 11a ĝis
la 18a de aŭgusto 1912 en Kraków (Aŭstria Galicio). Partoprenis
ĉirkaŭ 1000 personoj. Prezidis D-ro Mikolajski. Regularo pri la
kunsidoj de la kongresoj akceptita, internacia organizo de Esperanto
diskutita, sed decidoj prokrastitaj. Krom la ĝeneralaj okazis 16
fakaj kunsidoj. Diservoj protestanta (Michejda), katolika (Szurek),
hebrea (Saphra). Teatraĵoj: Mazepa (Slovacki), Urso (Ĉeĥov),
opero Halka (Moniuszko). Ekskurzoj al la salminejoj de Wieliczka, al
Zakopane.
La _IXa kongreso_, de la 24a ĝis la 31a de aŭgusto 1913 en
Bern[22] (Svisujo). Partoprenis 1203 personoj. Prezidis J. Schmid.
Krom la ĝeneralaj okazis 11 fakaj kunsidoj. 6 ŝtatoj oficiale
reprezentitaj. Diservoj protestanta (Rust), katolika (Rajczi), hebrea
(Saphra). Teatraĵoj: Ginevra (Privat), La Patreco. Oratora konkurso.
Ekskurso al Interlaken.
La _Xa kongreso_, projektita por la 2a ĝis 10a de aŭgusto
1914 en Paris (Francujo) kaj grandioze preparita, promesis gravan
sukceson kaj antaŭenpuŝon por la Esperanta movado. Pli ol 5000
kongresanoj estis anoncitaj. La eksplodo de la mondmilito detruis
ĉiujn laborojn. Okazis nur afera kunsido.