La Germanaj Esperantistoj legos kun intereso ion pri la unua apostolo
de Esperanto en Germanujo. Tial ni publikigas tie ĉi nekrologian
artikolon verkitan de D-ro Zamenhof ĉe la fino de l' jaro 1890 kaj
alprenitan de S-ro de Beaufront en »l'Espérantiste« en la unua
parto de lia interesanta »Historio de Esperanto«.
...»Antaŭ kelkaj semajnoj mortis en Nürnberg post longa kaj
malfacila suferado sinjoro Leopold Einstein, unu el la plej varmaj
kaj energiaj amikoj de nia afero, la aŭtoro de la verkoj »La
Lingvo internacia als beste Lösung des internationalen Weltsprache
Problems«, »Weltsprachliche Zeit- und Streitfragen« kaj diversaj
artikoloj en Germanaj gazetoj. La mortinto estis la unua, kiu donis
antaŭpuŝon al nia afero en Germanujo. Ĝis nia lingvo estis
publikigita, li estis varmega volapükisto, batalis por Volapük
kun fervoro kaj energio, kaj li tre multe helpis al la vastiĝo de
tiu lingvo. (Li skribis ĉirkaŭ 200 artikolojn en diversaj gazetoj
por Volapük.) Jam de la komenco li sentis la tutan malfortecon de
la Volapüka vortaro, sed, ne esperante, ke tiu ĉi demando estos
iam solvita pli bone, kaj vidante, ke la diversaj novaj proponataj
sistemoj estas nur efemeraj nepripensitaj provoj, kiuj volas detrui
Volapükon, sed donas nenion pli bonan, li daŭrigis sian fervoran
laboradon kaj batalis kontraŭ ĉiu nova propono. Sed ricevinte okaze
en 1888 la unuan libron de nia lingvo kaj la »Duan libron«, li tute
ŝanĝiĝis. Malgraŭ lia aĝo (li havis tiam kvindek kvar jarojn),
li en la daŭro de kelkaj tagoj perfekte ellernis nian lingvon kaj
fariĝis ĝia varmega amiko. »La demando de lingvo internacia«,--li
skribis al ni kelkan tempon poste,--»estas fine absolute solvita,
kaj ĝoje mi sendas al vi koran gratulon pri tiu ĉi solvo. Kion mi
longe atendis, tio fine venis. Laborante por Volapük mi diris al
mi, ke unu duono de tiu ĉi lingvo (la gramatiko) estas bona, sed la
dua duono (la vortaro) estas malbona; sed mi timis, ke nenio povas
esti perfekta kaj unu parto devos suferi je la kosto de la dua. Sed
en la Internacia[17], la unua parto kaj la dua estas solvitaj plej
bone, kaj tial mi ekkrias kun plena certeco: la demando de lingvo
internacia estas fine absolute solvita! Ĉar neniam povos esti kreita
gramatiko pli simpla, ol en la Internacia, kaj nenia vortaro de
lingvo internacia povos esti logike konstruita sur aliaj principoj
ol en la vortaro de la Internacia. Se en la Internacia estos eble
trovitaj kelkaj eraroj, ili estos nur malgrandaĵoj, kiuj kun la
tempo estos facile bonigitaj sen bezono rompi la sistemon. Kia ajn
estos la estonta lingvo de l' mondo, estas tute sendube, ke ĝi povas
esti nur la Internacia, aŭ en ĝia nuna formo, aŭ en formo iom
ŝanĝita nur en detaloj, sed ne en la fundamento. Alia fundamento
estas neebla, kaj tial mi nun povas tute trankvile labori, ne timante
jam, ke mi devos iam defali de la sistemo«.
Jam ok semajnoj post la aliĝo de Einstein eliris prese lia verko
»La lingvo internacia als beste Lösung des internationalen
Weltsprachen-Problems«, kiu elvokis konfuzon inter la volapükistoj,
kaj alportis al la aŭtoro grandan persekuton de ilia flanko. Ne
povante respondi ion gravan kontraŭ la verko de Einstein, ili
komencis batali kontraŭ li per la plej sentaktaj personaj atakoj
kaj insultoj. Ne timigite de la atakoj, la mortinto daŭrigis
energie bataladi; per vasta korespondado kaj dissendado de verkoj
li serĉis amikojn por nia afero, kiom kaj kie li povis, kaj jam
kelkajn monatojn post lia unua verko eliris lia verko polemika
»Weltsprachliche Zeit- und Streitfragen«. Li havis la intencon
komenci vastan sisteman agitadon per publikaj paroladoj en diversaj
urboj; sed bedaŭrinde la sorto ne permesis al li tion ĉi fari:
malfacila malsano alforĝis lin baldaŭ al la ĉambro; doloroj kaj
suferoj ne permesis al li plu labori. Eĉ sian korespondadon li
estis devigita preskaŭ tute ĉesigi, kaj nur al ni li de tempo al
tempo ankoraŭ skribadis leterojn plenajn je entuziasma fajro: tra
la suferoj de l' maljunulo brilis la idealaj flamoj de junulo. Inter
la plej grandaj korpaj suferoj li ne forgesis nian aferon kaj, ne
povante plu labori por ĝi, li ĉiam sonĝis kaj revis pri ĝi. En
la komenco li havis ankoraŭ esperon, ke li resaniĝos, kaj li ofte
skribadis al ni pri siaj pianoj por la estonteco, pri la intencataj
paroladoj pri nia afero k. c., sed en la lasta duonjaro li perdis
la esperon kaj skribis al ni, ke li senpacience atendas, ke la
bonfara morto lin liberigu de liaj suferoj. Havante jam por si mem
nenian esperon, li skribis al ni kelkajn monatojn antaŭ sia morto:
»Mi estas maljuna kaj malsana kaj ne vidos jam la venkon de nia
sankta bela afero, sed vi ĝin vidos baldaŭ, baldaŭ en ĝia tuta
beleco. Se eĉ pasos kelka nombro da jaroj en malfacila batalo, ne
perdu la kuraĝon kaj laboru! Antaŭ ol nia centjaro finiĝos, nia
afero venkos, kaj la kuraĝaj konstantaj batalantoj havos dolĉan
rekompencon«. Skribante pri la malvarma printempo, kiu malhelpis
lin uzi la freŝan aeron, li aldonis: »La vintro ne volas foriri
kaj obstine batalas kontraŭ la alvenanta somero; sed malgraŭ la
nuboj kaj la frostoj la somero baldaŭ venkos. Tiel ankaŭ pasantaj
malfacilaĵoj povas malrapidigi por kelka tempo la iradon de nia
afero, sed neniaj nuboj kaj frostoj povos reteni ĝian finan
venkon«.